Xələcistan-Az

2011-08-25T01:50:00.001-07:00

Xәlәc Türk bilgin vә nәsr әdәbiyatının qurucusu, Türkoloq Әli Cәmrasi`inin qardaşı, PKK terorist hörgütü tәrәfindәn öldürüldü

خله‌ج تورك بيلگين و نثر اده‌بيياتينين قوروجوسو، توركولوق علي اصغر جمراسي`نين قارداشي، پ ك ك تئروريست هؤرگوتو طره‌فينده‌ن اؤلدورولدو

برادر علي اصغر جمراسي، عالم و توركولوق ترك خلجي،بنيانگذار نثر ادبيات تركي خلجي، توسط سازمان تروريستي پ ك ك به قتل رسيد

---------------
در سوك برادر شهيدم حاج علي اكبر جمراسي كه توسط كردهاي پ ك ك به شهادت رسيد.

علي اصغرجمراسي -بيليم

شهيدلالام

خابار كلدي بولبول اوچدو،
گول هغلدي من هغلديم.
بورقوت اوْلدو، بولوت ياغدو،
كؤك هغلدي من هغلديم.

xabar käldi bulbul uçdu,
gul häġladi man häġlädim.
burqut oldu bulut yaġdu,
kök häġlädi män häġlädim.

لالا بوْدين قوللاجلادوم،
يارالارين يودوم وادوم،
ايچته كؤندو يالازلادم،
هوْت هغلدي من هغلديم.

lala bodīn qollaçladum,
yaralarīn yudum vadum,
içtä köndüm yalazladum,
hot häġlädi män häġlädim.

ييغشدي كلدي بالوقلوغ،
قفيس هارتوندا كؤز ياشلوغ،
تؤكدو كؤز ياشين تلخابلوغ،
ائل هغلدي من هغلديم.

yiġişdi käldi baluqluġ,
qäfis hartunda közyaşluġ,
tökdü közyaşīn tälxabluġ,
ēl häġlädi män häġlädim.

اوغول يوٍزين هاشدو ننه،
هايدو:لاي لاي مظلوم ببه،
اوخشادو باجو لا ابه،
خالق هغلدي من هغلديم.

uġul yüzīn haşdu nänä,
haydu laylay mäzlüm bäbä,
oxşadu bacu la äbä,
xalq häġlädi män häġlädim.

آه چكدي لالا- باجولار،
آمو دايو- كلماجولار،
اوغولو قيزي هاجولار،
دوست هغلدي من هغلديم.

ah çäkdi lala-bacular,
amu dayu kälmacular,
uġulu- qizi hacular,
dost häġlädi män häġlädim.

قفيس‌چه ياتموشدو آرام،
يوٍركيمده جوْشدو يارام،
يوٍزيٍن هاچدوم هايدوم سلام،
بوش هغلدي من هغلديم.

qäfisçä yatmuşdu aram,
yüräkimdä coşdu yaram,
yüzīn haçdum haydum sälam,
boş häġladi män häġladim.

هايدوم: كؤزين يومما لالا،
مني غمليغ سالما لالا،
قوي كؤزينده اوپدوم لالا،
كؤز هغلدي من هغلديم.

haydum közīn yumma lala,
mäni qämliġ salma lala,
qoy közīndä öptüm lala,
köz haġladi man häġladim.

هايدو: من زيندانو بي ‌قوشام،
بي گولقا من وورولموشام،
قفسمده قورتولموشام،
قوش هغلدي من هغلديم.

haydu män zindanu bī quşam,
bī gulqa män vurulmuşam,
qäfäsemdä qurtulmuşam,
quş häġlädi män häġladim.

اؤپتوم هادورلوق اؤپوشين،
وداع ائتديم سوي كؤروشين،
آزاد ائتديم هيجران قوشين،
يار هغلدي من هغلديم.

öptün hadurluq öpüşīn,
väda ētdim soy körüşīn,
azad ētdim hicran quşīn,
yar häġlädi män häġlädim.

بيليم هايور: غريب لالا،
دوست اليچه اسيرلالا،
باغيري قان شهيد لالا،
قان هغلدي من هغلديم.

bilim hayır:qärib lala,
dost äliçä äsir lala,
baġırı qan şähid lala,
qan häġlädi man häġlädim.

ترجمه فارسي:

خبر رسيد بولبول پريد،
گل گريست و من گريستم.
طوفان غريد و ابر باريد،
آسمان گريست و من گريستم.

قامت برادر را به آغوش كشيدم،
زخم هاي او را شستم وبستم،
از درون سوختم و شعله ور شدم،
آتش گريست و من گريستم.

اهل روستا و شهر جمع شدند آمدند،
بدنبال تابوت باچشم گريان
اهل تلخاب اشك ها ريختند
ايل گريست و من گريستم.

صورت فرزندش را باز كرد مادر،
گفت لاي لاي اي مظلوم پسر،
ناله كردند و گريستند خواهر ومادر
مردم گريستند و من گريستم.

آه كشيد برادر و خواهران،
عمو -دايي و نزديكان،
پسر و دخترش و حاجيان،
دوست گريست و من گريستم.

آرام در تابوت خفته بود،
دل مجروحم جوشيد،
رويش را بازكردم و گفتم سلام
سر گريست ومن گريستم.

گفتم چشم هايت را نبندبرادر
مرا غمگين رهها نكن برادر،
بگذاز ببوسم از چشم هايت برادر
چشم گريست و من گريستم.

گفت من يك پرنده زنداني بودم،
شيداي يك گل شدم
از قفس آزاد شدم
پرنده گريست و من گريستم.

بوسيدم بوسه جدايي را
وداع كردم آخرين وداع را
آزاد كردم مرغ هجران را
يار گريست و من گريستم.

«بيليم» گويد: اي غريب برادر
اي اسير در دست دوست برادر
خونين جگر شهيد برادر،
خون گريست و من گريستم.

2010-12-12T12:09:00.001-08:00

«علي اصغرجمراسي»

ين مقاله توسط آقاي دكتر بيلگه خان گؤك داغ درهمايش بين المللي زبان تركي در دانشگاه ازميردر بهار سال 1389 ارائه شده است.

http://jamrasi.blogfa.com/post-109.aspx
http://xelec-turk.blogspot.com/

عنوان مقاله «علي اصغرجمراسي»

ALİ ASGER CEMRASİ (1964-…..)

HALAÇ TÜRKÇESİYLE YAZILAN İLK ESER

Dr.Bilgehan A. GÖKDAĞ

Türklerin çok eski zamanlardan beri İran coğrafyasında yaşadığı bilinmektedir. 90’dan fazla dil ve lehçenin konuşulduğu 70 milyonluk ülkede Fars, Türk, Arap ve Beluçlar, en kalabalık etnik unsurlar olarak karşımıza çıkar. İran’da yaşayan Azerbaycan Türkleri 25- 30 milyonluk nüfuslarıyla Farslardan sonra ülkedeki en güçlü gruptur. İran’da Azerbaycan Türklerinin dışında Türkmenler, Kaşkaylar, Horasan Türkleri, Halaçlar, Sonkurlar, Ebiverdiler, Kazaklar ve Özbekler gibi Türk grupları yaşamaktadır (Blage 1997: 272). 20. yüzyılın başlarına kadar çoğu zaman Türkler tarafından yönetilen İran’ı Fars diliyle konuşan devlet olarak da tanımlayabiliriz. Türkoloji için İran’ın çok zengin kaynaklara sahip olduğunu işaret eden araştırmacılar, son 40 yılda ortaya koydukları malzemelerle bunu ispatlamışlardır. Özellikle Halaç Türkçesinin keşfi, Türkolojide çığır açmış, Türk dil ve lehçeleri yeniden tasnif edilmiştir.

Eftalitlerden itibaren Afganistan, Pakistan, Hindistan ve İran coğrafyasında görülen Halaçlar, Gazne ve Delhi Türk sultanlığı devletleri içinde önemli roller üstlenmişlerdir. 8.-9. asırda Halaç kızlarının saraya gelin getirilmesi ile ilgili kayıtlarda Halaç adının geçmesi önemlidir. Afganistan’da Türklerin varlığı Bahterce yazılmış belgelerle de tanıklanmaktadır. Türkçe ad ve unvanlarının geçtiği en eski belge 630 tarihlidir. Belgelerin birinde bir Halaç prensesinden bahsedilmektedir (Sims- Williams 2001). 9.- 10. yüzyıllarda Arap seyyahlarının eserlerinde Halaçlardan bahsedilmektedir. Harezmî’nin Mefâtihu’l-Ulûm adlı eserinde Halaç ve Kencine Türkleri, Eftalitlere dayandırılmaktadır (Ölmez ;1995:15).

İran’da yaşayan Halaçlar, Tahran’ın 160 km. güneybatısında Save, Kum, Erak ve Tefriş illeri arasında yer alan bölgede meskûndurlar. Halaçlar, kendi aralarında iki gruba ayrılmaktadırlar. Helec-i Sava veya Kahır adlı ilk grup, Save, Herekan ve Novberan bölgesinde bulunmaktadır. Kum, Erak bölgesindekiler ise Helec-i Emir Hüseynli olarak adlandırılmaktadır. Halaçların yaşadığı köylerin isimleri Cemrasi’nin “Menim Helec Türk Balukum” adlı 35 dörtlükten oluşan şiirinde yer almaktadır (Cemrasi 2007).

Bilim hayur: bular sözüm

Kėçe kündüz yummam közüm

Telhabça men haçdom közüm

Menim Helec Türk balukum

Elli baluk Helec tözdüm

Neğme yirle haydom sözüm

Helec tilin salmam özüm

Menim Helec Türk balukum

Halaç Türkçesi Telhab ve Herrab ağzı olmak üzere iki ana kola ayrılır. Telhab ağzındaki ö ve ü sesleri, Herrab ağzında ė’ye dönüşür. Telhab ağzı köz, kün, söz, öz; Herrab ağzı kez, ken, sez, ez. Halaç Türkleri arasında Halaççanın durumu, Farsçanın karşısında gerilemiş durumdadır. İran’da ülkenin resmî dili olan Farsça karşısında Türkçenin hemen bütün yörelerde dilsel gerileme içinde olduğu; ses, şekil, söz dizimi ve kelime hazinesi bakımından Farslaşmaya başladığı görülmektedir. Resmî dilin sıkıştırması sonucu, İran’da Horasan, Halacistan gibi bölgelerde Türkçenin tamamen ortadan kalkacağı söylenmektedir (Doerfer 1996; Menz 2003: 147- 148). Dil ölümlerinin çok çeşitli sebepleri bulunmaktadır. Bunlardan biri kültürel asimilasyondur. İnsanların üzerindeki siyasî, sosyal ve ekonomik baskılar sonucu iki dillilik ortaya çıkar. İnsanlar eski dillerini anlarken yeni dillerini gittikçe daha iyi kullanmaya başlar. Sonra genelde, oldukça hızlı şekilde bu iki dillilik düşüşe geçer ve eski dil yerini yenisine bırakmaya başlar. Bu, üçüncü aşamaya götürür ki bu aşamada genç nesil, yeni dilinde iyice ustalaşır, kendini onunla tanımlar ve ihtiyaçlarını karşılamak için birinci dilinin gereksiz olduğunu fark eder. Anne babalar, çocuklarıyla konuşurken veya onların yanında eski dili daha az kullanmaya başlar ve çocuklar yeni toplumda doğdukça yetişkinler onlarla dillerini konuşabilecek daha az fırsat bulurlar. Bir nesil içinde bazen 10 yıllık bir sürede aile içindeki sağlıklı iki dillilik durumu, tek dilliliğe kayıp, dili ölüme bir adım daha yaklaştırır (Crystal 2007: 98- 99). Halaç Türkçesi, diğer birçok Türk lehçesi gibi (Karay, Tuva, Şor, Altay vd.) tehlikede olan diller arasındadır. Genç neslin bilmediği, yaşlı nüfusun konuştuğu bu dilde bu zamana kadar yazılı herhangi bir eserin bulunmayışı, Halaç Türkçesini gittikçe geriletmektedir.

Halaç dil malzemesini bilim âlemine tanıtan V. Minorsky olmuş; ancak o Halaççayı, Azerbaycan Türkçesinin bir ağzı olarak görmüştür (Minorsky 1940). M. Mukaddem, Gûyişha-yı Vefs ve Aştiyan ve Tefriş, İran Kunde Tahran 1318 (1939) adlı eserinde Vefs, Aştiyan ve Tefriş bölgesindeki Azerbaycan ve Halaç Türkçesi dil malzemelerini derlemiş ve incelemiştir. Halaç Türkçesinin gerçek anlamda bilimsel keşfi Gerhard Doerfer, W. Hesche ve Semih Tezcan tarafından yapılmıştır. 1968 yılında Halaçların yaşadığı bölgede derlemeler yapan ekip daha sonra bu dil malzemesini işleyerek neşretmiştir. Halaçça malzemeler, gramer, sözlük, folklor metinleri; kitap olarak Doerfer ve öğrencilerinin gayretli çalışmalarıyla bilim âleminin önüne konulmuştur. Ayrıca Halaçça malzemelerin ışığı altında Türk dili tarihine ışık tutacak birçok makale, aynı ekip tarafından yazılmıştır (Tezcan 1999).

Halaççanın yaşaması için gayret gösteren bir isim, Eli Asger Cemrasi’dir. Cemrasi, Karşu Balukka Selam adlı şiir kitabını 2007’de neşretmiştir. Bu kitap Halaç Türkçesiyle yazılmış ilk kitap olması bakımından önemlidir. Eli Esger Cemrasi, 1964 yılında İran’ın merkezi eyaletine bağlı Tefreş şehrinin Ferahan ilçesi Telhab kasabasında dünyaya geldi. İlk öğrenimini Telhab kasabasında, orta ve lise öğrenimini ise Kum şehrinde tamamladı. Tahran’daki İmam Sadık Üniversitesinin Siyaset ve İslamî Eğitim bölümünde lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamladı. 1992-2002 yılları arasında Erak şehrinde üniversitede siyasî hukuk ve idare hukuku dersleri verdi. 2000-2001 yılları arasında Ferahan ilçesindeki Peyame Nur Üniversitesinde yönetici olarak görev yapan Cemrasi’nin emniyet ve güvenlikle ilgili de kitap ve makaleleri de bulunmaktadır. Cemrasi şu an Halaç Türkçesinin sözlüğünü hazırlamakta olup yarısını tamamlamıştır.

Cemrasi’nin Halaçlarla ilgili Halac ha Yadgar Türk hay basten, Tahran 1385 (2006) adlı ilk kitabı Farsça olup Halaçların tarihine ait bir araştırmadır. Halaçların tarih sahnesine çıkışı, Türkistan’dan Halacistan ve Ferahan’a gelişinin konu edildiği kitapta Halaç dili ve folkloru ile ilgili kısaca bilgi de verilmiştir.

Cemrasi’nin Karşu Balukka Selam adını taşıyan kitabı, Halaç Türkçesiyle yazılmış ilk metin olması bakımından çok önemlidir. Farsça yazılan ön sözde Cemrasi, kitabını Şehriyar’ın etkisiyle yazdığını ifade eder.

Men bilimem bilmekemçe kalmuşam

Hişemeki yürekime hatmuşam

Şehriyarda makul ilham almuşam

Yaşamuşam tatluk şirin sözüle

Danuşmuşam tuşumça men özumle

Kitap, yedi bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm (5-44) (Biyimci belem), Til Bilgesi başlığını taşımaktadır. Bu bölümde daha çok Halaççadaki seslerin Arap alfabesindeki karşılıkları, bazı yapım ekleri, iyelik ve fiil çekimi yer almaktadır.

اويناماقچام

Oyna-maqça-m

اويناماق چاين

Oyna-maqça-yın

اويناماق چار

Oyna-maqça-r

اويناماق چاق

Oyna-maqça-q

اويناماق چايز

Oyna-maqça-yız

اويناماقچارلار

Oyna-maqça-r-lar

کزمکچه م

Kəz-məkçə-m

کزمکچه ين

Kəz-məkçə-yin

کزمکچه ر

Kəz-məkçə-r

کزمکچه ک

Kəz-məkçə-k

کزمکچه يز

Kəz-məkçə-yiz

کزمکچه رلر

Kəz-məkçə-r-lər

45.- 54. sayfalar arasındaki ikinci bölümde (ekimci belem), 23 beşlikten oluşan “Tatalar Sözü” adını taşıyan uzun bir şiir bulunmaktadır.

Artuk haygam sözüm mene haz kelir

Sözlərimçə yürəkimə qəm kəlir

danuşduğı,közlərimə nam kəlir

sözlərimə,haçuĝ şirin qatorum

113 – 204. sayfalar arasında “Negmeler” başlığını taşıyan dördüncü bölümde (törtüncü belem), 25 şiir bulunmaktadır. Köy hayatı, anne, baba, aile, yaşlılık, gelin-kız atışması, öğretmene övgü, dostluk, vefa gibi konular şiirlerde işlenmiştir. Okumak, öğrenmek kavramlarını sıklıkla kullanan Cemrasi’nin kendisine “Bilim” mahlasını seçmesi de tesadüfî olmasa gerektir.

Selam sene muellim

Alkuş sene muellim

Bilimin çirağu sayu sen

Küneşin saçağu sayu sen

……

Haydu sene örgetmen

Alkuş sene örgetmen

Sen tilinye küvenib

Heleç tili sevenib

Cemrasi’nin şiirinin beslenme kaynakları arasında Yunus Emre de bulunmaktadır. Yunus’un çok bilinen ilahisinin;

Bu dünyadan gider olduk

Kalanlara selam olsun

Bizim için hayır dua

Kılanlara selam olsun

mısraları, Cemrasi’nin dilinde

Bi kün varum bu dunyada

Kalgullarka selam olta

Hatıremi yar yoldaşka

Haygullarka selam olta diye yankılanır.

Cemrasi, Halaçları Türklüğün bir parçası olarak görür. “Menim Helec Türk Balukum” şiirinde Türklüğe vurgu yapılarak Halaçların yaşadığı köylerin adı mısraların içine serpiştirilmiştir.

Elli baluk Helec tözdüm

Negme yirle haydum sözüm

Helec tilin salmam özüm

Menim Helec Türk balukum

İlk örneklerine Kaşgarlı Mahmud’un Divânü Lûgati’t-Türk adlı eserinde rastladığımız “dedim dedi” tarzı şiir, halk şiirinde yaygın olarak kullanılan bir biçim olup koşma ve semailerdeki âşık ve sevgilinin dedim-dedi ifadesine bağlı karşılıklı söyleşmelerdir (Batıislam 2000: 2001). Divânü Lûgati’t-Türk’te “aydum aydı” biçimiyle karşımıza çıkan söyleyişi, Cemrasi’nin şiirinde de görmekteyiz. “Bildi” şiirinde;

Haydum: éy kiz nesen oldın bıvefa

Haydu: es canuma vérmedin safa

Haydum: men bilimem yek étme cafa

Bisi haydu kelim bisi kelmedi

mısralarıyla Halaç şiirinde de bu tür söyleyişin olduğu görülmüştür.

Cemrasi’nin Tilimhan’dan da etkilendiğini görmekteyiz. 1763-1831 yılları arasında Orta İran’ın Save şehrinin Meraga kasabasında yaşayan Tilimhan, kendi döneminde ve daha sonraları Azerbaycan ve İran’da birçok şairi etkilemiştir. Kaşkay Türklerinin en kuvvetli şairlerinden Me’zun, Türkmen Mahmıd, Derviş Bahrevan “İnallı”, Tilimhan’dan etkilenen şairlerden sadece birkaçıdır. İran Türklerinden rahmetli Ali Kemali ve Mehemmed Taki Zehtabi’nin gayretleriyle Tilimhan’ın eserleri ve sanat anlayışı ortaya konmuştur. Hekim Tilimhan Divanı, Esedullah Emiri tarafından 1380 tarihinde Kum şehrinde neşredilmiştir. Cemrasi “Bilim” mahlasını seçerken Tilimhan’ın mahlası olan “Tilim” den de etkilenmiş olsa gerek. “Karşu Balukka Selam” kitabına Tilimhan’ın “Vicudname” şiirini Halaç Türkçesine aktararak almıştır.

Tilimhan:

Âlem-i zerratde mehlukat oldum

Şükr Allah’a Müsülmane yetişdim

Mehemmed’e ümmet, Allah’a bende

İkrar verdim men, imane yetişdim

Cemrasi:

Âlem-i zer içre mendek helk oldum

Allakka şukr müselmanka érişdim

Mohemmedke ommet tanrıka bende

İkrar verdim men imanka érişdim.

Cemrasi, Tilimhan’ın şu dörtlüğünü Halaç Türkçesine aktarırken bazı değişiklikler yapmıştır.

Mürdeşurlar gusl, tedfin verdiler

Yeddi üzve sidr-kafur vurdular

Başdan başa mene ağ geydirdiler

Cehd éyleyib karvane yetişdim

Cemrasi:

Yoldaşlarum gesl ve goslum vérdiler

Yeti yerke sıdr u kafur sepdiler

Boşta hadakka mene hürün çékdiler

Ketse oldum karvanka érişdim

Tilimhan’da “baştan başa” ifadesi, Cemrasi’de “boşta hadakka” şeklinde geçmektedir.

Türkiye ve Azerbaycan’da çok bilinen ve sevilen “Ayrılık” şarkısının 9 beşlikten oluşan uzun bir Halaç varyantı da bu bölümde yer almaktadır. “Hadurluk” adlı şiirin son bendinde “Bilim” mahlasının da geçmesi Cemrasi’nin bilinen şarkıya bazı eklemeler yaptığını göstermektedir.

Fikrimden geceler yatabilmirem

Bu fikri başımdan atabilmirem

Neyleyim ki sene çatabilmirem

Ayrılık ayrılık aman ayrılık

Her bir dertten olar yaman ayrılık

Uzundur hicrimden kara geceler

Bilmirem ben geldim hara geceler

Buruktur hicrimden kara geceler

Ayrılık ayrılık aman ayrılık

Her bir dertten olar yaman ayrılık

Bu şiirin ilk iki bendi Cemrasi’de şöyledir:

keçələr tuşunda yatu bilmürüm

bu tuşu meynimdə hiyi bilmürüm

hayurum səndə mən təzə bilmürüm

hadurluq-hadurluq haray hadurluq

hamu dərdə olur savay hadurluq

uzaqar hicrində qara keçələr

bilmürüm yuvaqam nerəğ keçələr

vürmüş yürəkimə yara keçələr

hadurluq-hadurluq haray hadurluq

hamu dərdə olur savay hadurluq

Cemrasi’nin Ayrılık şiirine bazı ilaveler yaptığını “Her yérçeki Xelec baluklug kördim” mısraının geçtiği bentten de çıkarabiliriz.

U kündeki balukunda köç etdim

Her yérçeki Xelec baluklug kördim

Baruşdum undula halunda öpdim

Hadurluk-hadurluk haray hadurluk

Hamu derde olur savay hadurluk

Beşinci bölüm (beşimci belem) “Bayatiler” adını taşımakta olup Azerbaycan, İran, Irak ve Türkiye’de de çok bilinen 83 bayatı “mani” burada bulunmaktadır

Lay lay haydum yatu sen

Kızıl gulka batu sen

Kızıl gulin içiçe

Şirin udu bulu sen

…….

Bağınça hüzüm kalmuş

Yüzinçe közüm kalmuş

Ekki amu kizimiyn

Bisiçe sözüm kalmuş

…….

Xelecler narunusayn

Mezelig tatlugusayn

Elimi sende üzmem

İşgimiyn ahurusayn

….

Kızıl gul omagatdu

Saralmış sulmagatdu

Bi hadurluk bi hölüm

Heç bisi omagatdu

“Terennümler” adını taşıyan 6. bölüm (altumcu belem), kitabın 227-239. sayfaları arasındadır. Bu bölümde türkü formunda 10 şiir yer alır. Bazı şiirlerde şairin mahlası olan “Bilim” geçmektedir. Cemrasi’nin, bu şiirleri şarkı veya türkü sözü olarak yazdığını düşünebiliriz.

Kaşların kara Helec

Derdime çara Helec

Sende men el kötürmem

Çekgeler darga Helec

Varma varma narun yar

Meni salma narun yar

….

Ay kiz türk yek yanuma

Gadayn-beleyn canuma

Men sende üzmem elim

And olta vucdanuma

Seneyn menim öz gulum

Gul üstüçe bulbulum

…..

Sene kurban kesem men

Kelmegeyn sen, küsem men

Sende haduru kezem men

Heleclerin maralu

Kitabın sonunda (s. 241-268) metinde geçen 740 adet Halaçça kelimenin Farsça karşılıklarının verildiği sözlük kısmı yer almaktadır. Ancak burada bazı kelimelerin “men”, “mndeg”, “meni deg”, “menim” örneklerinde görüldüğü gibi çekimli şekilleri de madde başı olarak sözlüğe dahil edilmiştir.

KAYNAKLAR

Batislam, H. Dilek, 2000, “Divan Şiiriyle Halk Şiirinde Ortak Bir Söyleyiş Biçimi (Müracâa-Dedim-Dedi), Folklor/Edebiyat, C. VI, S. 22, s. 201-211.

Blaga, Rafael, İran Halkları El Kitabı, 1997.

Bosnalı, Sonel, 2007, “Halaç Türkçesinin “Argu” Kökeni Hakkında”, SDÜ I. Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Sempozyumu 23-26 Ekim 2007.

___________, 2008, “Halaç Türkçesinde Gelecek Zaman. Biçim, Değişke ve Kullanım”, VI. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, 20-25 Ekim 2008, Ankara.

___________, 2009, Bildiriler. Türkçenin Söz Dizimi ve Türk Edebiyatında Üslûp Arayışları I, Türkçenin Söz Dizimi, İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi, s.103-114.

Cemrasi, Eli Esger, 2006, Halac ha yadgar Türk hay basten, Tahran.

_______________, 2007, Karşu Balukka Selam, Tahran: Endişeye No Yay.

Crystal, David, 2007, Dillerin Katli (çev. Gökhan Cansız), İstanbul: Profil Yay.

Doerfer, G., 1987, “Mahmūd al-Kāšgarī, Argu, Chaladsch”, Ural-Altaische Jahrbücher, S. 7, s. 105-14.

__________, 1999, “İran”daki Türk Dil ve Lehçeleri ile Bunların Hayatta Kalma Şansı”, 3. Uluslararası Türk Dil Kurultayı 1996, Ankara: TDK Yay.

__________, 2005, “Khalaj”, Encyclopadedic Ethnography of Middle East and Central Asia I (ed. R. Khanam), Nev Delhi: Global Vision Publishing House, 429-431.

Emiri, Esadullah, 2007, Hekim Tilimhan Divanı, Kum.

Heyet, Cevat, 2008, Türk Dilinin ve Lehçelerinin Tarihî Seyri (çev. Mürsel Öztürk), Ankara: TDK Yay.

Kıral, Filiz, 2000a, “Copied relative constructions in Khalaj”, Studies on Turkish and Turkic languages. Proceeding of the Ninth International Conference on Turkish Linguistics, Oxford, 1998 (Aslı Göksel, Celia Kerslake), (Turcologica 46) Wiesbaden: Harrassowitz, s. 181-188.

_________, 2000b, “Reflections on -miš in Khalaj”, (ed. Lars Johanson, Bo Utas), Evidentials. Turkic, Iranian and neighbouring languages, Berlin & New York: Mouton de Gruyter. s. 89-101.

__________, 2006, Weiteres zum Imperativ im Chaladsch, UAJB Band 20, Wiesbaden: Harrassowitz, s. 183-198.

Menz, Astrid, 2003, “Endangered Turkic Languages: The case of Gagauz In”, Language death and language maintenance: theoretical, practical and descriptive approaches (ed. Mark Janse & Sijmen Tol), Amsterdam: Benjamins, s. 143-155.

Minorsky, V., 1940, “The Turkish Dialect of the Khalaj”, Bulletin of the School of Oriental Studies, V. 10.2: 417-439. (Türkçesi: F. Güley, “Halaç Türk Diyalekti”, TDED, C. 4.1-2,1950: 83-106).

Mukaddem, M. 1939,Guyişha-yı ve Aştiyan ve Tefriş, İran Kunde, Tahran.

Ölmez, Mehmet, 1995, “Halaçlar ve Halaçça”, Çağdaş Türk Dili, S. 84, s. 15-22.

Sims-Williams, Nicholas, 2001, Bactrian Documents from Northern Afghanistan I,USA: Oxford University Press.

Tezcan, Semih, 1999, “Halaççanın Önemi ve Halaçça Araştırmalarının Sürdürülmesi Gerekliliği”, Issues in Turkic Languages description and language Contact (ed. S. Fujishiro, M. Shogzito), Kyoto, s. 203-212.

2009-12-06T09:51:00.001-08:00

خله جله ر و خوراسان توركله رينده ن موللا نصره ددين (ملا نصرالدين) لطيفه له ري

لطيفه هاي ملا نصرالدين به توركي خلجي و لهجه خراساني زبان تركي

بو مقاله آدليم توركولوق سايين پيروفئسور دوكتور سولطان تولو طره فينده ن سؤزوموزه گؤنده ريلميشدير. بو يازيدا نصره ددين خوجا (ملا نصرالدين) لطيفه له رينده ن بير نئچه سي، خله ججه و خوراسان توركجه سينده وئريلميشدير. يازينين بوتونونو پ.د.ف. فورماتيندا بو آدرئسده ن انديره بيله رسينيز:

http://www.4shared.com/file/166727947/69eab8a7/malla-nesreddin-xelecistan-xor.html

آشاغيدا يازينين گيريش بؤلومونو – اؤز توركجه ميزه اويارلاياراق- وئريره م. مئهران باهارلي

ايران، خله جله ر و خوراسان توركله رينده ن موللا نصره ددين (ملا نصرالدين) لطيفه له ري

توركجه يه چئويره ن: پيروفئسور دوكتور سولطان تولو، موغلا يونيوئرسيته سي اؤيره تيم اويه سي.

٢٠٠٨ ايلينين يونسئكو طره فينده ن نصره ددين خوجا ايلي ائعلان ائديلمه سي دولاييسي ايله نصره ددين خوجانين ايران`دا، خله جله ر و خوراسان توركله ري آراسيندا بليرله يه بيلديييميز لطيفه له ري بورادا سونماق ايسته ديك. اصلينده بو لطيفه له رين توركمه نله رجه ده آنلاتيلديغيني بيلسه ك ده، ايران`دا بو لطيفه له رين هر نده نسه ايران توركمه نله رينجه (توركمه ن صحرا بؤلگه سينده) بيلينمه دييي طره فيميزه ايله تيلميشدير. اولاشابيلديييميز قايناقلاردا خوراسان توركله رينده ن دؤرد، خله جله رده ن ايسه ١٣ لطيفه تثبيت ائتديك. درله مه له ر، پيروفئسور دوكتور گئرهارد دوئرفئر و ائكيبينجه ١٩٦٩ و ١٩٧٢ ايلله رينده ايران`دا، خوراسان و خله ج بؤلگه سينه ياپيلان آراشديرما گزيله ري سونوجو ياپيلان چاليشمالاردان آليندي. بورادا، بونلارين توركجه يه سؤزلو چئويريله ريني وئرمه يه چاليشديق. چئويريله رين خوراسان توركجه سينده كي و خله ججه ده كي بيچيمله رينينين قارشيلاشديريلابيلمه سي اوچون بونلارين اؤزگون لهجه ده كي بيچيمله ري داراناراق يازينين سونوندا وئرمه يي دوغرو بولدوق. لطيفه له رين بنزه رله ري قوشقوسوز كي توركييه توركجه سينده و يا اؤته كي لهجه له رده ده واردير، آنجاق واريانتلارين قارشيلاشديريلما ايشي بورادا نصره ددين خوجا اوزمانلارينا بيراخيلميشدير. بوراداكي گره چله رين، نصره ددين خوجا آراشديرماجيلارينا ياراري اولماسيني اوميد ائده ريك.

خوراسان توركجه سينده ن آلديغيميز دؤرد لطيفه، سيراسي ايله بجنورد، سلطان آباد، دوغائي`ده ن آليندي. بونو ايزله يه ن اؤته كي لطيفه له ر ايسه، خله جله رين ياشاديغي چاهك، حسن آباد، سربند، محسن آباد، نادرآباد، ژيريك آغاج، موشاكيا، سفيدآلا، قاراسو، قورقور و شاقالو`دان آليندي.

2009-11-20T13:57:00.000-08:00

كتاب قارشوبالوققا سلام به زبان تركي خلجي با اصلاحات براي دومين بار چاپ ومنتشرشد

چاپ دوم قارشوبالوققا سلام

مشخصات كتاب

نام كتاب: قارشوبالوققا سلام

نويسنده: علي اصغر جمراسي

ناشر: انتشارات انديشه نو

طرح جلد: حوريه جمراسي

نوبت چاپ: دوم 1388

تيراژ: 1000

قيمت: 30000 ريال

مركز پخش: تهران،ميدان انقلاب،ابتداي خيابان كارگرشمالي،پاساژ فيروز،طبقه دوم انديشه نو،تلفن 66427371

شماره شابك: 8-32-6149-964-978

من«بيليم»م، بيلمِه كيمچه قالموشام

حيشَمَكي يُؤرَكيمه هاتمُوشام

شهرياردا، ماقُول ايلهام آلموشام

ياشاموشام تاتلوخ شيرين سُؤزُوله

دانُوشمُوشام توشومچا،من اؤزُومله

Mən bilim məm bilməkimçə qalmuşam

Hişəməki yürəkimə hatmuşam

Şəhriyarda maqul ilham almuşam

Yaşamuşam tatluĝ şirin sözülə

Danuşmuşam tuşumça mən özümlə

منظومه قارشوبالوق كتابي است شامل هفت گفتار كه بزبان تركي خلجي به شرح ذيل تهيه وتنظيم شده است:

گفتار اول روزنه‌اي است؛ جهت آشنايي محققين وتركولوژهاي گرامي باالفبا وآيين نگارش تركي خلجي.

گفتاردوم درواقع پيشواز اين منظومه است، باعنوان «تاتالارسؤزو» (سخن بزرگان).

گفتار سوم«قارشوبالوققا سلام»درواقع تكرارعنوان اصلي كتاب است. شامل مجموعه اشعاري است كه بصورت بئش- بئش (مخمّس) به سبك وسياق اثرجاودانه‌ي «حيدرباباياسلام» مرحوم استاد محمدحسين شهريار حيدربابا يا سلام،تدوين شده است.

اين فصل درواقع خاطرات تلخ و شيرين دوران كودكي و نوجواني نگارنده است كه بصورت نظم درآمده ودرقالب مجموعه اشعاري به زبان تركي خلجي درخدمت علاقمندان قرارمي گيرد.

گفتار چهارم باعنوان«نَغْمَه لر» حاوي تعدادي گرايلي وقوشما با عناوين مشخص كه بيشتر جنبه پندو اندرز دارد آمده است.

گفتارپنجم، شامل هشتاد و چهار دوبيتي با عنوان«بياتيلر»مي باشد.

گفتارششم تحت عنوان ترننوملارشامل چندقطعه ترانه تركي خلجي براي اهل دل تدوين گرديده است.

وسرانجام گفتار پاياني كتاب نيز شامل مجموعه لغات وواژه هاي تركي خلجي است به همراه معاني فارسي آنها به منظور كمك به خوانندگان محترم تدوين شده است.

هدف ازاين نوشتار،بيان خاطرات تلخ وشيرين خودبه زبان خلجي، و ترويج زبان وفرهنگ اصيل خلج ها ،ابراز ارادت ومحبت به اين آداب وسنت حسنه محلي ومعرفي اين فرهنگ به مسئولين ذيربط وهمچنين به آينده هاي دور و نزديك است. ونيز تفهيم اين اصل كه ارج نهادن به سنت هاي گذشته و زبان مادري منافاتي با رشد وتوسعه وپيشرفت ندارد؛ اگرچه دركشاكش توسعه وترقي بسياري ازآداب وسنن، قرباني مي شوند اما؛ درد بيگانگي ازفرهنگ خويش گمتراز درد ازدست دادن سرزمين نيست.چراكه:

بُؤدا خيال بانالاري،كُوٍن چالموشْ

اوجا تاغلار- تاشلار يادومچا قالموشْ

قارشوبالوق،اؤزی مَنه،دانُوشمُوشْ

بُو نه سَسَرسَن‌دونياقا،هاتموشاين

يئِكَه ‌بُوراق،كُؤردوم نِئده قالموشاين

مقصودما،دراين منظومه، فراترازمعرفي كوه موسوم به«قارشو»يا (دونا) ،به معناي قصر،ايوان وكاخ،در زبان خلجي است كه در ابتداي ورودي روستاي‌تلخاب واقع درسمت غربي قرار گرفته است.

اصل‌اين‌‌كلمه به همراه مهاجرت اقوام كهن خلج ازآسياي ميانه آورده شده است كه‌درحال ‌حاضر نيز درتركستان بزرگ به همين مفهوم از آن نام مي برند كلمه‌‌ي‌«بالوق»به‌معناي روستا و شهر است.

منظومه«قارشوبالوققاسلام»درواقع‌بيانگرتاريخ،فرهنگ،زبان،رفتار اجتماعي ‌و دريك‌كلام،عشق،آمال ‌وآرزوي ‌يك‌خلج به همنوعان و فرهنگ ‌گذشته‌ي‌خويش‌است.

اين منظومه روزنه‌اي براي‌ بازگشت به خويشتن ودريچه اي براي ارج نهادن به فرهنگ،سنن گذشته و قدمي جهت باز نويسي خاطرات شيرين به زبان‌تركي خلجي باشد.

اميداست مطالعه‌ي ‌اين اثر براي محققين،پژوهشگران،شعرا‌، اديبان، دانشوران، عاشيق‌ها وسايراقشارعلاقمندبه فرهنگ‌وادبيات ترك وخلج مثمر ثمر واقع گردد.

علي اصغر جمراسي

مخلص به«بيليم»

2009-11-20T13:56:00.001-08:00

بالوغوم؛ خلج توركجه‌سينده سسلي شعر / علي اصغر جمراسي

http://www.4shared.com/file/142834012/3cf9407/balogom_06-hala_turkcesinde_iir-cemrasi.html

2009-11-20T13:55:00.000-08:00

يالتاق‌لارين ايشي‌ري

yaltaqlarıyn işiri

http://jamrasi.blogfa.com/

مردلركه نامرد اوماق،

آلچاقلارين ايشي‌ري!

آلچاقلارو اوجالتماق ،

يالتاقلارين ايشي ري .

mərdlərkə namərd omaq

alçaqlarıyn işiri

alçaqlaru ucaltmaq

yaltaqlarıyn işiri

مايماقلار اوماساتدو

يالتاق بولونمازاتدو

يالتاقلار لا دوست اوماق ،

مايماقلارين ايشي ري.

maymaqlar omasatdu

yaltaq bulunmazatdu

yaltaqlarla dust omaq

maymaqlarıyn işiri

يالتاقلار اوماساتدو،

سارساق يئر هاچمازاتدو!

سارساقلارقا يئرهاچماق،

يالتاقلارين ايشي ري.

yaltaqlar omasatdu

sarsaq yer haçmazatdu

sarsaqlarqa yer haçmaq

yaltaqlarıyn işiri

آلچاقلار اوماساتدو،

نامرد توغولمازاتدو!

نامردلري بيلتيرمك

ييگيت لرين ايشي ري

alçaqlar omasatdu

naməerd toğulmazatdu

namərdləri biltirmək

yigitləriyn işiri

نامردلر اوماساتدو

ييگت بيلينمه زتدي !

ييگيت لري بيلتيرمك

نامردلرين ايشي ري

namərdlər omasatdu

yigit bilinməzətdi

yigitləri biltirmək

namərdləriyn işiri

«بيليم» موناقو بيلمه

مرد نامردكه والوقار

دونيا نامردله اولوقا

هرليك مردين ايشي ري

"Bilim" monaqu bilmə

mərd namərdkə valuqar

dunya namərdlə oluqa

hərlik mərdiyn işiri

ترجمه:

نامردي نمودن به مردها،

كار آدم هاي پست وفرومايه است!

آدم هاي پست وفرومايه را بزرگ شمردن،

كارآدم هاي ياغيان وچاپلوسان است.

اگراحمق هانبوند،

چاپلوسان يپدانمي شدند!

باچاپلوسان دوست شدن،

كاراحمق ها است.

اگر ياغيان وچاپلوسان نبوند،

آدم هاي لجوج ودورو جا بازنمي كردند!

براي دورويان جا بازكردن ،

كار چاپلوسان است.

اگر فرومايگان نبودند ،

نامردها ازمادر زاده نمي شدند!

نامردهارا شناساندن ،

كارجوانمردان است.

اگرنامردها نبودند،

جوانمرد ها شناخته نمي شدند!

جوانمردهارا شناساندن ،

كارنامردها است.

«بيليم» آن گونه تصور نكن كه ،

مرد به نامر وابسته است!

دونياهم با نامردباشد،

جوانمردي كار مردان است.

شعرفوق از سرودهاي تركي شاعر تواناي ترك جناب آقاي كريم گل اندام به شرح ذيل اقتباس شده وتوسط« بيليم» به تركي خلجي بازخواني ودوباره نويسي شده است.

مردلره نامرد اولماق ، آلچاقلارين ايشي دير!

آلچاقلاري اوجالتماق ،

يالتاقلارين ايشي دير.

يالتاقدان دوستلوق اومماق،

مايماقلارين ايشي دير.

مايماقلار اولماسايدي يالتاقلار ييغيلمازدي

يالتاقلار اولماسايدي

آلچاقلار يئر آلمازدي

آلچاقلار اولماسايدي

نامردلر دوغولمازدي!

نامردلر اولماسايدي

مرد ايگيد تانينمازدي!

بونونلا بئله سانماكي، مرد نامرده باغليدير،

دنيا نامردله دولسا ، مرد ائله مرد اوغلودور

2009-11-20T13:54:00.000-08:00

ترك به ياغي تعظيم نمي كند

http://jamrasi.blogfa.com/

قطعه شعر ذيل توسط شاعرمردمي آذربايجان جناب آقاي زليمخان يعقوب سروده شده وباصداي خوش خانم آزرين قرائت گرديده است. ضمن تشكر از هردوي اين بزرگواران با اندكي تغيير در متن شعرتوسط آقاي(بيليم) به لهجه خلجي تركي برگردانده شده است كه به علاقمندان تقديم مي كردد.

بوشعري آزربايجانلوخ يئكه شاعير زليمخان ياقوب/ Zelimxan Yaqub يازموش وآزرين خانوم/ Azerin Hanom هاوول ونارون سسي له هوقوموش بيز هراككي سينده دق تشككور ائتميش وبوشاعيرين شعرين بي هاز تئيشمك له خلج تورككوسي جئويرميشك سيزلركه ائتحاف ائتوروق.

علي اصغرجمراسي(بيليم)

توٍرك ياغي‌قا بويون اَيمز

Türk Yağıqa boyun əyməz

نئرده هؤندو بو پيس‌خابار

تورك ياغي‌قا بويون اَيمز

تاقولور شهر ياتور بالوق

تورك‌ ياغي‌قا بويون ايمز.

nerdə höndü bu pis xabar

Türk Yağıqa boyun əyməz.

taqulur şəhər yatur baluq

Türk yağıqa boyun əyməz.

دوزو ترسه يازقوللار وار

توْغرو يوْلدا هازقوللار وار

توٍرك‌گه چالا قازقوللار وار

توٍرك ‌ياغي‌قا بويون اَيمز.

düzü tərsə yazqullar var,
toğru yolda hazqullar var,
Türkgə çala qazqullar var,

türk yağıqa boyun əyməz.

حققي، ناحق يازقوللار وار

صفي‌ميزي پوزقوللار وار

جانوموزو آلقوللار وار

تورك ياغي قا بويون ايمز.

həqqi nahəq yazqullar var,
səfimizi puzqullar var.

canumuzu alqullar var
türk yağıqa boyun əyməz.

بي‌لشتيرير بؤلگه‌لري

نورلانتورور كؤلگه‌لري

بئجرتيرير جونگه‌لري

تورك ياغي‌قا بويون ايمز

biləştirir bölgələri,
nurlanturor kölgələri.
becərtirir cöngələri,

türk yağıqa boyun əyməz.

تاتا جوشقون، اَبه توْلو

غيرت جامو غانو توْلو

بوش قالاتور آناتولو

تورك ياغي قا بويون ايمز

tata çoşqun, əbə tolu,
qeyrət camu qanu dolu.
boş qalatur anatolu

türk yağıqa boyun əyməz.

سينمز كؤرگه سينيق قالا

قيمز بيزكه قينجيق قالا

سيلكه لنير چاناق قالا

تورك ياغي قا بويون ايمز

sinməz, görgə siniq, qala,
qimaz bizkə qinciq qala,
silkələnir Çanaqqala,

türk yağıqa boyun əyməz.

حيشئر آلوپ، ساتقا توٍركوٍ

قارا كوٍنكه هاتقا توٍركوٍ

هؤنر هاتقا آتا توٍركوٍ

تورك ياغي‌قا بويون ايمز

hişir alup, satqa türkü,

qara künkə hatqa türkü,

hönər hatqa atatürkü,

türk yağıqa boyun əyməz.

هاوول بيلير يئري-كوٍكوٍ

نئرده كلميش توٍركين كؤكوٍ

اَلده وارماز اصلي- كؤكوٍ

تورك ياغي قا بويون اَيمز.

havul bilir yeri -kükü,
nerdə kəlmiş Türkiyn kökü
əldə varmaz əsli-kökü,

türk yağıqa boyun əyməz.

اَلده اَيري، آقلدا چاواش

شيطانيار يوٍكگوٍلوٍ تاش

دونيا آست اوست اوقا ياواش

تورك ياغي‌قا بويون اَيمز.

əldə əyri, aqlda çavaş,
şeytanıyar yükgülü taş,
dunya ast-üst oqa, yavaş,

türk yağıqa boyun əyməz.

شهيد روحو، شهيد جانو

شهيد يولو، شهيد غانو

سئل- سئل اوْلور شهيد غانو

تورك ياغي‌قا بويون ايمز

şəhid ruhu, şəhid canu,
şəhid yolu, şəhid qanu,
sel-sel olur şəhid qanu,

türk yağıqa boyun əyməz.

مزارچا يا ننديچه اوقا

سنگرچه يا گزمچه اوقا

كئسي تؤپلوك-تؤپلوك اوقا

تورك ياغي‌قا بويون ايمز

məzarça ya nəndiçə oqa,
səngərçə ya gəzməçə oqa,
kesi töplük-töplük oqa,

türk yağıqa boyun əyməz.

دونيا بودا حقيقتر

تانري پايو بو ميللتر

تورك ميللتي باغيرتر

تورك ياغي قا بويون ايمز

dunya boda həqiqətər,
tanrı payu bu millətər.
türk milləti ba qeyrətər,

türk yağıqa boyun əyməz.

تاغ آغار،دارا تؤكوٍلوْر

شر سووو شركه تؤكوٍلوْر

كؤك قوپار يئركه توكولور

تورك ياغي‌قا بويون ايمز

tağ aqar , dara tökülor,
şər suvu şərkə tökülor,
kök qopar yerkə tökülor

türk yağıqa boyun əyməz.

حشه‌لئدين بولدين ذاتين

اؤرگني‌پين يئتي قاتين

تاپاق‌ليدين سيز حياتين

تورك ياغي‌قا بويون ايمز.

həşəlidiyn buldıyn zatıyn,
örgənipəyn yeti qatıyn
tabaqlıdıyn siz həyatıyn

türk yağıqa boyun əyməz.

كؤكده يئركه تمير ياغقا

بالوقلارو ييغغه ياغقا

توركين خالقي ياپما ياپقا

تورك ياغي‌قا بويون ايمز

kökdə yerkə təmir yaĝqa

baluqlaru yiğğə yağqa

türkiyn xalğı yapma yapqa

türk yağıqa boyun əyməz.

نه هاتو ،نه دق نالو وار

غانقا باتموش بي هالو وار

«بيليم» سوزونين بالو وار

تورك ياغي قا بويون ايمز

nə hatu, nədəq nalu var,

qanqa batmuş bi halu var.

"bilim" sözüniyn balu var

türk yağıqa boyun əyməz.

اي ياغي قا بوش اًيگي‌لي

ارزورومچا،قارسچا،وانچا

قاراباغچا،ناخجاوانچا

لنكرانچا،ايره وانچا

شهيد غانو گؤل-گؤل اولور

هربي يئرچه هربي يانچا

قاناتلارو سينديرگيلي

تيرري تيرري كؤندرگيلي

كؤرپه‌لركه بويون اَيي!

ey yağıqa boş əygili,
Ərzurumça, Qarsça, Vança,
Qarabağça Naxçıvança,
Lənkərança, İrəvança
Şəhid qanu göl-göl olur,
Hər bi yurdça, hər bi yança,
Qanadlaru sındırgılı,

tirri tirri kündərgili
Körpələrkə bouyn əyi!

بئلي سينيق،تاغو چؤكوٍك

كؤرپوٍلركه بويون اَيي

كؤزوٍ يوْلچا كؤزله گيلي

صونالارقا بويون ايي

اوْغلو هؤلگوٍلوٍ،هوتوْ حچ‌گيلي

ننه لركه بويون اَيي

beli siniq, tağu çökük,
Körpülərkə boyun əyi!!!

közü yolça közləgili,
Sonalarqa boyun əyi
oğlu hölgili, hoto heçgili,
nənələrkə boyun əyi!

شهيد اوقولو هرلركه

هركيشي كه بويون ايي

قيليج‌لرين هوجوچاكوْ

قونداق لارين بئلك لري

اوغونماقي بويون ايي

şəhid oqulu hərlərkə,
hər kişikə boyun əyi !

qiliçləriyn hucuçako
qondaqlarıyn, beləgləri
oğunmağı boyun əyi!

اگرغانين تميس اتدين

يوو هوين چه اؤزننه يه

هم كيشين يه بويون ايي

əgər qanıyn təmsetdiyn,
yov həviynçə öz nənəynə,
həm kişiynyə boyun əyi!!!

بو تورپاغين هرقاروشوْ

ساكاريارو، مالازگيردر

هرقالاسوْ بي اوردوروْ

هرقاياسوْ بي ييگيدر

اييلي توٍركين تورپاغي

او تورپاققا بويون ايي

bu torpağıyn hər qaruşo,
Sakaryaru , Malazgirdər.
hər qalaso bi orduro,
hər qayasu bi yigidər,
əyili Türkiyn torpağı,
u torpaqqa boyun əyi!

توركين ننه دولتي سي

قات قات بيزكه ايشيق وئرير

مين ييللر حچمز چراغو

كور هوچاققا بويون ايي

Türkiyn nənə dövlətisi
qat-qat bizkə işiq verir
min yillər heçməz çiraqu

kur hocaqqa boyun əyi!

اؤپوٍ بو شعرين سطيرين

هر يارپاققا بويون ايي

اييلي توركين بايراغي

ايستيقلالقا يووقلاشوپ

هاي يولدوزقا وطن‌لشيپ

اوبايراققا بويون ايي

او تورپاققا بويون ايي

öpü bu şeriyn sətiriyn ,
hər yarpqqa boyun əyi!
əyili Türkiyn bayrağı,
İstiqlalqa yuvuqlaşup
hay-yulduzla vətənləşip
u bayraqqa boyun əyi!!!
u torpaqqa boyun əyi!!!

http://rapidshare.com

Türk Yağıdan Üzr İstəməz.

Hardan çıxdı bu bəd xəbər
Türk yağıdan üzr istəməz.
Dağılar kənd, batar şəhər
Türk yağıdan üzr istəməz.

Düzü tərsə yazanlar var,
Doğru yoldan azanlar var,
Türkə quyu qazanlar var,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Haqqı nahaq yazanlar var,
Səfimizi pozanlar var.
Qır qaynadan qazanlar var,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Birləşdirər bölgələri,
Nurlandırar kölgələri.
Qılınc çəkər bilgələri,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Ata çoşqun, ana dolu,
Qeyrət axıb qana dolu.
Baş qaldırar Anadolu
Türk yağıdan üzr istəməz.

Sınmaz, görsə sınaq qala,
Qıymaz bizə qınaq qala,
Silkələnər Çanaqqala,
Türk yağıdan üzr istəməz.

İstər ala, sata türkü,
Tapar hərdən xata türkü,
Min-min olar Atatürkü,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Yaxşı bilir doğu batı,
Hardan gəlib Türk'ün zatı
Əldən verməz ehtiyatı,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Tilovudu, qarmağıdı,
Şər yoluna varmağıdı,
Barmaq iblis barmağıdı,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Əldən əyri, ağıldan çaş,
Şeytanındı atılan daş,
Dünya alt-üst olar, qardaş,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Şəhid ruhu, şəhid canı,
Şəhid bəyi, şəhid xanı,
Sel-sel olar şəhid qanı,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Məzar olar, beşik olar,
Səngər olar, keşik olar,
Bağrı deşik-deşik olar,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Dağ uçar, dərə tökülər,
Şər suyu şərə tökülər,
Göy qopar yerə tökülər
Türk yağıdan üzr istəməz.

Axtarın, tapın zatını,
Öyrənin yeddi qatını,
Varaqlayın həyatını
Türk yağıdan üzr istəməz.

Nə köhləni, nə nalı var,
Qana batmış bir halı var.
Külə dönmüş Xocalı var,
Türk yağıdan üzr istəməz.

Ey yağıdan üzr istəyən,
Ərzurumda, Qarsda, Vanda,
Qarabağda Naxçıvanda,
Lənkəranda, İrəvanda
Şəhid qanı göl-göl olan,
Hər bir yurdda, hər bir yanda,
Qanadları sındırılan,diri diri yandırılan
Körpələrdən üzr istə!
Beli sınan, tağı sınan,
Körpülərdən üzr istə!!!

Gözü yolda ər gözləyən,
Sonalardan üzr istə!
Oğlu ölən, odu sönən,
Analardan üzr istə!
Şəhid olan hər kişidən,
Hər qadından üzr istə!
Süngülərin ucundakı
Qundaqların, bələklərin
Fəryadından üzr istə!
Əgər qanın təmizdirsə,
Get evində öz anandan,
Arvadından üzr istə!!!

Bu torpağın hər qarışı,
Sakaryadı, Malazgirtdi.
Hər qalası bir ordudu,
Hər qayası bir igiddi,
Əyil Türk'ün torpağına,
O torpaqdan üzr istə!
Türk'ün ana dövlətinə
Dalğa-dalğa işıq verən
Min illərdi sönməz olan
Gur ocaqdan üzr istə!

Öp bu şerin ər sətrini,
Hər varaqdan üzr istə!
Əyil Türkün bayrağına,
İstiqlalla bütünləşən
Ay-Ulduzla Vətənləşən
O bayraqdan üzr istə!!!
O torpaqdan üzr üstə!!!

2009-09-10T10:41:00.000-07:00

خلج ها یادگار ترک های باستان(روح الله نصرتی)

خلج ها یادگار ترک های باستان،جمراسی،علی اصغر(۱۳۸۵)،تهرا ، نشر پیام پویا.

این کتاب حاصل پژوهش آقای علی اصغر جمراسی (فراهانی) است که در سال ۱۳۸۵ به چاپ رسیده است.هدف از نوشتار این کتاب بنا به نظر مولف تدوین اثری مستقل پیرامون تاریخ قوم خلج وتولید ادبیاتی در این حوزه در راستای پاسخگویی به نیازهای دانشوران ترک شناس است. اما شاید مهمتر از همه این موارد هدف اصلی می تواند آشنا کردن مخاطبین و خلج زبانها با تاریخ گذشته خویش و ایجاد انگیزه جهت تقویت هویت فرهنگی آنان باشد. از این حیث که قوم خلج دارای فرهنگ و آیین مستحکم و قوی بوده که از غنای تاریخی کهن برخوردار می باشد. روش تحقیق در این کتاب برپایه گرد آوری اطلاعات کتابخانه ایی است.این کتاب از نظر ساماندهی مطالب علاوه بر پیشگفتار از یازده فصل تشکیل شده است که اهم مطالب آن عبارتست از:مفاهیم لغوی،اصطلاحی ، مکانی و نژادی اقوام خلج،جایگاه و موقعیت خلج ها ،نقش این قوم در طول تحولات تاریخی حکومتها،گروه بندی های داخلی خلج ها و آثار تاریخی ، فرهنگ و آداب به جا مانده از خلج ها.در ادامه تلاش می کنیم به ارائه مختصری از یافته های این قوم بپردازیم.لازم به ذکر است این نوشتار فقط به معرفی این اثر پرداخته و مستندات و شواهد دال بر صحت مطالب بر عهده نویسنده اثر می باشد و نگارنده به این علت که این اثر بخشی از زوایای تاریخی قوم مهجور و ناشناخته را مورد کنکاش قرار داده و به جامعه علمی ارائه داده است به معرفی این اثر پرداخته است.

خلج به معنای محل و به معنای قوم است.خلج به معنای قوم یکی از اقوام بیست و چهارگانه ترک محسوب می شود که دارای فرهنگی غنی و کهن می باشد.این قوم چهارده قرن پیش به اتفاق توخسی ها و چیگیل ها که شاخه ای از خلج ها بودند قسمتی از اتحادیه عظیم خلج را تشکیل می دادند.خلج ها پیش از اسلام تا قرن هفتم میلادی در یک موقعیت جغرافیایی واقع در ترکستان بزرگ،از غرب به شرق بین فرغانه،تالاس،سمرقند ،بالاساقون،اوچ تورفان و از شمال به جنوب از حوالی دریاچه بالخاش تا تخارستان ، ایسی گول و ایلی سفلی سکونت داشته اند.خلج ها با گذشت ایام از این اتحادیه خارج شده و به مغرب و جنوب غربی کوچ کرده اند.در نیمه اول قرن هفتم میلادی بخشی از اقوام خلج از رود جیحون عبور کرده به سمت افغانستان کنونی یعنی سیستان کابل مهاجرت نمودند و در کابل و غزنه حکومت تشکیل دادند.عده ای از آنان نیز در قرن هشتم میلادی خود را به هندوستان رسانده و سلسله ای به نام “ترک شاهی” را بوجود آوردند که به روی سکه ها و روی تاج پادشاه آن ها به رسم قبایل ترک، شکل گرگ ترسیم شده بوده است.

خلج همواره در طول تاریخ به کثرت قوم و جمعیت شهرت داشته است.مورخین ایرانی و عرب نیز همواره اسم این قبیله را کنار سایر اقوام امثال هندی و افغانی و ترک به صورت جداگانه آورده اند.اویغورها با استعانت خلج ها مغولستان را تسخیر کرده و در سال ۷۴۵ میلادی دولت اویغور را بنیان گذاشتند.این امپراطوری به مدت یک قرن دوام آورد ولی بعدا خلج ها بر علیه آنها قیام کردند ولی شکست خورده و مجبور به مهاجرت از ترکستان شرقی به غربی شدند. از این تاریخ به بعد خلج ها حیاتی توام با پراکندگی و متفرق را گذراندند و در همین تاریخ بخشی از خلج ها از ماوراء النهر عبور کرده و به سمت خراسان بزرگ مهاجرت کردند.از اوایل قرن دهم میلادی همزمان با پذیرش اسلام توسط اقوام خلج بخشی از خلج ها به خدمت سلطان محمود غزنوی درآمدند و توسط وی در مناطقی از خراسان بزرگ از جمله ابیورد مسکن گزیدند.اما با جانشین سلطان محمود یعنی مسعود غزنوی نتوانستند مماشات نمایند لذا در جنگ دندانقان از طغرل سلجوقی حمایت نمودند و پس از شکست مسعود غزنوی و فرار او به سمت هند بخش عظیمی از قوم خلج همراه با طغرل سلجوقی بر اساس دعوت خلیفه عباسی به مرکز ایران آمدند و در نواحی ری،ساوه، همدان و اصفهان ساکن شدند.تحقیقا خلج های ساکن خلجستان استان قم و مرکزی از بازماندگان سپاهیان سلجوقی هستند که پس از تحمل رنج های طاقت فرسا در این مکان ساکن شده اند. در حال حاضر خلج ها در نواحی بین قم ،ساوه،تفرش و آشتیان که به خلجستان معروف است اقامت دارند که جمعیت آنها در سراسر ایران حدود پنجاه هزار نفر است که به زبان و گویش خلجی سخن می گویند و علی رغم محصور بودن در میان سایر اقوام ،فرهنگ و آیین خود را حفظ نموده اند. ولی متاسفانه به علت بی توجهی به غنای فرهنگی این قوم هر روز شاهد تحلیل این قوم کهن هستیم و جای تاسف دارد که ممکن است به زودی شاهد نابودی زبان و آثار فرهنگ کهن این قوم باشیم.

2009-08-11T23:34:00.000-07:00

هوقماق

برگردان شعرترکی خلجی(هوقماق) به ترکی استانبولی

چندی پیش دریک جمعی افتخار آشنایی با جناب آقای پرفسور سمیح تزجان /semih tezcan نصیب اینجانب شد .ایشان دستیار ترکولوژ شهیر آلمانی شادروان جناب گرهارد دورفر بودند که درسال 1342 برای مطالعه پیرامون زبان ترکی خلجی به خلجستان عزیمت نموده بودند واکنون تنها خلج شناس بزرگ دانشگاههای ترکیه محسوب می شوند در این جمع ازمن درخواست قرائت شعری به زبان ترکی خلجی شد من نیز شعر زیر را بنام هوقماق(مکتب) برای این جمع خواندم، ونسخه ای از این شعررا نیز تقدیم استاد نمودم .

پس از گذشت یک ماه آقای پرفسور سمیح شعر هوقماق راکه به ترکی استانبولی برگردانده بود برایم فرستاد اینجانب بااصلاحات جزئی متن شعر را که به ایشان بازگردانده ام به شرح ذیل به علاقمندان وپژوهشگران معزز تقدیم می دارم.

شایان ذکراست کتاب قارشوبالوققا سلام نیز به زودی توسط پرفسور بیلگه خان/prof. bilgehan که به ترکی استانبولی ترجمه شده است منتشرخواهدشد.

HOQMAQ

Hoqmaq səni necat verir zülmətdə

Törüm yolın hölüm yolın körsətir

Cahalətin kökin kökdə köndərir

İşiğlərin yolın bizkə körsətir

istibdadu töyər kökin çürrütir

Çiçəkləri haçar yidin bürütir

Qaraluğu boqar laşın sürütir

Qortulmaqın tatın bizkə körsətir

Hoqmaq səni tez ertirir mətləbkə

közin haçar yetgərir mərifətkə

Şərri pozar qolluq etər xeyirkə

Toğru yolın havulluqın körsətir

Hoqmaq xalqu irşad etər biltirir

Adamlarqa nışad verir kültürir

Əyriləri toğru yolqa ertirir

uçmaq yolın yələklərin biltirir

Hoqmaq bizi ucalarqa ertirir

irfan norın köynümizkə səptirir

Zindanlaru töyər eşkin çüktirir

Yaşamaqın hitik yolın körsətir

Hoqmaq kəlir bəsirətkə küzləri

hikmət yolın aynamaqqa bizləri

Əmalarin işiqlənir küzləri

Səadətin tatluq yolin kürsətir

Yekə bizdəğ hoqmaqlarda təzmərək

Kuçalar ça vill e veylan kəzmərək

Dərs hoqıdaq bəxtimizi əzmərək

çan baharu qədrin bizkə körsətir

`Bilim` haydu hoqmaqların vəsflərin

Çaĝlama sən hənək unin süzlərin

Əhli vocdan etər havul zikrlərin

avamlarqa necat yolın körsətir

Dərsin hoqı yazu pozu çaluşup

künəş vara işiğ tökü aluşup

Yaltağlaru salu havullarqa qaruşup

Qaraın buğar ayulmaqu körsətir

HOQMAQ

TÜRKİYE TÜRKÇESİNE ÇEVİRİSİ)

OKUMAK

1

Okumak seni karanlıktan kurtarır,

(hayat) yolunu, ölüm yolunu gösterir,

Bilgisizliğin kökünü kökten yakar,

Aydınlıkların yolunu bize gösterir.

2

İstibdadı ezer kökünü çürütür,

Çiçeklerin açmasına sebep olur, kokularını etrafa yayar,

Karanlığı boğar, leşini sürükler,

Kurtulmanın tadını bize gösterir.

3

Okumak seni çabuk ulaştırır amaca,

Gözünü açar, yetiştirir bilgiye,

Kötülüğü yok eder, hizmet eder iyiliğe,

Doğru yolun iyiliğini gösterir.

4

Okumak halka bilim verir bildirir .

İnsanlara (motlu, sevinç) verir, güldürür,

İğrileri (yoldan çıkmış olanları) doğru yola eriştirir,

Uçma yolunun kanatlarını öğretir.

5

Okumak bizi yükseklere eriştirir,

Bilgi ışığnı gönlümüze serper,

Zindanları yıkar, kapısını çökertir,

Yaşamanın gerçek yolunu gösterir.

- 2 -

6

Okumak gitirer basirete gözleri,

bilgelik yolunu,anlamaka (anlamama)bizleri,

Körlerin işiklenir gözleri,

Mutluluğun tatlı yolunu gösterir.

7

Gel! Biz de okumaktan kaçmayalım (?),

Sokaklarda işsiz güçsüz gezmeyelim (?),

Ders okuyalım talihimizi ezmeyelim,

Zaman, paha dir fıyatını gösterir.

8

BİLİM söyledi okumanın niteliklerini,

Sanma sen şaka onun sözlerini,

Ehil vocdan onun eder anmalarını,(zikrlerini)

avamlara [ise] kurtuluş yolunu gösterir.

9

Dersini oku, yaz, boz, gayret et!

Güneş gibi ışık ver, parla!

Riyakârları bırak! İyiler arasına karış!

Karayı boğar, ayılmayı gösterir.

- 3 -

HOQMAQ

(KELIMELER)

1

hoq-maq = okumak, tahsil etmek

säni = seni

necat ver-mek= kurtarmak

zulmät = karanlık

törüm = yaşama ? dirim ?

hölüm= ölüm

yol= yol

körsät-mäk = göstermek

cahalät= bilgisizlik, cehalet

kökin = kökünü

kökdä = kökten, dipten, tamamen

köndär-mäk yakmak

işiğ aydınlık

2

Istibdad = istibdat, zorbalık rejimi

töy-mäk= döğmek, ezmek, yıkmak

kökin = kökünü

çürrüt-mäk= çürütmek

çiçäk =çiçek

haç-maq = (çiçeğin) açmasına sebep olmak

yid = koku, güzel koku

bürüt-mäk = koku yaymak, kokutmak, bürütmek

qaraluğ = karanlık

boq-maq = boğmak

laş = leş, cansız ceset

sürüt-mäk= sürütmek, sürüklettirmek

qurtul-maq = kurtulmak

tat = tad, lezzet

biz = biz

- 4 -

3

tez = çabuk, tez

ertir-mäk = ulaştırmak, erdirmek

mätläb = amaç, matlap

köz = göz

yetgär-mäk = yetiştirmek

märifät = bilgi

şärr = kötülük

poz-maq = yok etmek, bozmak, silmek

qolluq = hizmet, kulluk

xeyir = iyilik, hayır

toğru = doğru

havulluq = iyilik

4

xalq = insanlar, halk

irşad et-mäk = sevk etmek, kılavuzluk etmek

biltir-mäk = bilgilendirmek, öğretmek, anlayışlı etmek,

adam insan

naşāt = sevinç

kültür-mäk = güldürmek, neşelendirmek

äyri = iğri, sapkın, yoldan çıkmış, kötü

uç-maq = uçmak, uçma, yükselmek

yäläk = kanat

5

uca = yüksek

irfan = bilgi

nor = ışık

köyn = gönül

säptir-mäk = serpmek, serpiştirmek

zindan = zindan, hapishane

töy-mäk = yıkmak, ezmek, döğmek

eşik = kapı

- 5 -

Çüktir = yıkmak, çökertmek

yaşa-maq = yaşama, hayat

hitik = gerçek, doğru

6

bäsirät = sezgi, basiret

täbiät = karakter, mizaç ?

hikmät = bilgelik, hikmet

söz = söz

äma = kör

bi bi= bir bir, tek tek

säadät = mutluluk, saadet

tatluğ = tatlı, lezzetli

7

yekä = gel! (1. tekil kişiye emir)

bizdäğ =(< biz taqı ?) biz de

täz-mäk = kaçmak

täzmäräk = kaçmayalım ? < täz-mä-däk

kuça = sokak

vill e veylan = işsiz güçsüz, başıboş

käz-mäk = gezmek

käzmäräk = gezmeyelim < käz-mä-däk ?????

därs = ders

hoqıdäk = okuyalım (1. çoğul kişi istek)

bäxt = baht, talih

äz-mäk = ezmek (?), yaralamak (?)

äzmäräk = ezmeyelim < äz-mä-däk ?????

çan = zaman (?)

baha = baha

qädr = değer, kıymet, kadir

8

- 6 -

BİLİM Ali Asker Cemrasi Bey’in mahlası (bilgili kişi ?)

hay-maq = söylemek

väsf = vasıf, nitelik

çağla-maq = sanmak, zannetmek (?)

hänäk = şaka, alay (?); boş söz, laf (?)

unin = onun

ähl = ahali, olgun insanlar, ehil olanlar

vocdan et- ??

zikr = anma

avam = olgun olmayan insanlar, ehil olmayanlar

necat = kurtuluş (necat ?)

9

yaz-maq = yazmak

yazu = yaz! (3. tekil kişiye emir)

poz-maq = silmek, bozmak

pozu = sil! (3. tekil kişiye emir)

çaluş-maq = gayret etmek, çalışmak

çaluşup = çalış! gayret et! (3. tekil kişiye emir)

künäş = güneş

künäş-vara = güneş gibi

tök-mäk = dökmek, saçmak

işiğ tökü = ışık saç! (3. tekil kişiye emir)

aluşmak = tutuşmak, alevlenmek, parlamak, alev almak

aluşup = parla! (3. tekil kişiye emir)

yaltağ = riyakar, mürai, yalancı

sal-maq = bırakmak, terk etmek

salu = bırak! (3. tekil kişiye emir)

qaruş-maq = karışmak, bir araya gelmek

qaruşup = karış! bir araya gel

qaraın = (qaranlığı ??)

kara bas-mak= cahalet hakim olmak

boğ-maq = boğmak ??

ayul-maq = ayılmak, kendine gelmek

- 7 -

HOQMAQ

(KELİMELER -ALFABETİK SIRALI)

Adam = insan

aluşmak = tutuşmak, alevlenmek, parlamak, alev almak

aluşup = parla! (3. tekil kişiye emir)

avam = olgun olmayan insanlar, ehil olmayanlar

ayul-maq = ayılmak, kendine gelmek

baha = paha

bäxt = baht, talih

bäsirät = sezgi, basiret

bi bi = bir bir, tek tek

BİLİM Ali Asker Cemrasi Bey’in mahlası (bilgili kişi ?)

biltir-mäk = bilgilendirmek, öğretmek, anlayışlı etmek,

biz = biz

bizdäğ = (< biz taqı ?) biz de

boq-maq = boğmak

boğ-maq = boğmak ??

bürüt-mäk = koku yaymak, kokutmak, bürütmek

cahalät = bilgisizlik, cehalet

çağla-maq = sanmak, zannetmek (?)

çaluş-maq = gayret etmek, çalışmak

çaluşup = çalış! gayret et! (3. tekil kişiye emir)

çan = zaman (?)

çiçäk = çiçek

çüktir = yıkmak, çökertmek

çürrüt-mäk = çürütmek

därs = ders

- 8 -

ähl = ahali, olgun insanlar, ehil olanlar

äma = kör

äyri = iğri, sapkın, yoldan çıkmış, kötü

äz-mäk = ezmek (?), yaralamak (?)

äzmäräk = ezmeyelim < äz-mä-däk ?????

ertir-mäk = ulaştırmak, erdirmek

eşik = kapı

haç-maq = (çiçeğin) açmasına sebep olmak

havulluq = iyilik

hay-maq = söylemek

hänäk = şaka, alay (?); boş söz, laf (?)

hikmät = bilgelik, hikmet

hitik = gerçek, doğru

hoq-maq = okumak, tahsil etmek

hoqıdäk = okuyalım (1. çoğul kişi istek)

hölüm = ölüm

irfan = bilgi

irşad et-mäk = sevk etmek, kılavuzluk etmek

istibdad = istibdat, zorbalık rejimi

işiğ =aydınlık

işiğ tökü = ışık saç! (3. tekil kişiye emir)

käz-mäk = gezmek

käzmäräk = gezmeyelim < käz-mä-däk ?????

kökdä = kökten, dipten, tamamen

köndär-mäk = yakmak

körsät-mäk = göstermek

köyn = gönül

köz = göz

kuça = sokak

- 9 -

Kökin = kökünü

kültür-mäk = güldürmek, neşelendirmek

künäş = güneş

künäş-vara = güneş gibi

laş = leş, cansız ceset

märifät = bilgi

mätläb = amaç, matlap

necat ver-mek = kurtarmak

naşāt = sevinç

necat = kurtuluş necat

nor = ışık

poz-maq = yok etmek, bozmak, silmek

pozu = sil! (3. tekil kişiye emir)

kara bas-mak = cahalet hakim olmak

qaraluğ = karanlık

qaruş-maq = karışmak, bir araya gelmek

qaruşup = karış! bir araya gel

qädr = değer, kıymet, kadir

qolluq = hizmet, kulluk

qortul-maq = kurtulmak

sal-maq = bırakmak, terk etmek

salu = bırak! (3. tekil kişiye emir)

säadät = mutluluk, saadet

säni = seni

säptir-mäk = serpmek, serpiştirmek

sürüt-mäk = sürütmek, sürüklettirmek

süz = söz

- 10 -

şärr = kötülük

tat = tad, lezzet

tatluğ = tatlı, lezzetli

täbiät = karakter, mizaç ?

täz-mäk = kaçmak

täzmäräk = kaçmayalım ? < täz-mä-däk ?????

tez = çabuk, tez

toğru = doğru

tök-mäk = dökmek, saçmak

törüm = yaşama . dirim ?

töy-mäk = döğmek, ezmek, yıkmak

uca = yüksek

uç-maq = uçmak, uçma, yükselmek

unin = onun

väsf = vasıf, nitelik

vill e veylan = işsiz güçsüz, başıboş

xalq = insanlar, halk

xeyir = iyilik, hayır

yaltağ = riyakar, mürai, yalancı

yaşa-maq = yaşama, hayat

yaz-maq = yazmak

yazu = yaz! (3. tekil kişiye emir)

yäläk = kanat

yekä = gel! (1. tekil kişiye emir)

yetgär-mäk = yetiştirmek

yid = koku, güzel koku

yol = yol

- 11 -

zikr dua (?)

zindan = zindan, hapishane

zulmät = karanlık

جان آزربايجان

2009-02-28T12:11:00.003-08:00

جان آزربايجان

آشاغداكي شعري جمراسي(بيليم)بئی آزري شئريندن خلج توركچه سينه چئويريب اونو حورمتلي آزري ميلله تينه ايتحاف ائدير.

جان آزربايجان

Can Azərbaycan

توقوز يوز اون سکيز آيودار بيزکه

ايستقلال سوز حيات حارامار بيزکه

اسارتچه تئزده کئچه ری بيزکه

همئشه بيزيمر جان آزربايجان

toquz yüz on səkiz ayudar bizkə
İstiqlâlsuz hayat haramar bizkə
Əsarətçə tezdə keçəri bizkə
həmmeşə bizimmər can Azərbaycan

کؤز تيک ميش وطن که جونبول ارمنی

دوستوم- تيلداشلاروم اونوتموش مني

بونا ائرمه زه كن او قاورور منی

تورپاغو بولغانموش قان آزربايجان

Köz tikmiş vətənkə conbul ərməni

tustum,tıltaşlarum unutmuş meni
muna erməzəkən u qavrur meni
Torpağu bulqanmuş qan Azerbaycan

تورک ميللتی يئر يوزی تاقولموش

حق و عدالتين شوعارو قالموش

اوللارين کؤين‌لري سنه ياپوشموش

سنی اونوتماز بی آن آزربايجان

türk milləti yer yüzi taqulmuş
Hək u ədalətdəğ şuarça qalmuş

olların könleri sənə yapuşmuş
Səni unutmaz bi an Azərbaycan

سنين بالا لارين، حيسسي غانلوقار

قاررولار – جاوانلار هيجانلوقار

تاريخين بيديكر آلي شانلوقار

هوچاقوموز سه‌نين يان آزربايجان

Sənin balaların hissi qanluqar
qarrular –cavanlar heyəcanluqar
Tarixin bidikər alı şanluqar
hoçaqumuz sənəyn yan Azerbaycan

بي قاروش تورپاغين بيز فدا اتمك

دوشمنده اس قورغماق هاغالي تزمك

هولميز قالوموز آمما بيز بيتمك

شأني يه قاتاموز شأن آزربايجان

Bi qaruş torpağın biz fedâ etmək
Düşməndə əs qorğmaq hağalı təzmək
höləmiz - qalumuz ammabiz bitmək
Şanıyə qatamuz şan Azərbaycan

بي آللا قا ايمان شوعارو موزار

ميللتچه ايستيقلال قراروموزار

وطن بيزكه جانار او ياروموزار

سن سيز حارام بيزكه نان آزر بايجان

Bi Allah'qa iman şoarumuzar
millətçə İstiqlâl qərarumuzar
Vətən bizkə canar u yârumuzar
Sensiz haram bizkə nan Azərbaycan

Can Azərbaycan

Dokuz yüz on sekiz bayramdır bize
İstiklâlsiz hayat haramdır bize
Esarette sabah akşamdır bize
Ebedî bizimdir can Azerbaycan

Göz dikmiş vatana küçük Ermeni
Alırım sanıyor unutmuş meni
Buna yetişemez onun dermeni
Toprağı sulamış kan Azerbaycan

Öz milletim yeryüzüne dağılmış
Hak ve adaleti şiarı kılmış
Nerde olsa gönlü sana takılmış
Seni unutmaz bir an Azerbaycan

Senin balaların sıcak kanlıdır
Uğrunda yaşlı genç heyecanlıdır
Tarihin büyüktür anlı şanlıdır
Ocağımız sensin yan Azerbaycan

Bir karış toprağı fedâ etmeyiz
Düşmandan korkmayız geri gitmeyiz
Ölürüz kalırız fakat bitmeyiz
Şanına katarız şan Azerbaycan

Bir Allah'a iman şiarımızdır
İstiklâl milletçe kararımızdır
Vatan bize candır o yârımızdır
Sensiz haram bize nan Azerbaycan
Bakü, 1989
(İstiklâl yıldönümünde)

جان آزربايجان

2009-02-28T12:11:00.001-08:00

Kosa gelin töreni كوساگلين مراسيمي

2009-02-28T12:10:00.001-08:00

Kosa gelin töreni كوساگلين مراسيمي

نوشته زير پژوهشي است، پيرامون مراسم قديمي ترك هاي خلج بنام «كوسا گلين» كه توسط علي اصغرجمراسي مورد بررسي وكنكاش قرارگرفته است.اين نوشته به منظور آشنايي خوانندگان معزز وپژوهشگران ترك وسايرين با سه الفبا(فارسي- خلجي وتركي) و دو زبان تركي خلجي وتركي استانبولي تقديم مي گردد، اميد است پس از مطالعه شادي وخنده بر لبان شما نمايان گردد.

كوسا گلين مراسيمي

نوشته:علي اصغرجمراسي 20/11/1387

قديم زامانلاردا قالقولو «كوساگلين »مراسيمين قيصغه اشارا ائتوروم.

خلجيستان بالوقلاروچا جاوان قونچولار(جوبانلار)كوساگلين اويونين قيشده قيرق كون كشدي كينده سؤره حي‌ييلر.كوساگلين مراسئمي زانگولا ودؤگولله مو شايعت اولور.بعضي بالوقلارچا بوعادت آلتا هرن خالقولا اوينانور يانو: كوسا، كلين ، دؤگولچو،تورباچو،هورون كوسا و قارا كوسا.بو اويونچا كوسا كوميك كسيك (اساساً ياماقلوق،ييرتيق وكوپنك)كدر، يل غاواندا سققل قويور،بوشي اككي دانا شاخ هاسار،ياني بي كلين،بي دؤگولچو وبي دق تورباچو حاتار،بالوق ايچي كلميش،هوقيلر،وكولمه‌ليق اويونلار چاغلئلر.كوساين اككي يارو يانو(دؤگول چو وتورباچو)آسچاكو ييرلري هوقي‌لر،هديه ييغه‌لر.آووال دؤگولجو هايور:

كوسا كلير هاوادا

سققلي يل قاوندا

كوسا پايين حيتيكه

خانوم الين وار اولتا

اوچاق،توبرباچو يوزين هولير تاماشاچولارقا ترف تورباين تولدارماققا كؤره تورباين اوللار ياني يوللئر،هايور:

آيودقا اللي كون قالموش

كوسا پايين حيتيك

آيودقا اللي كون قالموش

پارالاما تميس حيتيك

آمما هئچ كيم تورباقا پاي توكمز،كوسا قارشئير،قيراقچا تورور تاماشاچولار هوقيلر:

آي قودورغو-قودورغو

اريتميشم قودورغو

سققلي ايت قودورغو

سيبيلي يانداق كوسا

موناقو هو-هو تولقانولار و پاين ييغه‌لر، كوساين يارلارو هايور:

خالا-خالا تورك تئمي

يوكين ديبي يوو تئمي

چمچين تولدارو تئمي

آللاه بالاين ساقلي ته

بيزي يولقا هاتو تئمي

كوساين ياردومجوسو وضعييتي نابار كؤرموش ،كوساين حيشئر بركيتي‌گه ،تاماشاچولارو ساكيت اتمككه كؤره هايور:

منيم كوسام قانلوقار

قوللارو مرجانلوقار

كوساما ال وورماقاين

كوسام اككي جانلوقار

موندا سؤره دؤگولچو دؤگول چالار كوسا وپاكارلارو ماقول كولمه‌ليق اوينورلار،تاماشاچولار داق بو ييري هوقي يورلار:

كوسام سخ اويون ائتور

قوزومو قويون ائتور

ييغور آيود سوساتين

هريئرچه كودن ائتور

اوزامان هورون كوسا لا قاراكوسا اللشي‌لر ناهايت بو اللشمك‌چه ايشيق‌ليق (هورون كوسا) قارالوق قا(قارا كوسا) كوچ اولور:

اوندوچا قارا كوسا تاغلارقا ختاب ائتميش هايور:

قارا بولوت قارلي تاغو

تاغلار بوشين شره فه سين

اللي كون قالموش قيش بيتكه

آناق قار يوللي يئر ييتكه

اوچاق تاماشاچولار هورن كوسالا هوقيلر:

كوسا آموجان قار قالمادوق تاغو يئرچه

كوسا يئريميش قار اريميش تاغو يوق يئرچه

خالق اويونو موناقو بيتر آيود كونلري معنالوق ،شأن وشادلوق شيكليچه اؤزين بيل‌تيرير.

Kosa gelin töreni (xələc türkçesinde)

yazqulu : ali asğer cemrasi

qədim zamanlarda qalğulu "kosa gəlin" merasimin qısqə işara eturum . Xələcistan baluqlaruça cavan Qonçular (çobanlar) "Kosa gelin oyunın qişdə qırq kün keşdikinde sörə hiyilər.

kosa gəlin merasimi zangula və dugulle moşayiət olur.bəzi baluqlarça bu adət alta hərənxalqula oynanur,yanu: kosa,gəlin,dögülçü,torbacu,hürün kosa ve qara kosa.

bu oyunuça kosa komik kəsik (əsasən yamaqluq,yirtiğ və köpənək) kədər, yel qavanda səğğəl qoyur,boşı əkki dana şax hasar ,yanı bi kəlin,bi dögülçü ve bidəğ torbacu hatar .baluq içi kəlmiş,hoqılər və külməliq oyunlar çağlelər .

Kosayn əkki yaru , yanu :dögülçü və torbaçu ascaku yirleri hoğilər, hıdyə yiğələr. avval dögülçü hayur:

Kosa kəlir havada

Səğğəli yel qavada

Kosa payın hitikə

Xanom elin varolta

ouçaq torbaçu yüzin holır tamaşaçularqa tərəf ,torbayn toldarmaqqa köre,torbasın ullar yanı yollır,hayur:

Ayudqa əlli kün qalmuş

kosa payın hıtıkə

ayudqa əlli kün qalmuş

paralama əmis hıtıkə

amma heç kim torbaqa pay tükməz, kosa qarşır qirağça turur.

Tamaşaçular hoğilər :

Ay qudurğu-qudurğu,

əritmişəm qudurğu

səqqəli it qudurğu

sibili yandağ kosa.

munağu həv-həv tolğanular ve pay yığarlar kosayn yarlaru hoğır:

Xala-xala turkə temi

Yükin dibe yov temi

Çəmçəyn toldaru temi

Alla`h balayn sağlıtə

bizi yolqa hatu temi

Kosayn yardoncusu vəziyəti nabar körmüş kosayn hişir bərkitigə, tamaşaçularu sakıt etməkkə göre hayur:

mənim Kosam qanluqar,

qollaru mərcanluqar,

Kosama əl vurmaqayn,

Kosam əki canluqar.

Munda sörə dögülçü dögül çalur kosa ve pakarlaru(yardomcularu) mağul külməliq oyunurlar Tamaşacular dağ bu yırı hoğıyorlar:

Kosam səxt oyun etur,

Quzumu qoyun etur

Yığur ayud susatın

Her yerçə küdən etur.

u zaman hürün kosala ,qara kosa əlləşir.

Nahayət bu əlləşməkçə işiğliq qaraluqğa köç olur

Unduça qara kosa tağlarqa xətap etmiş hayur:

qara bulut qarlı tağu

tağlar boşın şərəfəsın

əlli kün qalmuş qış bitgə

anaq qar yollı yer yitgə

uçaq tamaşacular hürün kosala hoğilər:

kosa amucan qar kalmaduğ tağu yerçə

kosa yerimiş qar erimiş nəfəs kəlmiş yerçə

xalq oyunu munağu bitər ayud künləri mənaluq, şan ve mutluq şikilçə özin bəlli etər.

Kosa gelin töreni

yazan: ali asğer cemrasi

Çok eski zamanlardan kalan kosa gelin merasimini kısaca işare ederim.

halacıstan köylerin`de genç çobanlar "Kosa gelin törenini kıştan kırk gün geçlikten sonra yapıyorlar.

Kosa gelin merasimi zilna ve davul ıla moşayiet olur. bu töre bazı köylerde genellikle altı kişiyle yapılır yanı: kosa,gelin,davulçu,tobraçu,ak kosa ve kara kosa.

bu oyunça Kosa komık elbise (esasen yamaklı keçe)giyip yel kuvandan sakkal koyar başına iki boynuz takar,yanına bir gelin bir davulçu ve bir tobraçı salalar bunlar köy içine gelip ,çalıp,okuyub ve güldürücü oyunlar icra ediler.

Kosanın iki yardımcısı yanı davulcı ve tobraçı şu manıları okur, hediye toplarlar.avvel davulcı söyler:

Kosa gelir havadan

Sakalı yel kovadan

Kosanın payın getir

hanım evin avadan

sonar tobraçı yüzünü temaşacılara tutup ,tobranı doldursana

tobranı yola salsana söyler:

bayrama elli gün kalıp

kosanın payın getir

bayrama elli gün kalıp

paralama bütün getir

Lakin hiç kimse tobraya pay dökmez, kosa küsüp kenarda durar. Tamaşacılar okurlar:

Ay uyruğu-uyruğu,

Eritmişem guyruğu

Sakkali it kuyruğu

Bığları yovşan kosa.

Böylece ev-ev dolaşar ve pay yığarlar :

hala –hala dur indi

yük dibine git indi

Çömçeni doldur indi

Alla`h balan saklasın

bizi yola sal indi

Kosanın yardımcısı veziyeti gergin görüp kosanı gizlemeye çalışar ve tamaşacıları sakin etmek

için deyer :

mənim Kosam qanluqar,

qollaru mərcanluqar,

Kosama əl vurmaqayn,

Kosam əki canluqar.

Bundan sonra davluçu davul çalip kosa ve yardımcısı çok gülmeli şekilde oyunu devam eder. tmaşacılar okurlar:

Kosam bir oyun eyler,

kuzunu koyun eyler

Yıkar bayram honçasın

Her yerde düyün eylər.

u zaman ak kosa ile, kara kosa dalaşır.

Nihayet bu daraşımda aydınlık cahalete zafer olur

sonar kara kosa tağlara hatap edip söyler:

kara bulut karla dağı

dağlar başı şeresini

elli gün kalıb kış bite

böyle kar yolla yer yite

sonra tamaşacılar ak kosayila okurlar:

kosa amcan kar kalmayıb daha yerde

kosa yürünüp kar eriyip nefes gelibdir yere

Böylece, halk Oyunu biter bayram günlerini manalı, şan ve mutlu şekilde karşılayıp yollamağa çalışar.

ننه ده من تورك و خلج اوموشام

2009-02-28T12:09:00.001-08:00

ننه ده من تورك و خلج اوموشام

اين قصيده طنز گونه را كه به زبان تركي خلجي تنظيم شده است، به تمامي ترك زبانان وعلاقمندان به زبان و فرهنگ ترك بویژه مبارزان سرافراز قره باغ آذربایجان تقديم مي دارم :

علي اصغرجمراسي(بيليم)

ننه ده من تورکو خلج اوموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

اشکی هاچو من اشيک چه قالموشام

دوشمن که من قاراباغو سالموشام

هولونموشام ال قاچاققا قوموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

يوردومو هوت ايچچه بئين ترك ائتديم

قيليچ وئرميش يئری ياغلوق آلموشام

غئيره‌ت وئرميش بي يئكه عار آلموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

خوردا بيديک هر-كيشيلر جان وئرير

قورغودا من اؤز يوردومو سالموشام

وطن وئرميش غوربتچه جان آلموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

دوشمن كسور اؤلكه‌ ميزچه بوشلارو

برکينميشم بوشقا ياغلوغ واموشام

قافلان وئرميش يئری صيچقن آلموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

اؤلكه‌چه تاغ تاشلارقا شئيطان قونموش

تاغدا ائنميش چاي -چامورقا وارموشام

تانری يئري شيطان اشكين چالموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

اولدو منيم تيليم هامو تيلده پيس

سالدوم تيليم يئنگيده تيل بولموشام

«توركو» وئرميش اؤزگه تيلين آلموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

دوشمن آلموش تيليمی ارادامو

هرنه قالموش اونو داق من دانموشام

چوگور وئرميش يئنگيده سازآلموشام

اشکی هاچو من اشیکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

فولكورلاروم- آدتلريم قالمادو

دين آتلولا من تيليمي ساتموشام

ديني وئرميش كوفردا پناه آلموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

گؤل قورروموش قار اريميش اؤلكه‌چه

مندق تاشو آغغارقا تولدارموشام

گولو وئرميش يئری تيكن آلموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

ييرقي هؤلموش هارو تزميش تاقولموش

بالو وئرميش كراك - تيرگك آلموشام

كالو سالموش يئري غانچوق بولموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

اؤلكه‌‌چه خئيروبره‌كت قالمادوق

ميللتيمه ماقول يوپاغ ياپموشام

آرتوقی پيس، هازی هاوول هايموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

ييگيدلرين بوشلارو دار اوستوچر

دين آتولا موناق ايشلر قورموشام

كور اوغلو لا قاچاق نبين سالموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

تاتالارين – دده لرين سؤزلرين

پيس‌‌له‌ميشم تورپاغقا كوللاموشام

خان بيلمزك سؤزلري آللانموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

دينين- تيلين چئويرمكگه ميلله‌تين

قولتوغلاري چاپولالار باسموشام

بيلگيللرين آغزي كولون وورموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

«بيليم» هايور: هاوول آدام اوموشام

ننه ده من تورک و خلج اوموشام

اونا كؤره بؤركومو يان قوموشام

اشکی هاچو من اشيکچه قالموشام

يئنگيده تيل كاللاروما آلموشام

NƏNƏDƏ MƏN TÜRKÜ XƏLƏC OMUŞAM

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

düşmənkə mən qarabağu salmuşam

hülünmüşam əl qaçağğa qomuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

yurdumu hot iççə beyin tərk etdım

qiliç vermiş yeri yağluq almuşam

qeyrət vermiş bi yekə ar almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

xurda – bidik hər – kişiler can verir

qorquda mən öz yurdumu salmuşam

vətən vermiş qorbətçə can almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

düşmən kəsur ülkəmizçə boşlaru

bərkinmişəm boşqa yağluq vamuşam

Qaflan vermiş yeri siçğən almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

ülkəçə tağ taşlarqa şeytan qonmuş

tağda inmış çay- çamurqa varmuşam

tanrı yeri şeytan eşkin çalmuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

oldu mənim tilim hamu tildə pıs

saldum tilim yengidə til bulmuşam

"türkü" vermiş özgətilin almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

düşmən almuş tilimi iradamu

hər nə qalmuş unudağ mən danmuşam

çügür vermiş yengidə saz almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

folkorlarum adətlərim qalmadu

din atula mən tilimi satmuşam

dini vermiş kofrda pəna almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

köl qurrumuş qar ərımış ülkəçə

məndəğ taşu ağğarqa toldarmuşam

gulu vermiş yeri tikən almuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

yirqı hölmüş haru təzmiş ülkəçə

balu vermiş kirak-tırgək almuşam

kalu salmuş yeri qancuğ bulmuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

ülkəçə xeyru bərəkət qalmaduğ

millətimə mağul yupağ haymuşam

artuğı pis hazı havul haymuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

yigitlərin boşlaru darça qalmuş

din atula monağ işlər qurmuşam

koroğlu`la qaçağ nəbin salmuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

tataların- dədələrin sözlərin

pisləmişəm torpağğa kollamuşam

xan bilməzək sözləri allanmuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

dinin- tilin çevirməkkə millətin

koltuğları çapulalar basmuşam

yigitlərin ağzı kolun vurmuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

bilim hayur:havul adam omuşam

nənədə mən türk u xələc omuşam

una körə börkümü yan qumuşam

eşki haçu mən eşikçə qalmuşam

yengidə til kallaruma almuşam

لغات جديد:

درب

زبان

بچه

بچه ها

قره باغ

فرار را برقرار ترجيح دادم

كشور

آتش

امروز

روسري

مي برد

مخفي شده

پلنگ

موش

كوه

سنگ

فرهنگ ها

برف

آب شده

زنبور

توله سك

بد

زياد

بغل

دروغ ،كلك

قفل
Eşik

Til

Kal

Kallar

Qarabağ

əl qaçağğa qumuşam

yurd

hot

beyin

yağluq

kəsur

bərkinmiş

qaflan

siçğən

tağ

taş

folkorlar

qar

ərimiş

haru

qancuğ

pis

artuğ

qoltuğ

çapula

kolun

موسيقي دوران كودكي

2009-01-30T17:50:00.000-08:00

موسيقي دوران كودكي

http://jamrasi.blogfa.com/

اشعار زير نمونه اي از اشعار موسيقي دوران كودكي ترك خلج مي باشد كه معمولاً نوجوانان در حين بازي اين اشعار را با خود زمزمه مي نمايند. بيشتر اوقات اشعار دوران كودكي معناي خاصي ندارد صرفاً از يك آهنگ و نظم خاصي برخوردار مي شود مثل قطعه ذيل كه توسط حاجيه خانم رقيه تلخابي نقل شده وآقاي علي اصغرجمراسي نيز آنرا بازنويسي و تنظيم نموده است .

جونبالا

conbala

اويانقا تزوم تؤتؤنر

بويانقا تزوم تؤتؤنر

ساروق قيليچ بؤتؤنر

oyanqa təzdim tütünər

bu yanqa təzdim tütünər

saruq qiliç bu tünər

ساروق قيليچ ساچاغو

ايصوا هانين بيچاغو

وردو اليم توغرادو

saruq qiliç saçaqu

isvəhanin biçaqu

vurdu əlim toğradu

ياغ حيتيكين ياغلي دك

دسمال ورين باغلي دك

yağ hitikəyn yağlıdək

dəsmal vərəyn vayidək

دسمال توه بوينوچار

توه کاشان يولوچار

dəsmal təvə boynuçar

təvə kaşan yoluçar

کاشان يولو سر بسر

ايچي چه جيران گزر

kaşan yolu sərbisər

içiçə ceyran kəzər

جيران توغار بي بالا

آتين قويور جون بالا

ceyran toğar bi bala

atın quyur conbala

جون بالا وارور هوتونقا

غاغلار باتار بو تونقا

conbala varur hotunqa

qağlar batar botunqa

قونچو سازو قاموشر

بئش بارماغو گوموشر

qonçu sazu qamuşər

beş barmaqu gümüşər

گوموشچيلر ايش توغير

يانوچا بولبول هوغير

gümüşçiler iş tuqir

yanuça bul bul hoğır

شماره دوم نشریه ی دانشجویان تورک زبان خلج منتشر شد .

2009-01-03T16:30:00.000-08:00

شماره دوم نشریه ی دانشجویان تورک زبان خلج منتشر شد .

ələc" adlı türkdilli xəbər bülletinin yayılmasına qadağa qoyuldu

2009-01-03T16:29:00.000-08:00

Yəzd Universitetinin "Xələc" adlı türkdilli xəbər bülletinin yayılmasına qadağa qoyuldu

http://www.yazdoranjelari.blogfa.com/

Bir müddət bundan əvvəl Yəzd Universitetinin qəzetlərə nəzarət komitəsinin bəzi tanınmış şevonist üzvləri "Xələc" adlı türkdilli xəbər bülleteninin redaktorunu hədələmişdirlər. Ona seperatçı və digər ittihamlar vuraraq, onun nəzarəti altında olan sitəni bağlamışdırlar. Amma buna qane olmayıb, türkdilli "Xələc" bülletinin də dağıdıcı olması barədə raport vermişdirlər. Komitənin üzvləri adı çəkilən bülletenin sahibi ilə görüşüb demişdirlər: "Əgər türk öyrənciləri universitetdə dağıdıcılıq etməsələr, o zaman bizim sizlə heç bir problemimiz yoxdur." "Xələc" bülleteninin bağlanma səbəbini isə dağıdıcılıqla məşğul olması ilə izah etmişdirlər.

Məlumat üçün qeyd etməliyik ki,Yəzd Universitetində yayılan türkdilli "Ana yurdu" bülleteninin 11 - ci nömrəsi və türkdilli "İşılay" bülletenin 4 - cü nömrəsi işıq üzü görmüşlər. Yəzd Universitetindəki türk öyrənciləri barəsində məlumat almaq üçün onların yeni sitə ünvanlarına müraciət edin.

http://www.yazdoranjelari.blogfa.com/

جننت باغو

2008-12-16T13:28:00.001-08:00

قصيده اي بنام «جننت باغو» برگرفته ازكتاب منتشرنشده چوگورسسي

علي اصغرجمراسي(بيليم)

تقديم به دوست عزيزوآزاده سرافراز جناب آقاي عبدالله واشقاني اميد وارم ترجمه ناقصي كه از قصيده «جننت باغو»ارائه دادم مفيد واقع گردد.

جنت باغو

CƏNNƏT BAQU

خوش حاللاري شهيدلرين

واغار،آلله هايُو- هايُو

آلله رزقين يئگيللرين

يئييرآلله هايو-هايو

xoş halları Şəhidlərin

vaqar Allah hayu-hayu

Allah rezqin yegillərin

yeyir Allah hayu-hayu

خوشابه حال شهدا؛

به وجه الله نظر دارند(درحاليكه درنگاهشان كلمه الله تكرارمي نمايند

خوشا به سعادت كسانيكه نزدخدا روزي مي خورند؛

درهان لحظه كلمه الله برزبانشان جاري است .

فراغوندا كُؤنگيللرين

وصاللاري ائرگيللرين

هؤلوٍموٍ,بال بيلگيللرين

كُوٍلرآلله هايو- هايو

fərağunda köngillərin

vəsallari ergillərin

hölümü bal bilgillərin

külər Allah yayu-hayu

خوشا به حال آنهاييكه از فراق يار مي سوزند؛

خوشا به حال آناني كه به وصال خود مي رسند؛

خوشا به حال آناني به استقبال مرگ مي روند وآنرا چون عسل مي پندارند؛

درهمان لحظه لبخند مي زنند درحاليكه كلمه الله برخنده آنان جاري است.

حق يولوچا وارقوللارين

آلله يارو اوقوللارين

جنت باغي غونقوللارين

غونارآلله هايو-هايو

Həq yolu`ça varğulların

Allah yaru oqulların

Cənnət baği qonqulların

qonar Allah hayu-hayu

خوشا به سعادت كساني كه در راه خدا قدم برمي دارند؛

خوشا به حال كساني كه تنها خدارا يار وياور خود مي دانندغ

(خوش به سعادت آناني كه)همچون پرنده بر بهشت رضوان مي نشينند؛

درحاليكه برزبانشان كلمه الله جاري وساري است.

آغار جننت آغغارلارو

آلچاق اوجا هاغاچلارو

ناوا, چالار يارپاغلارو

هُوغير آلله هايو -هايو

aqar cənnət ağğar`laru

alçağ-uca hağaç`laru

nava çalar yarpağ`laru

hoğir Allah hayu-hayu

نهرهاي بهشت جاري مي شود؛

درختان كوتاه و بلند رضوان؛

ازبرگ هاي آن درختان نواي خاصي شنيده مي شود؛

آن برگ هاآواز مي خوانند در حاليكه الله –الله مي گويند.

ساللانُور طوبا شاخاسو

قورآن هُوقير هرگالاسو

جننت‌چه گولار غونچاسو

بُورير آلله هايُو- هايُو

sallanur Tuba Şaxasu

Quran hoğir hər galasu

Cənnət`çə gullar qonçasu

burir Allah hayu-hayu

شاخه هاي درختان طوبي دربهشت آويزان ميشود؛

هركدام از آن شاخه ها نواي قرآن به تلاوت مي كنند؛

درباغ رضوان غونچه گل ها؛

عطر بسيار خوبي مي دهد در حاليكه كلمه الله برزبانشان جاري است.

قيزيلده ري هاغاچلارو

گؤموٍشده ري شاخالارو

اوزاندوقه يارپاغلارو

بيترآلله هايو- هايو

Qizil`dəri hağaç`laru

Gümüş`dəri Şaxalaru

uzanduğeh yarpağlaru

bitər Allah hayu-hayu

درختان رضوان از طلا است؛

شاخه هاي اين درختان از نقره است؛

وقتي برگهاي آن بازمي شود؛

و لحظه جمع شدن برگ ها كلمه الله جاري و ساري مي شود.

هايدا ايشيقر يُوٍزلري

مئشك و عنبرر سؤزلري

جننت‌چه حوري كؤزلري

واغار آلله هايو- هايو

hay`da işiqər yüzləri

meşk`u ənbərər sözləri

Cənnət`çə huri közləri

vağar Allah hayu-hayu

صورتشان از ازماه روشنتر است؛

سخنشان همچون مشك وعنبر؛

چشمان حوريان بهشتي؛

مي بينند درحاليكه كلمه الله در نگاهشان جاري است .

حققه آشوق اوقولولار

کؤزوٍ ياشو آغقولولار

قلبی هوٍروٍن چالقولولار

كزرآلله هايو- هايو

həqqə aşuq oqulular

közü-yaşu aqqulular

qəlbi hürün çalqulular

kəzər Allah hayu-hayu

خوشا به حال كساني كه فقط عاشق حق هستند وبس؛.

خوشابه حال آناني كه اشك هايشان براي خدا روان است؛

خوشا به سعادت آنان كه قلب شان سفيد ودرخشان است؛

قدم مي زنند درحاليكه ذكرخدا در قدم هايشان جاري است.

علی هايو توٍشک يولقا

کوٍي نوٍين وايی اماملارقا

واقو نئی بُوشچا بوشلارقا

هوقيرآلله هايوهايو

Əli hayu tüşək yolqa

Küynüyn vayi İmam`larqa

vağu ney boş`ca boş`larqa

hoğir Allah hayu-hayu

توهم بگو ياعلي ومسيرت را ادامه بده ؛

دل به ائمه سلام الله به بند؛

بنگر به آن سر هاي كه بر فراز نيزه ها هستند؛

قرآن تلاوت مي كنند درحاليكه كلمه الله بر زبان شان جاري است.

هاچولدو كؤكلرين اِشكي

توکولدو رحمتين اَشکی

جنتين هرسکيز اشکی

هاچارآلله هايو- هايو

haçuldu kök`lərin eşki

tüküldü rəmətin əşki

Cənnətin hər səkkiz eşki

haçar Allah hayu-hayu

درب اسمان ها بازمي شود؛

رحمت خداوند سرازيرمي گردد؛

هر هشت درب رضوان نيز؛

باز مي شوند درحاليكه كلمه الله را قرائت مي كنند.

بيسي يئيير بيسي ايچر

حسين(ع)هاوولارو سچر

رضوان تونين اونا بيچر

تيكر الله هايو- هايو

bisi yeyir-bisi içər

Hüseyn havullaru səçər

Rezvan`tonin una biçər

tikər Allah hayu-hayu

خوشا آن لحظه اي كه يكي طعام ميل مي كند يكي شراب مي نوشد؛

خوشا آن لحظه اي كه حسين(ع) خوبان امت را جدا مي كند؛

پيراهن بهشت را برتن آنان قياس مي سنجد؛

بر اي خوبان امت لباس عافيت مي دوزد درحاليكه بززبانش كلمه الله جاري است.

ملائکه اشيک هاچان

امتين هاوولين ساچان

کوثرين سووندا ايچان

ايچر الله هايو-هايو

Məlaikə eşik haçan

Ommətin havulın saçan

Kovsərin suvunda içan

içər Allah hayu-hayu

ملائكه درب رضوان را باز مي كنند؛

خوبان امت را جدا مي كنند؛

ازآب كوثرمي نوشند؛

درحاليكه كلمه الله بر آنان جاري است.

بو دونياچا اودرد چكدي

قاوردو هرنه اوحكدي

جنت يولي كؤزين تيكدي

«بيلم» الله هايو- هايو

bu dünya`ça u dərd çekdi

qavurdu hər`nə u həkdi

Cənnət`yolı közin tikdi

"Bilim"Allah hayu-hayu

«بيليم» در اين عالم دردبسيار كشيد؛

هر آن چه كاشت درو كرد؛

چشم به راه رضوان دوخت است؛

درحاليكه خدارا صدا مي زند.

معرفی شاعر ترک و خلج جناب آقای شمس الله تلخابی

2008-12-04T14:11:00.000-08:00

معرفی شاعر ترک و خلج جناب آقای شمس الله تلخابی

تهیه و تنظیم توسط علی اصغرجمراسی

http://jamrasi.blogfa.com/post-56.aspx

آقای شمس الله تلخابی درسال 1326 خورشیدی در روستای خلج زبان تلخاب ازتوابع بخش فراهان شهرستان تفرش چشم به جهان گشود. او تحصیلات خودرا درمکتب خانه های قدیم در زادگاه خویش به اتمام رسانده آنگاه به شغل کشاورزی مشغول شد.

شمس الله تلخابی دارای یک شخصییت مذهبی سنتی بوده که از هوش وذکاوت فردی بالای بهره مند است. ایشان شاعری خوش فکر ودوست داشنی وشایسته احترام ا ست . زیرا علاوه بر تربیت فرزندان صالح و عالم که تماماً درخدمت مردمان منطقه بوده و قدم های ارزنده ای در ارتقاء وشکوفایی فرهنگ و معلومات منطقه فراهان برداشته اندِ خود نیزبا عنایت به علاقه فراوان به هنر و فرهنگ زبان مادری سهم بسزایی در اعتلای زبان ترکی خلجی داشته است بنحوی که از سن پنجاه سالگی (1372) با سرودن اشعار ترکی و ترکی خلجی پیرامون موضوعات مختلف فرهنگی، اجتماعی و دینی به زبان خود ارزش واعتبارخاصی داده است . با ارائه نمونه ای از سروده های نانوشته این شاعر خلج زبان تلخاب به او دورود می فرستیم .

وبه او «حلال اولتا» می گوییم.

معدن تاشو

Mədən taşu

تلخابچا بی تپه وار آتو پیره کر

مونین تاشلارونین جینسی آهکر

Təlxab`ça bi təoəyn atu pirəkər

Munin taşlarunin cinsi ahəkər

دالو گاداملوقار تلخابین آتدو

تقسیم اراضوچا پولقا ساتولدو

Dalu gadamluqar Təlxabin`atdu

Təqsin ərazo`oldu pulqa satuldu

اوردا یووا هونک هورون کونی که

سن واقو تاشلاری ,اوچا معدنکه

Orda yuva hünək hürün künəykə

Bi vağu taşlari bi`dəğ mədənkə

بو معدنچه نیچه نفر ایشلی لر

اشله دیکین کیشی- کاللا یئیی لر

Bu mədənçə neççə adam işlelər

Işlədikin kişi-kalla yeyilər

اوردا یوققار تاقین آتو پیریزر

بوتاقین تاشونین هوچولار تیزر

Orda yuqqar tağin atu periz`ər

Bu tağin taşunin hoclaru tiz`ər

وارین یوققار کوسنیر یئتی قیزلر

یوسف آباد بندی نه هاوول سوزر

Varin yuqqar körsənir yeti qizlər

Yusuf abad bəndi nə havul süzər

قصيده صفات خلج از رحمت واشقاني

2008-11-12T13:45:00.000-08:00

قصیده ای بنام: صفات خلج

سرآینده مرحوم رحمت واشقانی به تاریخ 30/7/1373

بازنویسی شده توسط: علی اصغرجمراسی(بیلیم)

چنانچه در نگارش کلمات اشکالی وجود دارد به دلیل ناخوانا بودن متن اصلی می باشد.

بیری – بیر ی کیرر میدانقا

یولقا هاتار آقار آقار قان خلج

دادچکدیکه طاقلار تاشلار تترئر

هولونماز گُولا دا قهرمان خلج

خلجین نه نه سی مردانا توقمش

خدانوری اونون ییزینه چاقمش

خلج دشمنین اوستنه آقمش

تترئر قورقسندا میدان خلج

کول یئرچه ناماردا قصاصین چکر

سو یئرینه دشمنین قانین ایچر

هر لر هاراسیجا مرد اوغلو سچر

هاتین وئریر جولان میدانچا خلج

هَرنلکده دونیاچا نشانی وار

هرلرهاراسیچا آتی سانی وار

اونون کی رئیچه خلج قانی وار

دعواچا دشمن ده آلور جان خلج

غیزقا کلور یاتور هاتین دالنا

میدان قان هقلایور دشمن حالنا

مردلری بئل واماز دنیامالنا

کینچه وار خداقا ایمان خلج

پهلوانلوقچا هیچکم اونا ائرمز

تاهمرزمین سیماقا هاتدا ائنمز

دعوا کنی ازدژهاقا باج وئرمز

سهراب خلج،رستم خلج،خان خلج

خلج یلداشونون هکمکین آلماز

خلج مردی هچکیمکه چالاقازماز

خلج عففتی واربدکزلن واقماز

ای سنین غیرتینه قربان خلج

خلج وطن یولچا جان دا کچر

خلج خائن کریه قانین ایچر

یارپاق وارا باشلارین یئرکه تکر

یادندا هینمز عهد وپیمان خلج

خلج لر ایرانقا افتخار ائتر

آتلوق سانلوق اوجابد سالاراللار

اسلامقا قرآنقا وفاداراللار

ای افتخار خالق ایران خلج

خلج لرین هولری آباد اولتا

هرنه خلج وار کونلری شاد اولتا

خلج سنین دشمنین برباد اولتا

دواخلج دردلرکه درمان خلج

رحمت هایور قلم آلدوم الیمه

توقریلئن ئلواقین وادوم بئلمه

یپاق هیچواقت کلمز منیم تیلمه

اگر صفاشین یک واشقان خلج

شاد روان رحمت واشقانی فراهانی

20/7/1373

دوبيتي هاي تركي خلجي 2

2008-10-21T15:08:00.000-07:00

دوبيتي هاي تركي خلجي 2

بيست ودو دوبيتي از آقاي علي اصغرجمراسي(بيليم )بزبان تركي خلجي تقديم به كساني كه زبان مادري را بويژه زبان تركي خلجي را پاس مي دارند وبا افتخار سخن مي گويند .

ييگيرمي اَککی بياتي تقديم اولتا ييگيت خلج لركه

1

دونياين سن تاته(مزه اش) واقو

آدامين ذاته واقو

کئچه کوندوز ياتمورو

وافاسوز آته(نامش) واقو

Dunyain sən tate vaqu

Adamin zate vaqu

Keçə-künduz yatmuru

Vafasuz ate vaqu

ترجمه به فارسي:

به زيبايي دنيا بنگر / به ذات انسانها بنگر / شب وروز نمي خوابد / بنام دنياي بي وفا بنگر.

2

يُوزين تُوتموش اويانقا

تئلين توکموش بويانقا

بو بخت کی منديچه وار

اينن موروم اودانقا

Yuzin tutmuş u yanqa

Telin tutmuş bu yanqa

Bu bəxt ki məndiçə var

İnənmurom udanqa

ترجمه به فارسي:

صورتش را به انطرف گرفته / كيسويش را به اين طرف ريخته / اين شانس كه درمن هست/

بعيد مي دانم كه از خواب بيدارشود.

3

لالاجان تئل وايوما

يادلارقا(به بيگانگان) بئل وايوما

ياد(بيگانه)کلير سو وار وارور

يوردينا سئل وايوما

Lalacan tel vayuma

Yadlarqa bel vayuma

Yad kəlir suvar varur

Yurdinya sel vayuma

ترجمه: برادرجان كيسويت را نبند / به بيگانگان اميد نداشته باش / بيگانه مي آيد غارت مي كند مي برد / به كشورت سيل مبند.

4

نارونوم(خوشگلم) های قا اوخشور

قاشلارويای قا اوخشور

اوخشادوقه کوزلره

سئل آغان چای قا اوخشور

Narunom hayqa oxşür

Qaşlaru yayqa oxşür

Oxşaduğe küzləre

Sel aqan çayqa oxşür

ترجمه: خوشگلم به ماه شبيه است / ابروهايش به كمان شبيه است

چشم هايش هنگام گريستن / به سيل خوروشان در رودخانه شبيه است.

5

قالو توقيم(می بافم) کونده من

هافتاچامن کونده من

زيرزمين چه ايشلوروم

اس(هیچ) کورمم کؤندوز ومن

Qalu toqim kündə mən

Haftaça mən kündə mən

Zir zəminçə işlurom

Əs kürməm künduzu mən

ترجمه: من هر روز قالي مي بافم / هر روز هفته را مي بافم / درزيرزمين كارمي كنم

هيچ آفتابي را نمي بينم

6

مرد نامردکه قاتولماز

او هئچ موقا ساتولماز

هاوول انسان سخد(عالی) آدام

يالتاق(نامر,چاپلوس) زيلفه(دستگيره) حاصولماز

Mərd na mərdkə qatulmaz

U heç movqa satulmaz

Havul insan səxd adam

Yaltağ zilfe hasolmaz

ترجمه: مرد به نامرنمي پيوندد / او هيچ موقع فروخته نمي شود / انسان خوب عالي /

ازدستگيره درب چاپلوسان آويزان نمي شود

7

کؤکرچيک کؤکچه اوچار

اوشدوقه يلک(پر) هاچار

يلکی سينق کؤينوم

قفسچه قالموش ناچار

kükərçik kükçə uçar

uşduğe yələk haçar

Yələki sineğ küynim

Qafəsçə qalmuş naçar

ترجمه: كبوتر درآسمان پروازمي كند / هنگام پرواز بالش را مي گشايد /

بال دل من شكسته است / به ناچار در قفس مي ماند.

8

قازانوم(ديگ) ته ين اولدو

بئليمی اين(خم كننده) اولدو

ال قودوم يير يازماققا

تيليمی بيلَن اولدو

Qazanom təyən oldu

Belimy əyən oldu

Əl qodom yir yazmaqqa

Tilimy bilən oldu

ترجمه: ديگم به ديگ چه تبديل شد / كمرم خميده شد / بنا گذاشتم شعر بنويسم / زبانم دانسته شد.

9

جانوم قوربان وطن که

اؤلکه ميزکه وطن که

شيرين جانوم صاداقا

تورک لر تيله خلج که

Canom qurban vətənkə

Ülkəmizkə vətənkə

Şirin canom sadaqa

Turklərtile xələckə

ترجمه : جانم قربان وطن / جانم قربان ديارخلجستان ووطنم / جان شيرينم صدقه ا‌ي /

براي زبان ترك ها يعني خلجي باشد.

10

هر کؤلچه کی غاز اوماز

هر نارونچا ناز اوماز

يارين دوستو اوماقا

هئچ واخت کئفی ساز اوماز

Hər gülçəki qaz omaz

Hər narunça naz omaz

yarin yaru omaqa

heç vaxt kefe saz omaz

ترجمه: هرحوضي كه غاز ندارد / هرزيبارويي عشوه ندارد./

عاشق اگر دركنار يارش نباشد / هرگزسرحال وخندان نمي شود

11

عزيزيم گولقا اوخشور

بی تاتلوق تیل قا اوخشور

ياردا هادرو توشگولو

هر کونو ييل قا اوخشور

Əzizim gulqa oxşür

Bi şirin tilqa oxşür

Yarda hadru tuşgulu

Hər künu yilqa oxşür

ترجمه: عزيزم به گل شباهت دارد / عزيزيم همانند يك زبان شيرين است

از روزي كه از يارم جدا افتاده ام / هر روز آن به يك سال شباهت دارد

12

خلج تيل, تورک که اوخشور

تورک تيله, بال قا اوخشور

تات تيله دانوشدوقه

هاچوخ مق قاوقا اوخشور

Xələc til, turkkə oxşür

Turk tile, balqa oxşür

Tat tile, danoşduğe

Haçuq məqqavqa oxçür

ترجمه: زبان خلجي به زبان تركي شبه است/ زبان تركي به عسل شبيه است

وقتي به زبان ديگري چون زبان تاتي سخن مي گويم/ بيشتر به زهر ومار شبيه است

13

لا لا نئرق يو واروم

قايانقا من يو واروم

بالوقچا هويم يوقار

کيمين هوه يو واروم

Lala nerəğ yuvarom

Qayanqa mən yuvarom

Baloğça həvim yuqar

Kimin həve yuvarom

ترجمه: برادر كجا بروم / به كدام سو بروم / در شهر خانه ندارم / به درب خانه چه كسي بروم

14

شهيدين آينا يوزو

آينادا ايشيق يوزو

سن يوللارقا کؤز تيکمه

سنديچر اونين کوزو

Şəhidin aynayuzu

Aynada işiğ yuzu

Sən yollarqa küz tikmə

Səndiçər unin küzu

ترجمه:صورت شهيد نوراني است / صورت شهيد چون آينه شفاف است

تو چشم به را ه اونباش / شهيد منتظر حركت وقيام توست.

15

قيش هونمگه ياز کلمز

بولبول کئفه ساز کلمز

خلج لرين ائليچه

تات آدام قا قيز کلمز

Qiş hunməgə yaz kəlməz

Bulbul kefe saz kəlməz

Xələclərin eliçə

Tat adamqa qiz kəlməz

ترجمه:زمستان نرود بهار نمي آيد / بهار نيايد بولبول سرحال نمي شود

در بين مردمان خلج زبان / دخترخلج با تات ازدواج نمي كند

16

هرخلج, خلج اوماز

تات تيله ,خلج اوماز

خلج, خلجی دانوشوقا

بو تيلين تايو اوماز

Hər xələc xələc omaz

Tat kəlib xələc omaz

Xələc xələcy danoşoqa

Bu tilin tayu omaz

ترجمه: هر خلج ، خلج نمي شود / زبان تات به زبان خلج نمي رسد

خلج اگر خلجي سخن بگويد / براي زبانش نظير پيدا نمي شود

17

شهيدکه لالا حقلئر

او تورماز مدام حقلئر

ننه سی ساچين يونار

هی توکرغان ياش حقلئر

Şəhyd kə lala həqler

U türmaz modam həqler

Nənə se saçyn yonar

Hey tükər qan yaş həqlər

ترجمه: براي شهيد برادرش مي گريد / او توقف نمي كند دائم گريه مي كند

مادر شهيد گيسوانش را چنگ مي زند / دائم خون دل مي خورد ومي گريد

18

ناکس کلميش کس اوماز

اوندا هرای سس اوماز

پوک سوزلرکه آللانما

يالتاقدا پيس اَس اوماز

Na kəs kəlmyş kəs omaz

Unda həray səs omaz

Pok suzlərkə allanma

Yaltağda pis əs omaz

ترجمه: آدم ناكس وپيمان شكن به آدم متعهد تبديل نمي شود / از آدم ناكس توقع فرياد رسي نداشته باش / فريب سخنان پوچ وتوخالي رانخور/ بدترآز آدم چاپلوس پيدانمي شود

19

مرد مظلومدا ياد اوماز

غم غوصصا دا شاداوماز

يُوز هاتما سن نامردکه

اوندوچا هئچ زاد اوماز

Mərd məzlomda yad omaz

Qəm qossada şad omaz

Yuz hatma sən namərdkə

Undoça heç zad omaz

ترجمه :مرد لوطي ا ز مظلوم دوري نمي كند / آنقدربه در گرفتاري مردم شريك است كه به ياد شادي نمي افتد / توبه آدم نامرد رو نينداز/ از او چيزي نصيب تو نمي شود

20

نارون لار غم سيز اوماز

قوموق لار شم سيز اوماز

چتين نر يارو سومک

قايدا سوز ,چم سيز اوماز

Naronlar qəmsiz omaz

Qumoğlar şəmsiz omaz

Çətinər yaru səvmək

Qaydasuz çəmsiz omaz

ترجمه: زيبارويان بدون غم نمي شوند /پروانه ها بدون شمع نمي شود

دوست داشتن يار كار سختي است / اين امر بدون آداب ورسوم نمي شود.

21

کوزوم يولچار ياز کلمور

باهارلا قاراياز کلمور

منيم اوشوخ ترلانوم

منديله اس ساز کلمور

Küzom yolçar yaz kəlmür

Baharla qarayaz kəlmür

Mənim u şox tərlanom

Məndilə əs saz kəlmür

ترجمه: چشم انتظارم بهارنمي آيد / فصل گل وسنبل نمي آيد / شاهين خوب من / سر ناسازگاري دارد

22

لالاجان تيلين سالما

تات تيله سوزين هايما

سنه تات چاواش چاغلور

ساتو تات تيلين آلما

Lalacan tilin salma

Tat tile süzin hayma

Sənə tat çavaş çaqlür

Satu tat tilin alma

ترجمه: برادرجان زبانت را فراموش (رها)نكن / به زبان تات سخن نگو /

تات ترا مسخره مي كند / بفروش زبان تات راآن را انتخاب نكن

چهارشهيد از يك خانواده تلخابي

2008-10-14T20:26:00.000-07:00

چهارشهيد از يك خانواده تلخابي

بياد شهيد كربلايي حاجعلي تلخابي وهمسر بزرگوارشان شهيده حاجيه كبري تلخابي و دوفرزندشهيدش احمد و ابوالقاسم تلخابي

كَلبحاجعلي خارمانچا چان سُؤررَده

هي اِئنْنَده كُؤلَشين كُؤرِه رَده

پيرَكچَه بي قُونچين اِيتي هُؤررَده

بيده كُوردين اَشگه هاداق ساقلادو

تاقغا واقدو قولاغلارين قاوزادو

Kəlbhacəli xarman ça çan sürrəde

Hey ennəde küləşin kürerəde

Pirəkçə bi qunçin ity hürrəde

Bidə kürdin əşgə hadağ saqladu

Taqğa vağdu qulağlarin qavzadu

كلبحاجعلي[1]،شهيدلرين تاجودو

اِئل اَلينده توتماقين قيقاجودو

هاووللارين آخورودو او،واردو

بيزدق اونو، اونوتماقاق هاوولار

خوش كلامو يادوموزچا،ماتالار

Kəlbhacəli şəhidlərin tacudu

El əlində tütmağin qiqacudu

Havul larin axorudu u vardu

Bizdəğ uno unutmaqağ havular

Xoş kəlamu yadumuzça matalar

منبع: به نقل از كتاب قارشوبالوققا سلام علي اصغرجمراسي،تهران انتشارات انديشه نو

شهيد كربلايي حاجعلي تلخابي فرزندمسلم ،فردي مومن ،ومتقي وكشاورزي پرتلاش و زحمت كش بود. او ازجمله مهاجريني بود كه از روستاي تلخاب فراهان به قم كوچ كرده بود. فرزند سوم ایشان احمد ازهمان آغاز شروع جنگ ایران وعراق به جبهه ها شتافت وسرانجام در عمليات والفجر مقدماتي سال 60 13به شهادت رسيد. يكسال بعد فرزندديگرش بنام ابوالقاسم در عمليات بدر ازجمله نيروهاي فداكار گردان حضرت رسول(ص)جمعي لشگر حضرت علي ابن ابيطالب(ع) به فيض شهادت نايل گشت، کربلایی حاجعلی تلخابی علی رغم هدیه دوشهید كوچكترين گله اي نداشت و خيلي صبور و آرام مي گفت : « امام حسين (ع ) در دشت كربلا براي برپائي اسلام 72 شهيد را قرباني كرد. حالا نوبت ماست كه جوانهايمان را به منظور دفاع از سرزمين اسلامي به جبهه ها اعزام نماييم»

كربلايي حاجعلي تلخابي درسال 64 پس از شهادت فرزندانش چون فولاد آبديده مقاومتر شده بود. در سال 1364 به جبهه اعزانم شد، طولي نكشيد كه او نيز در ادامه عمليات والفجر 8 به درج رفيع شهادت نائل آمد.

پس از شهادت كربلايي حاجعلي تلخابي، هنگامي كه برخي به عنوان ترحم به همسر بزرگوار ايشان يعني (شهيده حاجيه كبري تلخابي) مي گفتند : دو پسرت را از دست داده بودي بس نبود كه همسرت را نيز به جبهه فرستادي , او در پاسخ آنها مي گفت : حضرت علي (ع ) براي چه شهيد شد همسر من هم در اين راه به شهادت رسيد. از خدا مي خواهم « من هم شهيد شوم » وقتي به او مي گفتند اين چه حرفي است , مي گفت : وقتي شهيد شدم خبر شهادتم را برايتان مي آورند.

سال 65 بود كه بمباران هوايي شهرها صورت مي گرفت و او به تنهايي با فرزندان كوچكش در شهر مانده بود و مي گفت : سرنوشت هر چه باشد انسان آن را خواهد ديد و مادامي كه امام در جماران است من هم همين جا مي مانم و به روستا نمي روم .

درسال 66 13 جهت انجام فریضه حج به زیارت خانه خدا مشرف شد. و هنگام رفتن با حلاليت گرفتن از ديگران مي گفت رفتنم با خودم اما آمدنم با خدا است و بسيار خوشحال بود كه به زيارت ائمه بقيع مشرف مي شود. در حاليكه در صفوف اوليه راهپيمايان برائت از مشركين بود,بدست نيروهاي نظامي سعودي به درجه رفيع شهادت نائل آمد.

88- شهيد بزرگواركربلايي حاجعلي تلخابي ازجمله شهدايي است كه به اتفاق دوتن از فرزندانش بنامهاي احمد وابولقاسم درايام دفاع مقدس دربرابرهجوم وحشيانه رژيم بعثي عراق به خاك كشورمان، به شهادت رسيدند.وهمسر بزرگوارايشان نيزدرايام حج درواقعه خونين مكه به فيض شهادت نائل گشت.ياداين شهيد عزيز وخانواده محترمشان به همراه ساير شهداي روستاي تلخاب ازجمله: احمد تلخابي، محمد تلخابي، محمدباقر شيرين آبادي،يعقوب تلخابي،محمدرضاتلخابي،علي تلخابي،محمدرضاتلخابي،حيدرعلي تلخابي ابولقاسم تلخابي،علي رضاتلخابي،اكبرتلخابي،احمد تلخابي ،عباسعلي تلخابي،عليرضا نظري ومحمودجمراسي گرامي وراهشان پر رهرو باد.

شعري به نام روزاعايودو از بيليم

2008-10-08T09:10:00.001-07:00

يك خاطره از عيد فطر

عيدفطر برشما مبارك

شعري به نام روزاعايودو از بيليم

Roza ayudu

روزاعايودو موتور آبقا(مزرعه) سئير اتديک

زوروتلوقدا زوروت قاوردوق يئديک

هايوب کولديک کوينوميزه شادائديک

حاج علئکبر بؤگرچك(قلوه) سيخ له رده

شيخ مامود داق چيرچيمق(چوب خشك) هالي رده (جدامي كرد)

Roza ayudu motor abqa seyr edik

Zorotluqda zorot qavurduğ yedik

Hayop küldok küynumize şad edik

Hac alekbər bügərçək sixlerəde

Şix mamod dağ çir çimeğ halirəde

قارا ياغلا(نفت) هوچاغوموز چاغلا دوق

محبته له کوينوميزه صافلادوق

داماغلاندوق (خوشحالي نمودن)غم تاغلارين داغلادوق

بيده کوردوک ايت لوواسو(خانه سك) آلوشدو

خيرچه(گاه) کوندو کؤلؤ يئرکه ياپوشدو

Qara yaq la huçağumuz çaqladoğ

Mohəbbət lə küynumize safladoğ

Damağ landoğ qəm taqlarin daqladoğ

Bidə kürdik it lovasu aluşdu

Xirçə künde külü yerkə yapuşdu

عايود کونو بيزکه هاوول ياپوشدو

يار- يولداشو« بيليم» کؤرده باروشدو

هاوول دوستلار کلده بيزکه قاروشدو

روزاعايودو تبريک اولتا تورکلرکه

بی قاودا(دسته) گول يوللادوم خلجلرکه

Ayud künu bizkə havul yapuşdu

Yar yuldaşlar bi-bi selə baroşdu

Havul dustlar kəlde bizkə qaroşdu

Roza ayudu təbrik olta türklərkə

۳۰شهيد خلج زبان روستاي تلخاب فراهان

2008-10-08T09:08:00.000-07:00

يادياران

درود وصلوات نثار ارواح طيبه شهيدان هشت سال دفاع مقدس ازجمله ۳۰شهيد خلج زبان روستاي تلخاب فراهان

شهيدين آينا يوزو آينادا ايشيق يوزو

سن يوللارقا كؤز تيكمه سنديچر اونين كؤزو

******

شهيدكه لالا حقلئر او تورماز مدام حقلئر

ننه سي ساچين يونار هي توكر غان ياش حقلئر

مسئله آذربایجان به صورت راسته حسینی / سید حیدر بیات

2008-10-05T00:27:00.001-07:00

مسئله آذربایجان به صورت راسته حسینی / سید حیدر بیات
خزل آی ۱۴, ۱۳۸۷

دو سه هفته پیشتر بحثی بین سایت پیک نت و دوست شاعرم جناب اسماعیل جمیلی در گرفته بود مبنی بر اینکه نویسندگان آذربایجان در تهران چرا دستگیر شده‌اند؟ بنده نیز قاتی ماجرا شده و یادداشتی به پیک نت فرستادم. پیک نت یادداشت مرا به صورت کامل منتشر کرد، اما تیتری را به آن افزود که تمام رشته‌های نگارنده را پنبه نمود. بنده توضیح داده بودم که اکثر نویسندگان آذربایجانی پس از تبریز در تهران زندگی می‌کنند و بیشتر محصولات نشریات ترکی نیز در تبریز و تهران تولید و منتشر می‌شود و تیتر پیک نت این بود: تولید فرهنگی از تهران برای آذربایجان.

این تیتر تداعی‌گر این معنا بود که تولیدات فرهنگی آذربایجانی در تهران مشتری ندارد و فقط تولید می‌شود و مشتریان آن در آذربایجان هستند. نگارنده قصد نداشت که به این شیطنت یا سوء تفاهم پیک‌نتی پاسخ بگوید، لیکن خواندن یک مقاله در شرق اوسط انگیزه‌ای شد برای پیگیری دوباره ماجرا. منتها نه برای اینکه پاسخی برای کسی داده باشم بلکه برای اینکه حقیقت مسئله آذربایجان واقعا برای دوست و دشمن روشن گردد و بالاخره اصحاب رسانه و سیاست بدانند که اصل این قضیه چیست.

ابتدا بهتر است توضیح مختصری در مورد مقاله‌ شرق اوسط بنویسم. عنوان مقاله به عربی چنین است: غیاب عربی فی القضیه الکردیه (غیبت عربی در مسئله کرد) به قلم آزا حسیب قرداغی.
این مقاله توضیح میدهد که مسئله کرد در عراق که اکنون برای مردم عراق و جهان عرب تا این اندازه حاد می‌نماید یک مسئله امروزی نیست بلکه سابقه دهها ساله دارد اما جهان عرب و سیاستمداران و رسانه‌های عربی یا آن را ندیده‌اند یا به سادگی از کنار آن گذشته‌اند و این مسئله سبب شده است که کردهای عراق در غیاب حساسیت‌ جهان عرب هزینه‌های بسیاری را متحمل شوند و…

این مقاله جهان عرب را متهم می‌کند و جهان عرب جوابی جز شرمساری و قبول آن ندارد، به گونه‌ای که شرق اوسط این سند - و این داغ تغافل را که نویسنده به پیشانی جهان عرب می زند- منتشر می کند.

با خواندن این مقاله به یاد وضعیت امروز آذربایجان افتادم و اینکه هنوز رسانه‌های فارسی تصور روشنی از مسئله آذربایجان ندارند و باید اندکی بیشتر در این مورد درنگ نمود و برای آنان توضیح داد.

اما توضیح مسئله: چیزی که اینروزها از آن با عنوان حرکت ملی آذربایجان نام برده می‌شود سابقه‌ای حدودا ۱۰۰ ساله دارد. مرحوم میرزا حسن رشدیه، پدر مدارس نوین ایران و به تعبیر فرهنگ معین «پدر فرهنگ ایران»، برای مدارس جدید خود که برای نخست بار در ایران تاسیس کرده بود. سه کتاب تالیف کرد. یکی از این کتابها به زبان عربی، دیگری به زبان فارسی و سومی به زبان ترکی با نام وطن دیلی، و این کتابها در مدارس جدید تدریس شدند. جبار باغچه‌بان نیز کتاب شعری برای کودکان به زبان ترکی با نام «پروانه نئجه قیزدی» دارد که احتمالا برای آموزش در مدارس استنایی آن زمان تدارک دیده بود.

بعد از به قدرت آمدن رضا شاه اما زبان ترکی ممنوع شد و کار رشدیه در این زمینه ناتمام ماند. بعد از رضا شاه و در اوایل حکومت محمد رضا شاه نیز مسئله فرقه دموکرات آذربایجان پیش آمد. در زمان حاکمیت فرقه زبان رسمی در آذربایجان ترکی بود، و حتی کارنامه‌هایی که در آن زمان برای دانش آموزان صادر شده است نیز به زبان ترکی است. بعد از شکست فرقه، سنت ترکی نویسی و ترکی خوانی در آذربایجان - با افت و خیزهایی که دارد – هماره وجود داشته است، لیکن به مثابه آتش زیر خاکستری تا زمان انقلاب پنهان ‌ماند. در اوایل انقلاب دوباره این مسئله مطرح شد و نشریات چندی از جمله نشریه وارلیق و یولداش منتشر شدند، لیکن با شروع جنگ ایران و عراق دوباره مسئله فروکش کرد لیکن مجله وارلیق همچنان و تا به امروز منشتر میشود و یکی از معروفترین نشریه‌ها نه تنها در آذربایجان بلکه در تمام کشورهای ترک زبان است.

بعد از جنگ این مسئله دوباره مطرح شد و در اواخر ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی به اوج خود رسید. با آمدن سید محمد خاتمی نشریات بسیاری اعم از نشریات دانشجویی و نشریات استانی به صورت دوزبانه و هر ازگاهی تک زبانه به ترکی منتشر می‌شوند. دولت ابتدا با یک نگاه فانتزی به این مسئله نگاه می‌کند لیکن مسئله رفته رفته جدی و جدی‌تر میشود. در کنار این ماجراها مسئله همایش سالانه قلعه بابک و پخش‌سی‌دی‌های تصویری آن در بین مردم و اخبار آن از انترنت حاکمیت نیز برخوردهای خود را تشدید می‌کند.

اینها مسائلی از آذربایجان بودند که اکثر رسانه‌های فارسی کم و بیش نسبت به آن آگاهی دارند. لیکن مسئله‌ای که میخواهم مطرح کنم چیزی غیر از این است و آن جغرافیایی است که این مسئله در آن اتفاق می‌افتد. اکثر مردم و از جمله احتمالا گردانندگان سایت پیک نت فکر می‌کنند که آذربایجان در چهار استان آذربایجان شرقی، غربی، اردبیل و زنجان خلاصه شده است. اما این دوستان به دو مسئله توجه ندارند. نخست اینکه پراکنش جمعیت ترکان از مرزهای غربی آذربایجان تا تهران و قم ادامه دارد. به عبارت دیگر مابین تبریز و تهران و تبریز و قم روستاهای ترک زبان بومی به صورت لاینقطع وجود دارند که شامل روستاهای ترک زبان قزوین، کرج، همدان، بوئین‌زهرا، ساوه، شهریار، اراک و خود قم هستند و بنده بسیاری از این روستاها را از نزدیک دیده‌ام. حتی در بخشهای جنوبی، و شرقی قم یعنی در دو سوی جاده قم و کاشان نیز روستاهای ترک زبان وجود دارند. این ترکهای بومی که زمانی خود را ترک غیر اصیل می‌دانستند امروزه به برکت وجود اینترنت و نشریات و احیانا رادیوها و ماهواره‌ها و نیز حضور دانشجویان و سربازان این مناطق در بین سایر ترکان آذربایجان، اینک خود را یک ترک درجه دوم نمی‌دانند و نسبت به هویت و زبان ترکی خود حساس هستند. در میان ۱۹ نویسنده و روشنفکری که در تهران و به همراه مهندس صرافی دستگیر شده‌اند، نام حسین حیدری نیز به چشم میخورد. حسین حیدری از ترکان قزوین و صاحب امتیاز نشریه دوزبانه دانشجویی اولوس بود و خود همین نشان می‌دهد که گستره جریان موسوم به حرکت ملی آذربایجان چه قدر گسترده است. علاوه بر آن میتوان به شهر قم اشاره کرد. در این شهر بیش از چهار استریوی ترکی فعالیت می‌کنند که عمدتا محصولات عاشیقی و موسیقی ترکان بومی منطقه را تامین می‌کنند و بیش از صد عاشیق و نوازنده شاهسون و … در قم، ساوه و سایر مناطق تهران، قزوین، همدان و مرکزی زندگی می‌کنند که برای اینکه حرف بی‌مدرکی نزده باشم دوستان می‌توانند به مقاله «قم، ساوه عاشیق محیطی» که در سایت اینجانب منشتر شده است مراجعه نمایند و در همین روزها گویا تضییقاتی نسبت به برخی از عاشیقهای قم از جمله عاشیق محبوب و جوان، اکبر غلامی صورت گرفته است.

شاخص‌ترین نماد هویت‌خواهی ترکان این منطه مراسم سالانه بزرگداشت حکیم تیلیم‌خان ساوه‌ای است که هر ساله در آخر تیر ماه در زادگاه این شاعر واقع در روستای مراغه ساوه برگزار می‌شود امسال بیش از دوهزار نفر در آن شرکت کرده‌ بودند که از سوی بعضی‌ ناظران این مراسم آلتیرناتیو تجمع سالانه قلعه بابک تلقی شد، اگر چه این مراسم با مراسم قلعه بابک یک تفاوت ماهوی دارد.

مسئله دوم اما مسئله ترکهای مهاجر از آذربایجان است. سیاست تمرکز گرایی که در دوران پهلوی دنبال شد و به تبع آن اکثر کارخانه‌ها و شرکت‌های تولیدی در تهران و اطراف احداث گشت. این مسئله موجب شد که سیل مهاجران از آذربایجان به تهران، قم، کرج و قزوین سرازیر شود. در ادامه همین سیاست است که اکنون آنگونه که در مصاحبه آقای موسوی تبریزی که در پیک نت هم درج شد آمده بود: امروزه حدود ششصد هزار نفر از ساکنان قم را ترک‌زبانها تشکیل می‌دهند. در تهران و کرج و قزوین نیز وضعیت به همین منوال است. به تعبیر رضا براهنی که روی این تعبیر اصرار نیز دارند: «تهران بزرگترین شهر آذری نشین جهان است». در تهران، کرج، قم و سایر شهرهای نزدیک پایتخت گاه شهرکهایی وجود دارند که بیش از نود و پنج درصد آن را ترک زبانها تشکیل می‌دهند. تبعا قضیه به اینجا نیز ختم نمی‌شود ترکان قشقایی، ترکان گچساران، ترکان فریدن اصفهان، ترکان خراسان شمالی و… همه جمعیت معتنابهی هستند که امروزه مسئله هویت برایشان جدی شده است و دیگر مسئله حرکت مدنی آذربایجان در چهار استان آذربایجانی خلاصه نمی‌شود.

در چنین شرایطی وظیفه رسانه‌ها و روشنفکر طبیعتا ندیدن این مسئله و سکوت در قبال آن نیست. بلکه پرداختن به آن و یافتن راه حلهایی هست که شهروندان ایرانی را با کمترین خطر از این مرحله به مراحل بعدی سوق دهد. پذیرفتن هویت ترکی ترکهای ایران، و به رسمیت شناختن زبان، تاریخ و… از جمله فاکتورهایی است که باید به آن اهمیت داده شود. نپذیرفتن مسئله اما تبعاتی دارد که آن خود بر اهل خرد پوشیده نیست. چیزی که یاد‌آوری آن خالی از لطف نخواهد بو آن است که امروزه برای برخورد با مسئله آذربایجان حکومت ایران از سوی گروههای مختلفی در فشار است. یعنی گروهها و اشخاصی در اپوزسیون هستند که جمهوری اسلامی را برای برخورد با فعالان آذربایجانی تشویق می‌کنند و حتی تحت فشار رسانه‌ای و تبلیغاتی قرار می‌دهند. اگر موضع این گروهها نسبت به این مسئله تعدیل شود بعید نیست که موضع جمهوری اسلامی نیز تعدیل شود و مطمئنا هیچ کس از این تعدیل زیان نخواهد دید.

شعري با نام محمد(ص) به زبان تركي خلجي

2008-08-19T09:10:00.000-07:00

شعري با نام محمد(ص) به زبان تركي خلجي ازعلي اصغر جمراسي (بيليم) به مناسبت عيدمبعث ،تقديم به پيروان پيامبربزرگوار اسلام ،حضرت محمد بن عبدالله (ص)
محمدmohəmməd

جانوم قوربان اولتا سنين يُولينا

آتين نارون اؤزين نارون محمد

شفاعت ائته سن يازوق بيليمه

آتين نارون اؤزين نارون محمد

Canom qurban olta sənin yolinya

Atin naron üzin naron mohəmməd

Şəfaət ete sən yazuğ bilime

Atin naron üzin naron mohəmməd

مومن امتلرين ماولاق جافاسو

آخرتچه اولور زاوقو, صافاسو

پيغمبرلر خاتمه موصطافاسو

آتين نارون اؤزين نارون محمد

Momin ommətlərin mavlağ cafasu

Axirətçə olur zavğu safasu

peyğəmbərlər xatəme mostafasu

Atin naron üzin narom mohəmməd

يئته آسومانو سئيران ائتمي شين

عرشلر اؤستُوچه جولان ائتمي شين

معراج جا امتيگه دوعا ائتمي شين

آتين نارون اؤزين نارون محمد

yete asomanu seyran etmişəin

Ərşlər üstuçə covlan etmişəin

meracca ommətgə duaa etmişəin

Atin naron üzin naromn mohəmməd

تُورت مذهبين اهله سنه،حارقارو

سَنِه حيشه گيلين ،تانري يارو رو

قورآنين دونياچا بيزكه ياوقورو

آتين نارون اؤزين نارون محمد

Turt məzhəbin əhle sənə harqaru

Səne hişəgilin tanri yaruru

Quranin dunyaça bizkə yavquru

Atin naron üzin naron mohəmməd

بيليم هايور:ال قاوزادوم دوعاقا

آلقوش هايدوم خلج تيلچه مولاقا

بودونياچا يوكمه منه غيراققا

آتين نارون اؤزين نارون محمد

Bilim hayur əl qavzadon duaaqa

Alquş haydon xələctilçə movlaqa

Bu dunyaça yukmə məie qeraqqa

Atin naron üzin naron mohəmməd

نارون=زيبا،ماولاق=بسيار،زاوقو= خوشحال،شاد،يئته= هفت،تورت=چهار،حارقا=حامي،تانري= الله،ياوقو= حاكم،آلقوش= درود،يوكمه=نينداز،غيراق=كنار

داستان جيك-جيك خانم به زبان تركي خلجي

2008-08-19T09:09:00.000-07:00

جيك- جيك خانم

از سري داستان هاي نانوشته دربين قوم كهن خلج ،داستان جيك-جيك خانم(3) به زبان تركي خلجي

يازولمادوق اويونلارلا ماتاللار

جيك-جيك خانوم ماتالو(3)

يازقولو:علي اصغرجمراسي

بي وارادو،بي يُوقادو،كؤنلرين بي كؤنوچه بي قوش وارادو، اونين آتو جيك-جيك خانومادو. بي كؤن جيك-جيك خانوم حينميشده قيزيل گول پُوتاسو[1] اوستوچه حوقيردي كي اونين هاداقه تيكن باتدو.

غيوريلده[2] اونو حييي بيلمدي.حاجوق حقلده واردو اَبه سي يانه.حايدو:اَبه جان هاداقوما تيكن باتموش بي مونو حيپ.اَبه سه حايدو بَبَه جان منيم كؤزوم كؤرمز يئتيوه ننه نين حيپيته.

جيك-جيك اوشدو واردو ننه سينين داموچا غُوندو ،ننه سه حايدو: قيچيمه تيكن باتموش بي مونو حيپ.ننه سه حايدو بالاجان منيم كؤزوم كؤرمز يئتيوه[3] خالاين حيپئته.

جيك-جيك خانوم واردو قوندو خالاسونان حوه دامه بناءاتده كؤزلرينده ياش توكمك غه.

خالاسو حايدو:جيك-جيك خانوم ،شيرين جانوم مزليق خانوم نه حقلؤرين؟

جيك-جيك خانوم حقله-حقله خالاسه جاواب وئرده:خالاجان هاداقوما تيكن باتموش قاناموش يئكه حيپه. خالا جيك-جيك خانومين هاداغوندا تيكني حيده قودو دولاوقا[4]. جيك جيك خانومين حالو باراولدو بي اويان اوچدو،بي بوياقا اوچدو حايدو: خالاجان من واري يوم كُؤروغم حامام داموچا قوشلار تيكن-تيكن اوينورللار يا نه؟ اوچا كليم تيكنيمه آلوم واروم تيكن اويناماققا.

جيك-جيك خانوم اوشدو واردو حامامدامه كؤردو قوشلار تيكن- تيكن اوينورللار ،كلدي خالاسو يانه حايدو خالاجان تيكنيمه وَره.

خالاسو حايدو:پوشوك كلدي پاجادا سيده تونوروم حشده ،تيكني آلاوشتوردوم يوكدوم تونورچا كؤندي،تئمه سنه نئرده تيكن حيتيكليم وئرديم؟

جيك-جيك خانوم حايدو:منيم تيكنيم وره وئرمگين بي دسته لاواشولاردا كؤنورم تزم.

خالا كؤلدو حايدو: بو عرسين له ووروم قيچين غيريلير.

جيك-جيك خانوم اويانقا اوشدو،بويانقا اوشدو بي دسته خالاسينين حكمكلرينده[5] كؤتوردو تزدي.

جيك-جيك خانوم كؤكچه اوچارادو ،كؤردو يئرچه بي چوبان سنداق بي شيرميش يئيور. اونين يانوچا قوندو يئركه ،كلدي چوبان ياني.حايدو:هارماقاين قونچو دايو.نه سه ائتورين؟

چوبان حايدو ساغول جيك-جيك خانوم،سنداق غييرميشم آمما حيكمكيم يوقادو اونين يئره قيق توقراموشام.

جيك-جيك خانوم حايدو:منيم حيكمكيم وار آلا سؤت ايچه توغره بيله يئپيدك.

قونچو حيكمكي آلدو توغرادو بايداقا اؤسته دق سؤت توكدو تا حيشه ديلر يئمغه بوشلئغلر قونلارين بي سه توشدو بوغداقا.

قونچو حايدو: جيك-جيك خانوم شيرين جانوم،مزليق خانوم،پورتو يووا او قونو بوغدادا حُولي سؤرو بَره لي اوچا يئك بيله سنداقو يئپيدق.

جيك-جيك خانوم اوچدو واردو قونو بوغدادا حولودو كلدي كؤردو چوبان سنداقو يئميش تامام اتميش تؤكدميش، هنده بايداقا حيكمك يئره قيق تولدارموش.

جيك-جيك خانوم پررين چالدو حايدو: قونچو دايو منيم حيكمكلريمه وره من واري يوم.

قونچو حايدو: آچوغموشدوم حيكمكين يئديم نئرده حيتيكليم حيكمك وئرديم سنه؟

جيك-جيك خانوم حايدو:تئزاول منيم حيكمكيم وَرهَ،وئرمگين او قونو كي بوغدادا هولودوم كؤتورم تَزَم.

قونچو كؤلدو حايدو: جيك جيك خانوم بُو دوگنكي كُؤروين؟موندولا ووروم ياپوشين يئركه ،اگر جوؤرگتين وار قونو گوتورل.

جيك-جيك خانوم اويانقا اوچدو بويانقا اوچدو بوغدادا حولونقولو قونو كؤتوردي اوشدو.

جيك-جيك خانوم واقدو يئركه كؤردو بي بُوررا هاتلوق واري يور اوللارقا يووقلاشدو حايدو : هاتلوق لالالار نئرَق واري يُوريز؟

هاتلوقلار جاواب وئرديلر:جيك-جيك خانوم شيرين جانوم مزليق خانوم واري يوق پادوشاهقا كلين حيتيك غك . جيك جيك خانوم اوچدو واردو پادوشاه كؤدنيچه قوندو بي دامين شرفه سه .كوردو كلين اونگوچه ايت حولري يورلار.خابار آلدو نَپَس كلين اونگوچه ايت حؤلري يوريز؟حايدولار:واوا كلميش ييرقي بولونمؤرو بيزدق مجبور اوموشاق كلين اونگوچه ايت حولريغك.

جيك-جيك خانوم حايدو:بوقوزين پادوشاه كؤدنه كتميشم يئتيوَين كلين اؤنگُوچه هُولردين ،آمما آووال كرك من بي پستا كلين كسيكين حارقاما كدگم اوچا كلين كدگه .

خدمتچيلر حايدولار اولتا آووال كلين كسيكين وئريميز سن كدين.

جيك-جيك خانوم واردو ايچگر حَوچه كلين كسيكين كدغه ،آمما خدمتچيلر كلين كسيكين قوشقا وئرمديلر كدگه ، اونو حوده سانگاللادولار.

جيك-جيك خانومين قارو كلده خدمتچيلركه حايدو منيم قوزومو ورين .

خدمتچيلر حايدولار: «يو وا بوشين پيكاره» قوزين يُو هُولرديك يئديك اوستونده دق سوو ايشديك (ايچديك).

جيك-جيك خانوم حايدو: قوزومو وئرمغئز كلينه كُؤتؤرم تزم.خدمتچيلر كولدولار حايدولار :تئمكتا كيم كؤرموش قوش كلين قاوزئغه؟ قوش حايدو : پس تئمه كؤردين كلينه نبر قاوزئلر .

جيك-جيك خانوم مونو حايدو اوشدو واردو قوندو بي اؤجا دامين اوسته ، كوزلدي كوردو كلينه چالا-چالا كلي يُور لار .اويانقا اوچدو بويانقا اوچد كلينه هات اؤستونده كؤتوردو تزدي.

جيك-جيك خانوم كلده بي يئكه ياقاق هاقاچين گالاسو اوستوچه قوندو. كوردو حاقاچين كولگه سيچه بي آشوق يورموش بزن چؤگؤر چالؤر.

جيك-جيك خانوم حايدو: آشوق لالا حارماقاين،يئكه بو كلينه وئرديم سنه سندق سازين ورمنه.

آشوق بو سؤزكه خوشو كلدي حايدو جيك-جيك خانوم شيرين جانوم مزليق خانوم آلا بوساز سنين حلالين اولتا . قوش چؤگؤرو آلدو كلينه وئرده آشوققا. آشوق كلينين الينده اوپدو اونو يئده اؤز حوه ،جيك جيك خانوم داق چؤگؤرو آلدو واردو غوندو هاقاچين گالاسه بوشلادو چؤگؤر چالماققا و حوقوماققا :

تيكن وئرديم،حكمك آلدوم

چالو سازوم چالو سازوم

حكمك وئرديم،قوزو آلدوم

چالو سازوم،چالو سازوم

قوزو وئرديم كلين آلدوم

چالو سازوم چالو سازوم

كلين وئرديم چؤگور آلدوم

چالو سازوم چالو سازوم

او كؤنده بو يان جيك-جيك خانوم عومرين كؤدنلرچه ساز وورماقلا كئچري يور.ساز ورقوللار جانو ساغ اولتا.

YAZOLMADOĞ ÜYUNLARLA MATALLAR

Cik-Cik xanom matalu(3)

Yazğolu: əli əsğər cəmrasi

Bi varadu, bi yoğadu, künlərin bi künuçə bi qoş varadu. unin atu cik-cik xanomadu. Bi kün cik-cik xanom hünmuşdu qizil gul putasu üstüçə hoğirəde ki unin hadağe tikən batdu.
hər bər etde unu hiyi bilməde.haccoğ həqləde vardu əbəse yane.haydu əbə hadağoma tikən batmuş bi monu hip.
Əbəse haydu bəbəcan mənim küzom kürməz yetivə nənəin hipetə.

üşdu vardu nənəsinin damuça qondu,nənəse haydu:qiçimə tikən batmuş bi monu hip.nənəse hay du balacan mənim küzom kürməz yetivə xalain hipetə.cik-cik xanom vardu qondu xalasunin həve dame bəna etde küzlərində yaş tokməkkə.xalasu haydu:
cik-cik xanom,şirin canom,məzəliq xanom,nə həqlürin?
cik-cik xanom həqle-həqle xalase cavab verde:
xalacan hadağuma tikən batmoş,qanamoş,yekə hipe!
xala cik-cik xanomin hadağunda tikəne hide qodu dulavqa.
cik-cik xanomin halu bar oldu,bi o yan, bi bu yanqa uçdu haydo:
xalacan mən variyom kürogəm hamam damu ça qoşlar tikən-tikən uynurllar ya na? oçaq kəlim tikənim alom varom tikən uynamağğa.
cik-cik xanom uşdu vardu hamam dame kürde qoşlar tikən-tikən uynurllar kəldi xalasu yane haydu xalacan tikənime vərə.

xalasu haydu poşuk kəldi pacada sidde tunorum heşde,tikəne aluşturdom yukdom tunorça künde .teme səne nerdə tikən hitikəlim verdim?
cik-cik xanom haydu:
Mənim tikənime vərə verməgəin,bi dəstə lavaşlarda kütürəm təzəm .
xala küldü haydu: bu ərsinlə vürum qiçin qirilir.

Cik-Cik xanom u yanqa uçdu, bu yanqa uçdu, bi dəstə xalasonin hikməkində kütürdü təzde .
cik-cik xanom kükçə uçaradu,kürdu yerçə bi çoban səndaq bişirmiş yeyur. unin yanuça qondu yerkə.kəlde cobanin yane haydu harmaqin qonçu dayu.nəsə eturin? Coban haydu sağol cik-cik xanom səndaq qəyirmişəm amma hekməkim yoqadu unin yere qiq tuqramuşam.

Cik-cik xanom haydu:
mənim hekməkim varar ala , süd içe tuğre bilə yepidək.qonçu hekməki aldu tuğradu baydase üstedəğ süd tükdu ta hişədilər yeməğe boşleğələr qonlarin bise tuşdu buqdağa

Qonçu haydu:cik-cik xanom, şirin canom, məzəliq xanom,pürtu yuva u qonu boqdada huli sürü bərəle uça yekə bile səndaq yepidəğ.
cik-cik xanom uşdu vardu qonu boqdada huludu,kəldi kürdu qonçu səndaqu yemiş tamam etmiş,tükətmiş həndə baydaqa hekmək yere qiq tuldarmuş.
cik-cik xanom pərrin çaldu haydu:
qonçu dayu mənim hekməklərime vərə mən variyom.
Qonçu haydu:açuğmuşdom hekməkin yedim nerdə hitikəlim hekmək verdim sənə?
cik-cik xanom haydu:
tez ol mənim hekməkime vərə, verməgin u qonu ki boqdada huludom

Kütürəm təzəm !
Qonçu küldu:cik-cik xanom bu dügənəki küruin mondula vurom yapoşin yerkə əgər cergətin var qonu kürurəl

Cik-cik xanom o yanqa uçdu, bu yanqa uçdu, boqdada holunğulu qonu kütürdu uşdu .

Cik-cik xanom vağdu yerkə kürdu bi burra hatluq variyur,ullarqa yuvuğ laşdu xabar aldu:hatluq Lalalar nerəğ variyuriz?
hatluqlar cavab verdilər :
cik-cik xanom şirin canom mğzəliq xanom, variyuğ paduşahqa kəlin hitikəğək.
cik-cik xanom uşdu vardu paduşah küdəneçə qondu bi damin şərəfəse .kürdu kəlin ünguçə it huləriyurllar.xabar aldu nəbəs kəlin ünguçə it huləriyuriz?

Haydular:vava kəlmiş yirqi bolunmürü biz dəğ məcbur omuşağ kəlin üngüçə it hüləriğək .

Cik-cik xanom haydu:bu qozin paduşah küdəne kətmişəm.yetivəin kəlin ünguçə hülərdin ,amma avval kərək mən bi pəsta kəlin kəsikin harqama kədəgəm,uçaq kəlin kədəğə .

xidmətçilər haydolar:olta qozin aldolar yeddilər kəlin ünguçə hulərigələr
cik-cik xanom vardu içgər həvçə ,kəlinin kəsikin kədəğə .Amma xidmətçilər kəlin kəsikin qoşqa vermədilər kədəgə unu həvdə sangalladular.
cik-cik xanom qaru kəldi xidmətçilərkə haydu :mənim qozumu vərəin!
Xidmətçilər haydular: yuva boşin peykare qozinu hulərdik yedik üstundə dəğ suv içdik .

Cik-cik xanom haydu:qozumu verməğəiz kəline küturəm təzəm!
Xidmətçilər küldülər haydular:temkəta kim kürmuş qoş kəlin qavzeğə?
Qoş haydu:pəs temi kürdin kəline nəbər qavzelər.

Cik-cik xanom munu haydu uçdu vardu qondu bi üca damin üste, küzləde
kürdu kəline çala-çala kəliyurllar. Cik-cik xanom o yanqa uçdu, bu yanqa uçdu, kəline hatın üstündə kütürdu təzde .

Cik-cik xanom kəldi bi yekkə yaqağ haqaçu galasu üstüçə qodu.yerkə vağdu , kürdü haqaçın külgəsiçə bi aşşuq çügür çalur.
Çik-cik xanom haydu:aşşuq lala harmağain yekə bu kəline verdim sənə, səndəğ sazin vər mənə.

Aşşuq bu süzkə xoşu kəlde haydu:cik-cik xanom şirin canom məzəliq xanom,ala sazu həlalin olta.
Cik-Cik xanom çügüru aldu kəline verde aşuqa.aşşuq kəlinin əlində opde unu yede üz həve .

Cik-cik xanomdağ çügüru aldu vardu qondu haqaçin galasuça boşladu çügürin çalmağğa,hoğumağğa:
Tikan verdim, hekmək aldom ,

Çalu sazom,çalu sazom

Hekmək verdim,qozu aldom ,
Çalu sazom,çalu sazom .

Hekmək verdim qozu aldom

Çalu sazom,çalu sazom

Qozu verdim, kəlin aldom

Çalu sazom,çalu sazom,

Kəlin verdim çügür aldom

Çalu sazom,çalu sazom.

U kündə boyan cik-cik xanom omrin küdənlərçə sazla çala-çala keçəriyur,saz vurğullar canu saq olta.

1- شاخه،بوته

2- تلاش كرد،تقلا كرد

3- ببر

4- تاقچه

5- نان ها

روزپدرگرامی باد

2008-07-17T01:03:00.000-07:00

روزپدرگرامی باد

روز پدر به تمامي پدران و فرزنداني كه در جاي او نشسته اند گرامي باد به همين مناسبت قطعه شعري باعنوان« ده ده جان» از علي اصغر جمراسي(بيليم) به تمامي فرزنداني که درفراق غم پدر مي سوزند ومي سازند وهرگز محبت و مهر پدر را دردل خود خاموش نمي كنند تقديم مي گردد:

تاركُؤنومچه ‌اي دده جان

ائردين فريادقا – امدادقا
شادكؤنومچه كسدين قوربان

وئردين قونشوقا- قونشوقا

Tar künumçə ey dədə can

Erdin faryadqa-emdadqa

Şad künumçə kəsdin qurban

Verdin qonşuqa-qonşuqa

نئچه ييل زحمتيم چكدين

قوللوق ائتدين ترلرتوكدين
نئسگت،وئردين ادب ائدين

قودين هوقماققا – هوقماققا

Neççə yil zəhmətim çekdin

Nesgət,mərefət ürgətdin

Yatmadin zellətim çekdin

Qudin hoğmağğa-hoğmağğ

بو دونياچا بابا شاهرو

كال-كولفته او هارقارو

دده كُونو سندق هايو

ياوقو باباقا- باباقا

Bu dünyaça baba şahru

Kal-külfəte u harqaru

Dədə küne səndəğ hayu

Yavqu babaqa-babaqa

بابالار كُؤنؤچه تئمه

ياده هاتؤر«بيليم»سنه
فراقييندا كُؤينو غمه

واقؤر ياشلارقا-ياشلارقا

Babalar künuçə teme

Yadey hatur bilim səni

Fəraqinda küyne qəmi

Vaqür yaşlarqa-yaşlarqa

چكدين مين جورا نازومو

كئشيدين چؤر- آزارومو

تولداردين جؤبوم - آزومو

كُؤنده آقچاقا - پوللارقا

Çekdin min cüra nazomu

Keşidin çür-azaromu

Tuldardin cübum-azomu

Kündə pullarqa-pullarqa

فلك له سن ائتدين داوا

بيزكه كؤره قوردين لووا

درديميزكه درمان -داوا

هايدين: باباقا – باباقا

Fələklə sən etdin dava

Bizkə kürə qurdin lova

dərdimizkə dərman-dava

Haydin babaqa-babaqa

گاهدا كئچه لر ياتدوقه

توشقا، خيالقا باتدوقه

گول يوزينه حي واقدوقه

باتووم روياقا- روياقا

Gahda keçələr yatdoğe

Tuşqa xuyalqa batdoğe

Gul yüzinyə hey vağdoğe

Batüm rüyağa-rüyağa

آدونالار شامو كليم

مزارينا قويوم سريم

الحمد حوقيم دوعا وئريم

روحين شادلوققا-شادلوققا

adunalar şamu kəlim

məzaria qoyum sərim

əlhım hoğim doa verim

ruhin şadloğqa-şadloğqa

برگردان به فارسي:

1) اي پدرجان ياد آن روزها بخير كه در سختي ها وناملايمات زندگي به دادم مي رسيدي

ودر روزهاي شاد وخوشي قرباني مي بريدي ودر بين همسايه ها تقسيم مي كردي

2)چه سالها كه برايم زحمت كشيدي/ تلاش كردي عرق ريختي

پندونصحت دادي وادب آموختي/ مرابه مكتب ومدرسه گذاشتي

3)پدر دراين دونيا بمنزله يك شاه آن خانواده مي باشد/او پشتيبان وحامي زن وبچه هاي خويش است.

تونيز اين سخن را ازما داشته باش/ وبگوپدر يك سردار است سردار

4)اينك در روز پدر/ بيليم ترا ياد مي كند

از فراق با دل غمين نشسته /وبه اشك هاي جاري شده مي نگرد

5)پدرجان تو هزارنوع ناراحتي را از من ربودي /هرگونه آزار وبدي از من ديدي مخفي كردي

همواره نيازهاي مرا برآورده نمودي/وجيبم را مملو از پول وسكه كردي

6)توباروزگارجنگيدي/برايمان مأوا وآشيانه ساختي

بياييد يكصدا بگوييم دواي هردردي / درمان پدر است پدر

7)بعضي شبها كه مي خوابم /ياد وخاطره ترا درخيال خود زنده مي كنم

در اين حالت به صورت زيباي تو نگريسته/وبا روياي خود غرق مي شوم

8)برخي شبهاي جمعه مي آيم/سربه مزارتو مي نهم

فاتحه ودعا قرائت نموده/روحت را شاد مي نمايم.

بئره له توه ماتالو(2)

2008-07-17T01:01:00.000-07:00

داستانهاي نانوشته درميان قوم خلج

داستان گرگ و شتر(2)

ناقل: خانم صغري تلخابي

نويسنده:علي اصغرجمراسي

خلج ائليچه يازولمادوق ماتاللار

بئره له توه ماتالو(2)

بي وارادو بي يوقادو كؤنلرين بي كؤنوچه بي آچ بئره وارادو ،اونئچچه كؤنده حِشنه بولماتوقادو يئپيغه، بي كؤن آچلوق اونا كار ائتده، تاقدا(قوش غيه سينده) آشدو بالوققا يووغ لاشدو،كؤروغه بي حيواندا، اچچيده يا اوغلاغدا اي بولؤر يئپيغه يا نا. او سومسونو- سومسونو[1] كلده ائرده باقلار حارا سه آشدو بي باغغا كوردو بي نارون قوزو اوتلورو . قوزوقا هايدو:حيشوم سنه يئپيغم.

قوزو هايدو: من بي بالا جونبول قوزوسسام منه يئمكله سن توغ اوماين يووا قونشو باغوچا بي اچچه اوتلؤر اونو يئپه.

بئره آشدو قونشو باغه كؤردو بي قارا اچچه پان[2] حاراسوچا كؤكا يئيور،

اچچه هايدو:بئره بُود نسه ائتؤرين .

بئره هايدو:سخد آچام، كلميشم سنه يئپيغم.

اچچه هايدو: من بي تاغوراق[3] حارقان اچچيسم،منه يئمغله سن بي زاد اوماين يووا اوبي سه باغغا،اودا بي قون اوتلور اونو يئپه.بئره هاتقولدو آشدو اوبي سه باغغا، كؤردو بي هورون قون ماو كؤلگه سيچه يورموش گَوش[4] ائتور.بئر ين زاوقو اولدو تيشلرين بي بير اوسته چالدو هايدو :كلميشم سنه يئپيغم.

قون هايدو: منه يئمكله سن بي يئركه ائرمين يووا قونشو باغوچا بي يئكه توه اوتلور اونو يئپه.

بئره واردو اوبي سه غونشوباغه ،كوردو بي ساروق توه كانا[5] ايچه اوتلورو،

توه بئرين كؤردو هايدو: نئرق واري يون بئره ؟

بئره هايدو:سخدآچوقموشام كلميشم سنه يئپيغم.

توه هايدو: منيم سوزوم يوق آمما منيم اتيم شيرين تاتلوقار تؤزو يوق ،اگر حيشؤرين منه يئپيغين هونك اوستومه واراق محمدخان دا بي هاز تؤز آلداق ،اوچا منه يئپه.

بئره هاتلوقدو هوندو تَوَين اوسته كلديلر بالوق حاراسه.بالا كلمه كاللار هارالوقچا اوينئرديلر ،كوردولر بئره هونموش توه اوسته بنا ائتديلر داد وقال ائتمكگه وبئرين توه اوستوچه تاشلاماققا.

بئره غورقودا،هاتلوقدو توه اوستونده توشدو يئركه ال قودو قاچاققا واردو نوروزكامارو اوستوچه يوردو اؤز اؤزه هايدو:

واردين كؤردين باغچا قوزو

يئپيغدين قالوقادو اككه كؤزو

نئچچه غدين تاتو- تؤزو

واردين كؤردين باغچا اچچه

يئپيغدين قالوقادو اككه قيچه

نئچچه غدين تاتو- تُؤزو

واردين كؤردين باغچا قويون

يئپغدين قالوقادو بويون بويون

نئچچه غدين تاتو تؤزو

واردين كؤردين باغچا تَوَه

يئپغدين قالوقادو اؤيدوسو سوه سوه

نئچچه غدين تاتو توزو

--------------------------------------------------------------------------------

1- درحال گشت وگذار،باتفحص راه رفتن

2- رديف

3- لاغر ومردني

4- نشخوار كردن

5- رديف گودي باغ انگور

berelə təvə matalu

hayqolu:təlxabluq soğra xanom

yazqolu:əli əsğər cəmrasi

Bi varadu bi yoqadu künlərin bi künuçə bi aç bere varadu.u neççə künəde heşnə bolmatuğadu yepiğə,mağul açoğmuşdu.açluğ nua kəretde taqda aşdu baloğu küzləde kəlde baloğğa yuvoğlaşdu küroğə bi heyvanda,əççidə,qozuda ya oğlağdaiy bolur yepiğə yana.bere somsonu – somsony kəlde erde baqlar harase.xiz vurdu aşdu bi bağğa,kürdu baqin panuça bi naron qozy otlur.

qozuqa haydu hişom səne yepiğəm.

qozu haydu: mən bi bala conbol qozusam məne yeməklə sən toğ omain yuva qonşu bağuça bi əççi otlur u nu yepe.

bere aşdu qonşu bağe kürdu pan harasuça bi qara əççi kuka yeyur.

əççi berin kürdu haydu: bod nəsə etoin bere?

u haydu səxd açam kəlmişəm səne yepiğəm.

Əççi haydu mən bi tağğorağ harqan əççisəm məne yeməğ lə sən bi zad omain,yuva ubise bağğa u da bi qon otlur unu yepe.

Bere hatğoldu aşdu u bise bağğa kürdu bi huron qon mav külgəsiçə yurmuş gəvş etur.brin zavğu oldu tişlərin bi bir üste çaldu haydu kəlmişəm səne yepiğəm.

qon haydu:məne yeməğlə sən heç yerkə erməin yuva qonşu bağuça bi yekkə təvə otlur unu yepe.

Bere vardu u bise qonşu baqe kürdu bi saroq təvə uda otlur.

təvə berin kürdu haydu nerəğ variyuin bere?

bere haydu səxt açuğmuşam kəlmişəm səne yepiğəm.

Təvə haydu mənim süzüm yoğ amma mənim ətim şirin tatluqar

tuzu yoğ,əgər hişurin məne yepiğəin hunəkə üstumə varağ məmməd xanda bi haz tuz aldağ uça məne yepeh.

Bere hatqoldu hundu təvəin üste kəldilər baloğ harase, bala kələmə kallar haraloğça oynerətdilər kürdolər bere hunmuş təvə üste,boşladolar dado- qal etməkkə və berin təvə üstuçə taşlamağğa.

Bere qorğuda hatqoldu təvə üstondə tuşdu əlqodu qaçağğa vardu novroz kamaru üstuçə yurdu üz-üze haydu:

Vardin kürdin baqça qozu

Yepiğədin qaloğadu əkke küzu

neççe ğədin tatu- tuzu

Vardin kürdin baqça əççe

yepiğədin qaloğadu əkki qiçe

neççə ğədin tatu-tuzu

Vardin kürdin baqça qoyun

Yepiğədin qaloğadu boyun-boyun

neççeğədin tatu-tuzu

Vardin kürdin baqça təvə

Yepiğədin qaloğadu üydusu səvə-səvə

neççeğədin tatu-tuzu

آووال يازچا

2008-07-03T08:02:00.000-07:00

شعري از بيليم به زبان تركي خلجي با عنوان در اول تابستان، تقديم به: آن دسته از قوم كهن ترك خلج كه هرساله روز اول تابستان را به اتفاق اهالي فراهان شهرستان تفرش در دامنه كوه ها ومزارع جشن مي گيرند. شاد باشيد.

آووال يازچا

Avval yazça

مئمان اوقام او تاغلارقا

سئللر سولار آغان واختو

ايلديريملر سسلنديكه

يئركه شوقين هاتان واختو

meman uqam u taqlarqa

sellər suvlar ağan vaxtu

ildiremlər səsləndike

yerkə şuvqin hatan vaxtu

كؤنچه ياغوش-قار ياغدوقه

بئره بالاسين بوغدوقه

كون بادوقه هاي واغدوقه

يولدوزلارقا واغان واختو

künçə yaquş-qar yaqdoğe

bere balasin boxdoğe

kün badoğe hay vağdoğe

yulduzlarqa vağan vaxtu

يايلوقلار ساغون چال قالئر

ساغونين ياغين هارا لئر

حكمك اوسته كارا ياغلئر

ننه يايلوق يايان واختو

yayloğlar saqun çalqaler

saqunin yaqin haraler

hekmək üste kara yaqler

nənə yauloğ yayan vaxtu

هارالوقچا سوز- ساز اوينئر

كُؤزلرچه قاش- كوز اوينئر

كُؤزوم كولئر قانوم غينئر

قاركُؤزلوق واقان واختو

Haraloğça süz saz oyner

küzlərçə qaş-küz oyner

küzom külər qanom qeyner

qara küzluq vağan vaxtu

قئشغيريقر تاغلار ائسه

قيز اوغولين كلير سسه

ويززيللئر حارولار سسه

گولار اوسته قونان واختو

qişğeriğər taqlar ese

qiz oğilin kəlir səse

vizzillər harolar səse

gullar üste qonar vaxtu

آووال يازچا بيزيم ائللر

تاغلارقا مئمان كليلر

بي بايدا سنداق قيره لر

سنداق تاشو قيزن واختو

avval yazça bizin ellər

taqlarqa meman kəlilər

bi bayda səndaq qəyrələr

səndaq taşu qizən vaxtu

مئمان اوما سن تاغلارقا

بيليم چوگؤرچالان واختو

قوربان اولو هاووللارقا

عايودلارين قوربان واختو

meman uma sən taqlarqa

bilim çügür çalan vaxtu

qurban ulu havullarqa

ayudlarin qurban vaxtu

يك خلج از خود بيخود شده

2008-06-30T12:55:00.000-07:00

يك خلج از خود بيخود شده

پاسخ محمدرضا هئيت به مهدي خلجي

محمدرضا هیأت`دن مهدی خلجی`یه یانیت: کیم دئییب ایران=فارس دیلی؟!

…

آیا ایران یعنی زبان فارسی؟

[عباس معروفی]: «هفتاد ثانیه با چهره‌ها» عنوان یکی از برنامه‌هایی است که من در رادیو زمانه تهیه می‌کنم. در این برنامه من با چهره‌های [مختلف] چند پرسش کوتاه مطرح می‌کنم. ایران یعنی چه؟ بدترین تجربه شما چه بوده و بهترین تجربه شما چه بوده؟

هفته پیش این پرسش را با مهدی خلجی مطرح کرده بودم که وقتی این مطلب انتشار یافت دیدم نظرهای زیادی پای مطلب آمده.

برخی از این نظرها شبیه به هم هستند. در مجموع به نظر می‌رسد که بسیاری افراد با نظر مهدی خلجی موافق نیستند. من از او پرسیده بودم ایران یعنی چه و او پاسخ داده بود ایران یعنی زبان فارسی.

آقای محمدرضا هیات نوشته:

وقتی نوشته فوق را خواندم به یاد داستان مانقورت اثر نویسنده گرانقدر مرحوم چنگیز آیتماتوف افتادم. داستانی که درمورد از خود بیگانگی و آسیمیلاسیون نوشته شده. داستان فردی که هویت خود، گذشته خود و حتی پدر و مادر خود را فراموش کرده و از آنان فرار می‌کند.

آقای خلجی هم جزو همین افراد هستند. با وجودی که نام خلج یکی از اقوام قدیمی ترک را یدک می‌کشند ولی چنان دچار از خود بیگانگی شدند که ایران از نظر ایشان تنها زبان فارسی است و بس.

معلوم می‌شود که ایران آقای خلجی خیلی کوچک است. تنها شامل سخنوران زبان فارسی است. ایران ایشان شامل آذربایجان، گلستان، سیستان و بلوچستان، لرستان، خوزستان، کردستان، گیلان و حتی خلجستان نمی‌شود.

امیدوارم این بار آقای خلجی جرات اعتراف به اشتباه خود را داشته باشد تا بعدا به خاطر آن افسوس نخورد.

محمدرضا هیات.

شانگول، مانگول گول دسته سه ماتالو

2008-06-17T20:40:00.000-07:00

خلج خالق ايچچه يازولمادوق سؤزلر وماتاللار

سخن ها وداستانهاي نانوشته دربين خلق خلج

داستان شنگول ومنگول بزبان تركي خلجي قسمت اول

علي اصغرجمراسي

شانگول، مانگول گول دسته سه ماتالو

http://jamrasi.blogfa.com/post-29.aspx
خلج ائليچه يازولمادوق سؤزلر وماتاللار

سخن ها وداستانهاي نانوشته دربين قوم خلج

داستان شنگول ومنگول بزبان تركي خلجي

علي اصغرجمراسي

شانگول، مانگول گول دسته سه ماتالو

بي وارادو بي يُوقادو،الله دا ساواي هئچ كيم يُوقادو. كُؤنلرين بي كُؤنوچه بي اَچچه[1] وارادو اونين اوچ بالاسو واردو،بي سينين آتو شانگول بي سه مانگول و اوبي سي دق گول دسته سه. بُو اَچچه كُؤنده واررادو بئبانچا،تاقچا اوتلئرده،هُولوندوقه شاخو هاراسوچا اوت،آغزوچا سُوو و مَمَكيچه سُؤت كليرده. هَو[2] ائِشكيچه تُوررادو ائشيكه چاللادو .

شانگول،مانگول وگول دسته سه دق هاتلوقو هاتلوقو كللديلر ائشيك داله ,خابار آللادولار كيمر؟

اچچه ائشكين بويانوندا هايورادو:

شانگول،مانگول گول دسته سه

اِئشيكه هاشدين من كلميشم

آغزومچا سوو كتميشم

شاخومچا اوت كتميشم

ممكيمچه سؤت كتميشم

ائشيكه هاشدين من كلميشم

شانگول ،مانگول وگول دسته سه دق داماق[3] اوللادولار تِز ائشكه هاچارادولار.

اَچچه كيررَده [4]هَوكه اوللارين سووين،اوتين وئررده و اولارو اَمزيررده وسِبه قه تا ياتُورادولار. تزده اچچه واردوقه بالالارينن اؤچين دق يُوزونده اوپرده واوللارقا تاپشوررادوكي :

شانگول،مانگول گول دسته سه اوماقا بئره[5] سيزه آللاتوقا يئتيوگه يئپيقه. هركيم ائشكيه چالدو اگر من هايقولو سُؤزلره هايمادو سيز ائشكيه اونين يُوزه هاچماين.كؤنلرين بي كؤنو بئره غضبلنده اؤز اؤزه هايدو: شانگول،مانگول گول دسته من سيزه يئسم كرك.بُوسؤزو هايا هايا كلده اچچين هوه ائشكه، بالا-بالا بوشلادو ائشكه چالماققا.

شانگول،مانگول وگول دسته سه دق هاتقولو هاتقولو كلديلر ائشيك داله.

سسلنديلر كيمر؟

بئره هايدو: شانگول،مانگول گول دسته سه ائشكي هاچدين.

بالالار اونين سسينده بيلديلر كي بو چالقولو ننه لره داقار،بلكه اوبئره ره كي حيشؤر[6] اوللارو آللاتوقا. بئره ماولاق يالواردو كه من سيزين ننه ئيزم ائشكه هاشدين آمما اوللار ائشكه هاچمادولار. بئره حيشه ده ائشكه سيپئقه،آمما اوساحات كؤردو اچچه كلي يوربئره تزده بي هاقاچ دالوچا بركينده كؤروگه اچچه ائشيكه نبر هاچؤر.

بو بُؤد قالتا سيزكه خابار وئرديم اچچه ده. اچچه كلده بنا ائته ائشكه تُؤمكگه هايدو:

شانگول مانگول گول دسته سه

ائشكيه هاشدين من كلميشم

آغزومچا سوو كتميشم

شاخومچا اوت كتميشم

ممكيمچه سؤت كتميشم

ائشيكه هاشدين من كلميشم

شانگول،مانگول وگول دسته سه دق اوينه اوينه كلديلر ائشكه هاشدولار اچچه كيرده هوكه. كؤنده كه وارا اوللارو سوولادو،امزيرده واوتلادو .بي هاز اوللارلا اويان بوياندا دانوشدولار وبالالارو ائشكه چالقولو ماجاراسين ننلره هايدولار.

اچچه هايدو اوخائن بئره ميش اوچا بالالارين يُوزونده اوپدو هنده واردو اوتلاماققا.

تئمه سيزكه بئريده خابار وئرديم، او اچچين سؤزلرين اؤرگنديكينده سُؤره،بي هاز كؤزلده اوچاق[7] هاقاچ ديبينده هونده ياواش-ياواش كلده بوشلادو اچچه ائشكين چالماققا.اوغلاغلار اوينه-اوينه كلديلر ائشيك داله خابار آلدولار كيمر؟

بئره سسين اچچه سسه اوخشادو هايدو:

شانگول مانگول گول دسته سه

ائشكيه هاشدين من كلميشم

آغزومچا سوو كتميشم

شاخومچا اوت كتميشم

ممكيمچه سؤت كتميشم

ائشيكه هاشدين من كلميشم

بالالار موناق بيلديلركه بوللارو غئغيرگيله[8] ننه لره ره،جلد ائشيكه هاشدولار؛بئره امان وئرمده اوساحات شانگول لا مانگولو ترري- ترري[9] يئده اوتدو[10] غارنه.گول دسته سه دق غور قودا تزده بي ماو آستوچا كئشينده[11].بئره ماولاق هاغرادو اونو بولمادو ناچار اچچين غورقوسوندا هوده تاشقار هوندو پُوردو[12] واردو.گول دسته سه دق بي کُؤلچا,[13] كيززين حيده القودو حقلمكگه(حقلمه ققه).

شامچاقو اچچه اوتلاماقدا هولوندو كلده ماولاق ائشكه چالدو آمما اونا جاواب وئرگيله اومادو،او ائشكه ييتلده[14] كؤردو ائشيك هاچوقار،كيرده ايچگر كؤردو شانگوللا مانگول يوق آمما؛گول دسته بي كؤلچا كيززين حيمش غورقودا تيتيرورو.[15] خابار آلدو بس شانگوللا مانگول قانو؟گول دسته اَلقودو حقله مققه آوندوغوندا سُؤره احوالاتو ننه سه هایدو.اچچه حيرصلنده هايدو:

هاوول،منيمكه بئره له قالتا،سن ائشكه اؤرتو هوچه تُورال[16]؛تئمه بئره غه كؤرستيم بالا يئمك نبر اولور.

اوچا يولقا توشدو ماولاق واردو ائرده بي دام اوسته،بنا ائتده هاداقلارين يئركه تؤمغغه[17]، ايچگرده بي سس كلده بوكيمر دام اوستوچه تاپ وتوپ[18] ائتورو؟

اَچچه هايدو بالالارومو سن يئميشين؟تؤلکؤ هايدو نا من يئمه تيقم,يووا[19] بئره سؤراغه. اچچه واردو هوندو بئرين دامونين اؤسته, بو واخت بئره دق بی غازان[20] آش قوموشدو هوچاقين اؤسته. اچچه دام اؤستوچه بوشلادو هاداقين يئرکه تؤمغغه, اوچاق بئره اولودو[21] هايدو:

او کيمر دام اؤستوچه

تاپ و تُوپ ائتؤر شام اؤستوچه

آشومو شؤر ائتؤرو

کؤزومو کؤر ائتؤرو

اچچه جاواب وئرده:

من اچچيسم ,آشينو شؤر ائتؤروم

کؤزينو کؤر ائتؤروم

سن يئمِشين شانگولوم؟

سن يئمِشين مانگولوم؟

بئره تيشلرين غيرچيلده جاواب وئرده:

بله بله من يئميشم شانگولين من يئميشم مانگولين سنئه دق بی کؤن يئسم کرک. يوُوا بود تُؤز ائتمه.

اچچه هايدو اگر جؤرکتين وار هُونک تاشقار واراق قاضی يانِه اوچاق سنه نيشان وئرديم بالا يئمک نه بر اولور. مونو هايدو اککه سيدق يولقا توشدو کلديلر قاضی يانِه. قاضی هايدو يُوواين سِبه يِئکَيْنْ.

سِبه تِزده اَچچه بي بوغچا فطير كُؤتوردو بئره دق بي كيسه كه پيسْ سِيلَق[22] تُولداردو هادوچينه واردولار قاضي يانِه.

قاضي آووال اچچين بوغچاسي هاچدو فطيرلره كؤردو زاوقو اولدو،اوچاق بئره تُوفاسين آغزين هاشدو پيس سيلق يئله قاضين سققلين بي طرفين يئده،قاضي زهريقده[23] هايدو:

اككيزدق يُووايْنْ باققا اوققادور هؤزوم يئپيدين تا بورنيزده هؤزوم غيلله سه[24] يئكلته،اوچاق بي بيرله اللشتين هركيم كؤچ اولدو حق اونين جانوبوچار.

قاضي ياواش اچچين غولاغه هايدو سن هؤزوم يئمه،قوي بئره ماقول هؤزوم يئپيته،اوچاق سن اَككي گيلله هؤزوم كُؤتورال بي سين قُويُور بُورنين ساغ تُوپلوكه[25]

بي سيندق سُول توپلوكه،اوچا بئرين غئغيره يوواين اَللشمغغه .

بئره له اچچه واردولار باققا.بئره بنا ائتده هؤزوم يئمغغه،اچچه دق هؤزوم يئمغين برين كتده. اچچه كؤز آستو واغدو بئرهغه،كؤردو اونين غارنو شيش ميش طبيل وارا اوموش،ياواش قاضي هايقولو سؤزو عمل ائتده،بي گيلله هؤزوم قودو بورنونين ساغ توپلوكه،بي گيلله دق سُول توپلوكه هايدو بَسْسَر بئره يئك واراق اللشدك منيم بورنومدا هؤزوم كلي يور. اوساحات اچچه واردو ييراغدا تاق كلده،شاخلارين سؤخدو بئرين غارنه،بئرين غارنو ييرتيلده تؤكولدو يئركه،شانگوللا مانگول بئرين غارنوندا سابباساغ[26] هوندولر تاشقار،اوللار ننلرين كؤردولر داماغلارو اولدو،اچچين دق زاوغو اولدو شانگوللا مانگولو كُؤتوردوكلده اؤز هَويچَه گول دسته سه يانهِ.

XƏLƏC ELEÇƏ YAZULMADOĞ SÜZLƏR VƏ MATALLAR

ŞANGUL,MANGUL GUL DƏSTƏSE

MATALU

bi varadu bi yuğadu əllada savay heç kim yuğadu.künlərin bi künuçə bi varadu onin uç balasu varadu,bisinin atu şangul bise mangul çu bi sedəğ gul dəsdəse. bu kündə varradu bebança,taqça ütlerəde hülonduğe şaxu harasuça ut,aqzuça suv və məməkiçə süt kəlirəde.

həv eşkiçə türradu eşekey çalladu. şangul,mangul və gul dəstəse dəğ hatloğu hatloğu kəllədilər eşik dale xabar alladular kimər?

eşkin bu yanonda hayuradu:

şangul,mangul gul dəstəse

eşike haşdin mən kəlmişəm

aqzomça suv kətmişəm

şaxomça ut kətmişəm

məməkimçə süt kətmişəm

eşike haçdin mən kəlmişəm

şangul,mangul və gul dəstəse dəğ damağ ulladular tez eşike haçaradular. kirrəde həvkə ullarin suvin, utin verrəde və ullaro əmzirrəde uçaq sebeğə ta yaturadular.tezdə əççe varradoğe balalarin yuzundə opərəde və ullarqa tapşurrado:şangul mangul gul dəstəse umaqa bereh size allatuqa yetivəgə yepiğə. hər kim eşeke çaldu,mən hayğolu süzləre haymadu siz eşeke unin yuze haçmain.

bere künlərin bi künu qəzəblənde üz üze haydo:

şangul,mangul,guldəstəse mən size yesəmkərək.u bu süzu haya-haya

kəlde erde əççin həve eşeke,bala bala boşlado eşki çalmağğa.

şangul,mangul ,guldəstəse dəğ hatğolu hatğolu kəldilər eşik dale.

səsləndilər kmər?

bere haydo:şangul,mangul,guldəstəse eşeke haşdin.balalar unin

səsində bildilərki bu çalğolu nənə ləre daqar,bəlke berere hişür ullaru allatoqa.bere mavlağ yalvardu ki mən sizin nənəyizəm eşike haçdin.

amma ullar eşeke haçmadolar,bere hişəde eşeke sipiğə amma u sahat kürde əççe kəliyür.bere təzde bi haqaç daluça bərkinde,küriegə əççe eşeke nəbər haçür.

bu bud qalta sizkə xabar verdim əççedə.u kəlde bəna etde eşeke tüməkgə haydo:

şangul,mangul gul dəstəse

eşike haşdin mən kəlmişəm

aqzomça suv kətmişəm

şaxomça ut kətmişəm

məməkimçə süt kətmişəm

eşike haçdin mən kəlmişəm

şangul,mangul və gul dəstəse dəğ oyne oyne kəldilər eşeke haşdolar

əççe kirde həvkə. kündəke vara ullaro,suvladu,əmzirde və utlado,

bi haz ullarla uyan bu yanda danoş dolar və balalar eşik çalqolu macərasin nənələre haydolar.

əççe haydo u xaen bere miş,uça balalarin yuzondə opde həndə vardu utlamağğa.

teme sizkə beredə xabar verdim .u əççin sözlərin ürgəndikində sürə.

Bi haz küzləde uçaq haqaç dibində hundo yavaş-yavaş kəlde boşlado əççe eşkin çalmağğa. oğlağlar oyne-oyne kəldilər eşik dale xabar aldolar:Kimər?
bere səsin əççe səse oxşado

haydo:
Şangul,mangul,gul dəstəse !

eşike haşdin mən kəlmişəm

ağzomça suv kətmişəm

şaxomça ut kətmişəm

məməkimçə süt kətmişəm

eşike haçdin mən kəlmişəm

Balalar monaq bildilər ke, bullaro qeğırgile nənələrire. cəld eşeke haşdolar.bere əman verməde u sahat, şangulla mangulu tirri-tirri yede otdu qarne. gul dəstəsedəğ qorquda təzde bi mav astuça keşinde.

bere mavlağ haqrado u nu bulmado . əççin qorqusunda həvdə taşqar hundo purdo vardo.gul dəstəse bi külça kizzin hide bəna etde həğləməğğə. şamçağu əççe utlamağda hulondu kəlde mavlağ eşeke çaldo, una cavab vergile omado. əççe eşki yitələde kürdo eşik haçuğar ,kirde içgər kürdu şangulla mangul yuğ amma gul dəstəse külça kizzin himiş qorquda titirur, xabar aldo bəs şangulla mangul qano?

gul dəstə əlqudo həqlaməğğə.avunduğonda sürə əhvalato nənəse danoşdo .əççe hirslənde haydo:
havul, mənimke berelə qalta, sən eşki ürtu həvçə türal.
berekə kürsətim bala yemək nəbər olur,uça yolqa tüşdu mavlağ vardu erde bi dam üstə. bana etde hadağlarin yerkə tüduməğğə. içgərdə səs kəlde:

bu kimər dam üstuçə tappu-tup etür
əççe hydu:
balalaromu sən yemişəin?
Tülkü haydo:
na, mən yemətiğəm yuva berdə sürağe.
əççe vardo hundo berin damonin üste. bu vaxt beredəğ bi qazan aş qomuşdu, hüçağın üste bişirirəde.əççe damın üstuçə boşlado hadağin yerkə tüməkgə. uçaq bere uluduo haydo:

u kimər dam üstüçə,
tapu-tup etür şam üstüçə?
aşumu şur etüru,
küzumu kür etüru?

Əççe cavab verde:
mən əççissəm, mən əççissəm

aşino şür etürom

küzine kür etürom

sən yemeşəyn,şangulum?

sən yemeşəyn mangulum?

bere tişlərin qirçiləde cavab verde:

bəle-bəle mən yemeşəm şangulin mən yemeşəm mangulin

səne dəğ bi kün yesəm kərək.yuva bud tüz etmə.

əççe haydo:əgər cürgətin var hunək taşğar varağ qazi yane.

Uçaq sənə neşan verdim bala yemək nəbər ulur.monu haydo uça əkki sedəğ yolqa tüşdo kəldilər qazi yane.

qazi haydo: yuvain sebeh yekəin.

sebeh tezdə əççe bi buxça fətir kütürdu,beredəğ bi kisəke pissiləğ tüldardo hadu çine vardolar qazi yane.
qazi avval əççin buxçasin haçdu fətirləre kürdo zavqu oldu.

uçaq bere tofasin ağzin haşdo pissiləğ yele bidə qazin səğğəlinin bi təfəfin yetde.qazi zəhriğde haydo:

əkkizdəğ yuvain baqğa oqqadur hüzüm yepidin ta bornizda hüzüm gilləse yekəltə uçaq bi birlə əlləştin hər kim küç oldu həğ unin canubuçar.

qazi yavaş əççin qolağe haydo: sən hüzüm yemə qoy bere maqol hüzüm yepitə uçaq sən əkki gillə hüzüm kütürəl bisin qoyür bornin sağ tüpluke bisindəğ sul tüpluke uça berin qeğre yuvain əlləşməğğə.

berelə əççe vardolar baqğa bere bəna etde hüzüm yeməğğə əççedəğ hüzüm yeməkin bərin kətde. əççe küz astu vağaradu berekə kürdo unin qarnu şişmiş,təbil vara omoş. yavaş qazi hayqolu süzü əməl etde,bi gillə hüzüm qodu burnonin sağ tüpluke bi gillədğə sol tüplikə haydu bere bəssər yek varağ əlləşdək mənim burnomda hüzüm kəliyür.ullar kəldilər qazi yane. qazi ullarqa fərmane əlləşmək verde.

əççe vardo yirağda taq kəlde şaxlarin suxdu berin qarne berin qarno yirtilde tüküldu yerkə, şanglla mangul berin qarnonda sabbasağ hündular,ullar nənələrin kürdulər damağlaro oldu.əççindəğ zavğu oldu, şangulla mangulu kütürde kəlde üz həviçə guldəstəse yane.

--------------------------------------------------------------------------------

1- بز

2- خانه,منزل ,مأوا,مسکن

3- شاد,خوشحال

4- داخل می شد وارد می شد از مصدر کیرمک(داخل شدن)

5- گرگ

6- می خواهد

7- سپس,بعد,آنگاه

8- کسی که صدا می زند,صدا کننده

9- زنده زنده

10- بلعیدن

11- مخفی شد

12- فرار کرد,در رفت

13- گوشه دریک گوشه ای

14 - هول داد,فشار داد

15- می لرزد

16- بمان

17- کوبیدن

18- سر وصدا نمودن

19- برو

20- دیگ

21- داد کشيد,نعره زد,غرريد

22- چُس،باد معده

23- خشمگين شد،عصباني شد

24 - دانه انگور،حبه انگور

25- سوراخ بيني

26- كاملاً سالم

سومین نشریه ی تورک زبان در استان مرکزی آزربايجان به چاپ رسید

2008-05-26T05:58:00.001-07:00

سومین نشریه ی تورک زبان در استان مرکزی آزربايجان به چاپ رسید .

با تلاش و پشت کار روز افزون فرزندان آذر بایجان سومین نشریه ی تورک زبان در استان مرکزی با نام "قوم بزرگ خلج" به چاپ رسید .شماره اول این نشریه را به شکل پی دی اف می توانید از ادرس های زیر دانلود کنید .

در این شماره می خوانیم :

مصدق یک ملی گرا یا .....؟!
گذار به ترکی نويسی در ايران
بخشهاى ترك نشين و آذربايجانى استان مركزى
بررسي مفهوم واژه‌ي‌خلج
مراسم‌كوساگلينKusagalin
اتالار سوزی (ضرب المثل های خلج ) :
حقایقی از تاریخ ایران و تحریفات یهود قسمت اول
مقايسه واژه ها واصطلاحات آموزشي فرهنگي درسه زبان تركي

جهت دانلود از ادرس زیر استفاده کنید.:

khalaj dargesi.pdf

http://www.sendmefile.com/00629696 ::Download

متن دعوت نامه براي شركت در جشن عروسي به زبان تركي خلجي و فارسي

2008-05-25T08:50:00.000-07:00

متن دعوت نامه براي شركت در جشن عروسي به زبان تركي خلجي و فارسي

تهيه و تنظيم: علي اصغر جمراسي (بيليم)

متن تركي خلجي

يؤركلره بي ائتگيله تاري آتولا

ياز كؤنو غونچالار خندان اولدوقه
باغچا تولا عطر و ريحان اولدوقه

نازلوق يار حيجله چه مئمان اولدوقه
بيليم هايور بو مئمانقا قوربان لوق

بو موبارك كونچه كي.................... و ......................................
بخت هوه وارماقه كوره بي مجليس بزميشك

اگر هاداق قويوقايز كوزوموز اوسته
كودنيميز نارون لوقچا بوش اولور

.....................و..............................
كوروشمك چاغو............
كودن بوشلاماق يئري..............

Yürəkləre bi etgile atula
Yaz künu qonçalar xəndan olduğe
Baqça tula ətro reyhan olduğe
Naron yar hecləçə meman olduğe
Bilim hayur bu memanqa qurbanloğ

Bu mobarək künçə kiş..........və.......
Bəxt həve varmağe kürə bi məclis
bəzəmişək.Əgər hadağ quyuqaiz
küzumuz üste
küdənemiz naronluğça boş olur
.................və........................
kuroşmək çaqu.......

بنام پيوند دهنده قلب ها

.....................و............................
آغاز زندگي نوين خودرا جشن مي گيرند
با تشريف فرمايي خود در اين جشن خاطره شيرين اين پيوند ملكوتي را با شكوه تر فرماييد.
........................و..........................
زمان:..............
مكان: ..............

فلك/FƏLƏK

2008-05-13T15:28:00.000-07:00

فلك/FƏLƏK

فلك مَنه بي هُوق وُردو

قِرده بئليمه- بئليمه

قولوم- غولاغومو آلدو

تيلده قلبيمه- قلبيمه

Fələk mənə bi hoğ vürdu

Qerde belime-belime

Qolum –Qulağomu aldu

Tilde qəlbime-qəlbime

كُؤزياشومو راوان ائتديم

حقلديم من فغان ائتديم

درديم دوستقا بيان ائتديم

كولده حالوما-حالوما

Küz yaşumu ravan etdim

Həqlədim mən fəğan etdim

Dərdim düstqa bəyan etdim

Küldu haloma-haloma

يُؤركيمَه يارا وؤردو

دؤستلوقو اؤزگه سانادو

اؤزلرين هاول چاغلادو

منئه بيگانا - بيگانا

Yürəkimə yara vürdu

Düstloğu üzgə sanadu

Üzlərin havul çaqladu

Mənee bigana-bigana

هُوقماقلاردا بيليم آلدوم

بئليم قوللوققا وايودوم

يوردو دوشمنلرده آلدوم

قدريم بيلمده- بيلمده

Hoğmağlarda bilim aldom

Belim qolluğğa vayudom

Yurdu duşmənlərdə aldom

Qədrim bilməde-bilməde

بيليم هايور نبر ائتديم

دوستلوقومو عيان ائتديم

ديدلريم غانلوق ائتديم

كورمز يولومو-يولومو

Bilim hayür nəbər etdim

Düstloğumu əyan etdim

Didələrim qanluq etdim

Kürməz yolomu-yolomu

دردالينده كُؤندو جانوم

يارالاردا آغدو غانوم

هايدوم حاله پريشانوم

خلج ائليمه- ائليمه

Dərd əlində kündo canom

Yaralarda ağdo qanom

Haydom hale pərişanom

Xələc elimə-elimə

برگردان به فارسي

روزگار يك تيري به من زد

شكست كمرم را –كمرم را

دست وگوشم را گرفت

دريد قلبم را- قلبم را

اشكهايم را جاري كردم

گريه وزاري نمودم

عرض حالم را به دوست گفتم

خنديد به حالم-به حالم

به دلم جراحت واردنمود

دوستي را غيرخودي محسوب نمود

خودي هارا بسيارخوب شمرد

مراهمچون بيگانه- بيگانه

در مدارس علم كسب نمودم

كمر همت جهت خدمت به خلق وكشورم بستم

وطن را از دست دشمنان آزاد نمودم

اما قدرم راندانست-ندانست

«بيليم» مي گويدچكاركنم

دوستي خودرا آشكارنمودم

چشمانم را آغشته بخون نمودم

نمي بيند راهم را-راهم را

از دست درد جانم سوخت

از زخمها خون فوران مي كند

بيان كردم شرح حال پريشان خودرا

به قوم خودم خلج-خلج

سَومَه ليخ خلجستان- Səvməlix xələcestan

2008-04-16T09:06:00.000-07:00

اشعاري از علي اصغرجمراسي(بيليم)
http://jamrasi.blogfa.com/post-4.aspx

سَومَه ليخ خلجستان- Səvməlix xələcestan

كُؤوَنيم، يُوردومين باهاري يازيKüvənim yurdomin bahare yaze
كُؤلدوكي خِميدي اُؤردكي غازيKüldoke xemyde ordəke qaze
عاشوقين اَلينچه صدفليخ سازيAşşoğin əliçə sədəflix saze
ائي عاشوق يك هوقي؛ يوره كيم جانومEy aşşoğ yek huqi yürəkim canom
سَوَم من سني اي خلجستانومSəvəm mən səny ey xələcestanom

تاغلارين كئسي چه دورناكؤز سُوولارTağlarin kesiçə durna küz suvlar
سوزولور تُوم تُوروغ چوققورقا تولارSuzulor tum türuğ çuğğorqa tular
وششي للئر ييرراقدا شوق هاتار اوللارVəşşiller yiraqda şovğ hatar ullar
ائي روحوم راوانوم نارون جيرانومEy rohum ravanom naron ceyranom
سَوَم من سني، اي خلجستانومSəvəm mən səne ey xələcestanom

تاغلارين حتكي باغار و بوستانTağlarin hətəke bağaro bustan
يازكؤنو كَلي لَر يُورديزقا مهمانYazkünu kəlilər yurdizqa mehman
بُورغوت لار اِتمَزلَر بالوقو ويرانBurqütlar etməzlər baluqu viran
ائي منيم تاغلاروم؛ ويقاروم؛ جانومEy mənim tağlarom viqarrom canom
نارون لار نارونو اي خلجستانومNaronlar naronu ey xələcestanom

گوموشده تئل هؤره ر اوجا تاغلارينGumuşdə tel hürər uca tağlarin
يام ياشول تون كَدر گوللوق باغلارينYam yaşul tün kədər golluğ bağlarin
قِيزيل - اَلوان اُولور شام چاغولارينQizil-əlvan olur şamçaqu larin
ائي قشنگ وطنيم نارون ايرانومEy qəşəng vətənim naron iranom
نارون لار مسكني اي خلجستانومNaronlar məskəne ey xələcestanom

توغولموش سيزلرده خواجه نصيرلرTuqolmuş sizlərdə xacə nəsirlər
آتوسان لوق قالموش اميركبيرلرAtu sanluğ qalmuş əmir kəbirlər
كئچه يولوزلارين كؤندوز كونش لرKeçə yulduzlarin künduz künəşlər
اي منيم پارولاق ايشيق يولدوزمEy mənim parollağ işeğ yulduzom
عالوملار مسكني اي خلجستانومAlomlar məskəne ey xələcestanom

ورغونام بو قوچاق بيليم ين ائليVurğonam bo quççağ bilimin ele
شيداسام بو شيرين خلج ين تيليŞeydasam bo şirin xələcin tile
دوشمني كؤندرير يوتقارور يئريDoşməne kundərir yotqaror yere
ائي ننه تورپاقوم؛ عشقيم دييارومEy nənə turpaqum eşqim diyarom
سَوَم من سني اي خلجستانومSəvəm mən səne ey xələcestanom
—————————————————

هادورلوقhadurloq

كئچه لر فيكرينده ياتوبيلمؤرومKeçələr fikrində yatü bilmürom
بوفيكري بوشومدا حييي بيلمؤرومBu fikre boşumda hiye bilmürom
هايوروم من سنه اره بيلمؤرومHayurom mən sənə erə bilmürom
هادورلوق ، هادورلوق، امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولوريامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

اوزاقار هيجرينده قارا كئچه لرÜzaqar hycrində qara keçələr
بيلمؤروم يوواقام نئي رق كئچه لرBilmurüm yuvaqam nerəğ keçələr
وورموش يوره كيمه يارا كئچه لرVürmuş yurəkimə yara keçələr
هادورلوق هادورلوق امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

يادوما توشدوكي هالا كؤزلرينYaduma tüşduke hala küzlərin
كؤك چه يولدوزلاردا آلوم خابارينKük çə yulduzlarda halum xafarin
نه بئراتدم كسميش منده نظرينNəbər etdim kəsmiş məndə nəzərin
هادورلوق هادورلوق امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

هادورلوق دردين چكمه گه بيلمئزHadur loq dərdin çekməgə bilməz
ياردا ييراق كؤزين ياشين سيديرمئزYarda yirağ küzin yaşin sedirməz
هايُولار: بُويلاماق، سَوگيلين سينمئزHayular: boylamağ səvgilin siməz
هادورلوق هادورلوق امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

او كؤندَه كي بالوقومدا كُوچ اِتديمU kündəki baluqumda kuç etdim
سؤرَ ده گاه خلج بالوقلوخ كُؤرديمSürədə gah xələc baluqlox kürdim
اَل وئرديم اوچا من يوزونده اپديم Əl verdim uça mən yuzində opdim
هادورلوق هادورلوق امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

ماولاق ييل وارمن اؤزاقام اؤلكَمدَهMavlaq yil var mən üzaqam ulkəmdə
كؤنَشَم تُوشمُوشم هارا كؤنومدهKünəşəm tüşmuşəm hara künumdə
كُؤچ له مني هارالاموش تيليمدهKüçlə məny haralamuş tilimdə
هادورلوق هادورلوق امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

بيگانالوق اِتؤرو، قُومُوم- يولداشومBiganaluq etür qumom – yuldaşum
غريبه سانورو، قونشُوم- سِرتاشومQəribə sanoru qunşom-sertaşum
بوجاوان چاقومچا هُورگندي بوشومBu cavan çaqum ça hürgəndy boşum
هادورلوق هادورلوق امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

من حقلت گيلي مه كُؤلمَك حيشورومMən həğlət gelimə külmək hişurom
هادورو توشگولومه كُؤرمَك حيشورومhadoru tüşgülumə kürmək hişurom
غم تاغين ييقمك گه كوچلوخ حيشورومQəm tağin yiqməkgə küçlux hişurom
هادورلوق هادورلوق امان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

تيليم خان مِهريده هادو رو توشديTelim xan mehridə hadoru tüşde
فرهاد، بو يُول چا جانوندا كشدي Fərhad bu yolça canonda keşde
«بيليم» كالوقوچا، بو جامو ايشديBilim kalluquça bu camu eişde
هادورلوق، هادورلوق، اَمان هادورلوقHadurloq hadurloq əman hadurloq
هامو درده اولور يامان هادورلوقHamu dərdə olur yaman hadurloq

——————————————————————

قارشو Qarşu

ديلك له ديم كلديم سيزكهDilək lədim kəldim sizkə
تحفاين نه سربيزكه قارشوtohfain nəsər biz kə qarşu
حيف كلديم ياريولدش سوزHeyif kəldim yar yuldaş süz
درديم اولدو تاززا قارشوDərdim oldu tazza qarşu

كؤزين اَيدين جمراس كلميشKüzin əydinCəmras kəlmiş
خلج لركه نغمه كئتميشxələc lərkə nəğmə kətmiş
مولا اونا الهام وئرميشMuvla ona ilham vermiş
دومان اوستين آلموش قارشوDuman ostin almuş qarşu

آووال يازچا، واريقناقينAvval yazça var yeqnaqin
سُورفا لارچا قئغَناقِينsürfa larça qeğənaqin
يِمْلِيك لَرينْ قُوزقُولاقينYemliklərin quzqülaqin
آغوزلارچا مزه قارشوDahanlarça məzə qarşu

———————————————————————–

قاررولوق qarroluğ

جاوانلوقين اَلده واردو هولونمازCavanluqin əldə vardu holunmaz
بوشين تؤكو، هؤرون اولدو قاررولوقBoşin tükü huron oldu qarvoluğ
قسمتين چه اولقا هاوول اوغول- قيزQesmətinçə olqa havool oğul-qiz
تؤشمه گين سن اشيكلركه قاررولوقTüşməgəyn sən eşiklərkə qarroluğ

اوموش ماتال سنين خالق قا حُورمتينOmuş matal sənin xalğqa hormətin
اينسان وارا واروؤر يوققار قيمتينInsan vara varür yoğqar qimətin
جاوان لوقدا قالور ياد چا جؤرگه تينCavan luğda qalur yadça cürgətin
بالوق ايچچه هورون سققل قاررولوقBaloğ iççə huron səğğəl qarroluğ

قانو تاغدا چالقا كئچَن كؤنلرينQanu tağda-çalqa keçən künlərin
روزا لوقچا بيچين بيچَن كؤنلرينRuzaluğ ça biçin biçən künlərin
الكه كلمئز كشدي واردوكُؤنلرينəlkə kəlməz keşdi vardu künlərin
قاروشدين سن هُوتدا كُؤلكه قاررولوقqaroşdin sən hut da külkə qarroluğ

الين ِارميش يا اِرمه ديك هِكْمَك گهəlin ermiş ya ermədik hikməkgə
آخسوردوقي كلين يُوكئر اِشيك گهaxsürduğe kəlin yükər eşikgə
سارساق اوغول ييندئرسني كُؤري گهsarsağ oğul yindərsəny küregə
اؤزگه لركه سؤزين هايين قاررولوقüzgə lərkə süzin hayin qarroluğ

آووال كُؤنده موناخ يازموش يازقولوAvval kündə munax yazmuş yazqolu
آخوركلميش سني بولموش هازقولوAxor kəlmiş səny bolmuş hazqolu
غوصا يئمه «بيليم» بولماين قال قولوqussa yemə bilim bolmayn qalğoulu
سؤزين تؤشئر تيلده تيلكه قاررولوق
———————————————————————

آلقوش سنه اؤرگتمن Alğuş sənəh ürgətmən

سلام سنه موعلليم Səlam sənəh moəllim
آلقوش[۱] سَنهَ موعلليم Alğuş sənəh moəllim
بِيليمين[۲] چِيراغو سَايْن سَنْ Bilimin çiraqu sain sən
كُؤنَه شِينْ ساچاقُو ساينْ سَنْ Künəşin saçaqusain sən
قارا قلبي سُؤكه ين سَنْ Qara qəlby sükəin sən

اونا اِيشيقْ تُؤكَه ين سَنْ Ona işiğ tükəin sən
كُؤرلارقا كُؤز وئرين سن Kurlarqa küz verin sən
لال لارقا سُؤز ِوئرين سن Lalıarqa süz verin sən
تُوتاين سَن قُولو مُوزدا Tütain sən qolu müzda
هازماقاقْ[۱] يوولو موزدا Hazmaqağ yolu müzda
سَنينْ گچْلِيق اَلْلَرين Sənin kəçliğ əllərin
قُمرو وارا تيل لَرين Qomru vara tillərin
او مهربان كُؤزلرين U mehrəban küzlərin
گُوموش وارا سُؤز لَرين Gomuş vara süz lərin
يُؤره كيم اِيچجَه قالمُوش Yürəkim iççə qalmoş
جانوم ايچجه يِئر هاتمُوش Canum iççə yer hatmoş
هَر واراق كي هاچُورين Hər varağ ki haçurin
كُؤيْنُومَه نُور سَئپُورين küynimə nur səpurin
هر سُؤزين بي كِيلي تَر Hər süzin bi kili tər
اِيشيق قَه بي بيلي تَر Işiğğə bi bili tər
كُؤزين اَيدين ِاي خلج Küzin əydin ey xələc
بَخْتَه وَرْ [۲] ياشي[۳] خَلج Bəxtəvər yaşe xələc
وطن آباد، ائل آزاد Vətən abad el azad
اوچاخ سَني اِتدَكْ ياد U çax səny ətdək yad
تايا –تايا، گول، چيچَكْ Taya- taya gol çiçək
وِئردَك سَنَه هُقيدَكْ Verdək sənəh hoqidək
شهيدلردَق ياد اولتا Şəhidlərdəğ yad olta
راوان لارو شاد اولتا Ravan laru şad olta
جهل له اوللار اَلْلَشِْتي Cəhllə ollar əlləçty
قيرمز قانقا بِئلشتي Qermiz qanqa beləşty
بيليم يداق كُؤنين[۴] چَه bilim e dağ küninçə
اُونوتْماسَن[۵] كُؤي نين چَه Onut masən küynun çə
هايْدو سَنَه: اورگتمن Haydu sənəh urgətmən
آلقوش سنه اورگتمن Alquş sənəh urgətmən
سَنْ تِيلِيْن يَه كُؤوَه نِيبْ Sən tilinyə küvəh nib
خَلَجْ تيلي سَوَه نيب Xələc tile səvəh nib
كاللارقا سَن تاپ شُورو Kallarqa sən tap şüru
بو تيل هُؤل مئز ِاينَه نيِبْ Hülməz bo til inənib

——————————————————————————–
۱- درود، سلام، تحسين، تهنيت، تشويق
۲- بيليم يعني علم، دانايي، آگاهي، روشنايي
۳- هازماق يعني منحرف شدن ، به اشتباه افتادن، هازماقاق يعني به اشتباه نيفتيم.
۶- خوشبخت، باسعادت
۷- از مصدر ياشاماقyaşamağبه معناي زندگي كردن، عمر كردن به حيات خود ادامه دادن.
۱۱- در روز معلم
۱۲- اونوتماق يعني فراموش كردن، اونوتماين = فراموش نكنيد.
——————————————————————————–

ياشاماقدا توق اُوُمام yaşamaqda tuğ umam

قيزيل گُول قاووردوقي Qizil gulu qavurduğe
قاوورام يِئركه قُومام Qavuram yerkə qumam
هاوول آدام بُولدوقي Havul adam bulduğe
ياشاماقدا تُوق اُومام Yaşamağda tüğ umam

ترجمه: آنگاه كه مي خواهم گل سرخ بچينم/ مي چينم اما به زمين نمي گذارم/ وقتي آدم خوب پيدا مي كنم/ از زندگي سير نمي شم.

اؤز دوستين دوستُ آينِئر Üz düstin düsto ayner
خاطير- حرمتين ساقلئِر Xatir-hormıtin saqler
كُؤنده- هايدا بي بَل لِئر Kündə-hayda bi bəller
ياشاماقدا توق اومام Yasa mağda tüğ umam

ترجمه: دوست را دوست خوب درك مي كند/ حرمت و احترام او را نگه مي دارد/ هر روز، يا ماهي يكبار به او سر مي زند/ از زندگي سير نمي شم.

قِيزلَر ساچين هُورديكي Qizlər saçin hürdike
چين- چين پاچين كيرديكي Çin-çin paçin kirdike
مَندَق واقموش كؤرديكي Məndəğ vaqmuş kürdike
ياشاماقدا توق اومام Yaşamağda tüğ umam

ترجمه: آنگاه كه دخترها كيسوي خود را مي بافند/ دامن چين- چين مي پوشند/ من هم آنهارا در اين لباس مي بينم /از زندگي سير نمي شم.

بُولبُول كؤكؤرتديكي Bulbul kükürətdike
قُومرو گول قا اِرديكي Qomru gulqa erdike
جاوان اُولوم كؤرديكي Cavan ulum kürdike
ياشاماقدا توق اومام Yaşamğda tüğ umam

ترجمه: وقتي بلبل چهچه مي زند/ قمري به گول مي رسد/ احساس جواني مكنم / اززندگي سيرنمي شم

عايود كؤنوكَلديكي Ayud künu kəldike
باروشماقو كَتديكي Baroşluqu kətdike
قاشاماقُو حيديكي Qaşamaqu hidide
ياشاماقدا توق اومام Yaşamağda tüğ umam

ترجمه: آنگاه كه روز عيد فرا مي رسد/ صلح و آشتي را با خود مي آورد/ قهر و كدورت را بيرون مي كند/ من از زندگي سير نمي شم.

يِيرِيمين تر سطيري Yirimin tər sətery
بال قاروشدو عطيري Bal qaroşdu ətery
«بيليم »خلج خاطيري Bilim xələc xatery
ياشاماقدا توق اومام Yaşamağda tüğ umam

ترجمه: آنگاه كه سطور نغمه هايم خشك نشده/ عطر ابيات آن طعم عسل مي دهند/ بخاطر «آقاي بيليم خلج»از زندگي سيرنمي شم.
—————————————————————————

بهار نغمه‌سي Bahar nəğməse

بي قوش اوشدو بيزيم باغ قاBi quş oşdu bizim bağqa
سه به- سه به هوقوماغ قاSebe- sebe huqümağqa
قوندو ياشُول بي بُوداغ قاQondu yaşul bi haqaçqa
هايدو بالام بهار كلديHaydu balam bahar kəlde

كونئش كولدو اَريده قارKünəş kuldu əridy qar
يئرده كوك گه واردو بوخارYerdə kükgə vardu buxar
سئللر جوشدو آقدو چايلارSellər çüşdu ağdu çaylar
هايدو بالام بهار كلديHaydu balam bahar kəlde

قونچو واقدو بي يايلوغ قاQunçu vağdu bi yayluğqa
سؤروسين سؤردو اوتلوغ قاSüru sin sürdu otluğqa
واقدو سولقا واقدو ساغ قاVağdu sulqa vağdu sağqa
هايدو بالام بهار كلديHaydu balam bahar kəlde

برگران فارسي:

نغمة بهار
پرنده اي به باغ ما آمد/ هر روز صبح ها صداي آواز سر داد.
آمد نشست بر روي شاخة سبزي/ گفت فرزندم بهار آمد
آفتاب خنديد برف ها آب شدند/ از زمين بخار بلند شد
آبها روانه شدند و سيل جاري شد/ گفت فرزندم بهار آمد
چوپان به طرف چراگاه نگاه كرد /گله اش را به سوي علفزار هدايت نمود
به چپ و راست خود نگاه كرد/ گفت فرزندم بهار آمد .

——————————————————————–
بياتيلر

پنچ دو بيتي از آقاي جمراسي

bo beş bəyatilər ağay cəmrasi sizkə təqdim etür

۱

قيزيل گول اوماقاتدو Qizil gol omaqatdu
سارالموش سولماقاتدو Saralmoş sulmaqatdu
بي هادورلوق بي هؤلوم Bi hadürluğ bi hülüm
هئچ بي يسي اوماقاتدو Heç bise omaqatdu

۲

خوروس بانگ وئرديكي يئك Xurus bang verdy ke yek
كئسيم غان وئرديكي يئك Kesym qan verdy ke yek
ساق لوقومچا، كل مه دين Sağluqumça kəlmədin
تورال جان وئرديكي يئك Tural can verdy ke yek

۳

تؤرپاق چا آچ اوماقا Türpağça aç omaqa
اينساندا باج آلماقا Insanda bac almaqa
آناخ دونيا يارانقا Anax dünya yaranğa
اينسان لار قارروما قا Insanlar qarromaqa

۴
ساچ چا ترقاق اولساتدوم Saç ça tərğağ olsatdum
قاش چا سؤرمه اولساتدوم Qaşça sürmə olsatdum
ياشؤم هاقا هولونسا Yaşum haqa holunqa
اون بئش ياشار اولساتدوم Onbeş yaşar olsatdum

۵

نيشانوم تاغ هاراسوچا nişanum tağ hara soça
دومان تاغ هاراسوچا Duman tağ hara soça
شم وارا شولا چكديم Şəm vara şula çekdem
كؤندوم تاغ هاراسوچا Kündom yağ hara so ça

ترجمه:

۱
اي كاش گل سرخ محمدي بوجود نمي آمد.
تا پژمرده و پلاسيده شود
اي كاش اين دو يكي جدايي و ديگري مرك
هيچكدام نبودند.

۲
وختي خروس بانگ زد بيا
هنگامي كه دلم خون شد بيا
موقع سلامتي نيامدي
بمان حين جان دادن بيا

۳
اي كاش:
در روي زمين گرسنه اي نبود
كسي از انسان ها باج نمي خواست
دونيا طوري خلق مي شدتا
انسان ها هرگز پير نمي شدند.

۴
اي كاش:
در زولف شانه مي شدم
در ابرو سرمه مي شدم
سننم به عقب برمي گشت
پانزده ساله مي شدم.

۵
معشوقم درميان كوه است
مه هم در ميان كوه است
مثل شمع شعله كشيدم

ماهيت پيوندها در زبان تركي خلجي

2008-04-16T09:04:00.000-07:00

ماهيت پيوندها در زبان تركي خلجي
نوشته: علي اصغرجمراسي
http://jamrasi.blogfa.com/post-7.aspx

در زبان تركي خلجي پيشوند استفاده نمي شود بلكه زباني است بر اساس پسوندها. پسوند همانطور كه از نامش پيداست ، آخرين افزوده به ريشه است درحاليكه در تركي خلجي ممكن است چندين افزوده به انتهاي ريشه وجود داشته باشد. براي نمونه افزوده ها به انتهاي بن «تاق»(صدايي بين ق وخ) رادرتركي خلجي وتركي آذري ملاحظه كنيد:

تاق – تاقچا – تاقچاكو– تاقچاكولار – تاقچاكولاردا – تاقچاكولارداموش – تاقچاكولارداموشلار

داغ – داغدا – دغداكي – داغداكيلار – داغداكيلاردان – داغداكيلاردانيميش – داغداكيلاردانيميشلار

مي بينيم كه در زبان تركي خلجي مانند زبان فارسي تنها يك افزوده به انتهاي بن نداريم كه لاجرم نام آنرا «پسوند» بگذاريم بلكه ممكن است بيش از ده افزوده به انتهاي ريشه اضافه شوند. آيا مي توان همه را پسوند نام گذاشت؟ نه! آيا مي توان تنها آخري را پسوند ناميد و بقيه را بدون نام رها كرد؟ البته كه نه! لذا از اين به بعد هر نوع افزوده به انتهاي ريشه را «پي افزوده» يا «پي وند» (پيوند) خواهيم ناميد. پس پيوند داراي وظيفه و نقشي گسترده تر و متفاوتتر از پسوند خواهد داشت. بحث پيوند در تركي مانند بحث پسوند يا پيشوند در فارسي مختصر و كوتاه نيست. اين قسمت از ادبيات تركي بسيار غني و گسترده است و چون اساس تركي را تشكيل مي دهند ، دقت و توجه زيادي را مي طلبند.. البته نقش و وظيفه هر پيوند مشخص است ولي باز اين ، نمي تواند دليل بر معنادار بودن آنها داشته باشد. براي نمونه پيوند «لوق» مي تواند منطقه و مكان را نشان دهد مانند: اوتلوق ، يايلوق ، تاشلوق قارلوق و ... ، يعني نقش پيوند «لوق» دادن مفهوم مكاني به كلمه است ولي نمي توان از روي اين نقش نتيجه گرفت كه «لوق» يعني «مكان»!. مسئله بسيار مهم در بحث پيوندها در تركي خلجي اين است كه آنها تابع قوانين همآوائي اصوات و همآوائي لبي هستند ، لذا قابل پيش بيني است كه يك پيوند تنها به يك صورت ظاهر نخواهد شد بلكه صورتهاي مختلفي به خود خواهد گرفت تا با انواع مصوتها خود را سازگار كند. براي قياس در نظر بگيريم كه كتاب و دفتر را در زبان فارسي مي خواهيم جمع ببنديم. مي شود: كتابها و دفترها. اما در زبان تركي خلجي مي شود: كيتابلار ـ دفترلر. پس در فارسي براي جمع بستن كافيست «ها» را در انتهاي كلمه بيآوريم ، اما در تركي خلجي اين كار با بررسي قوانين آوائي امكان پذير است. نشانه جمع (البته يكي از نشانه هاي جمع) در تركي ، پيوندهاي «لر ـ لار» است. اگر آخرين مصوت كلمه ثقيل باشد ، از پيوند «لار» و اگر ظريف باشد ، از پيوند «لر» استفاده مي كنيم. لذا در تركي خلجي داريم: قاشوقلار ـ هاغاچلار ‍ـ لالالار ـ باجولار ـ قوشلار ـ بالوقلار ـ آداملار ـ خانوملار (دقت شود كه همگي داراي مصوت ثقيل هستند) ننه لر ـ سئرچه لر ـ كؤكرچيكلر ـ گئجه لر ـ گوندوزلر ـ كيشيلر،هرلر،قيزلر(دقت شود كه همگي داراي مصوت ظريف هستند) مثالي ديگر از پيوند شغل ساز «چو» مي زنيم. اين پيوند كه به فارسي هم رفته است ، در آن زبان با همان تك صورت ، كلمات تركيبي مانند: موتورچو ، آبدارچو ،، جوچو ،اوتچو ، غيره ميسازد ، اما در تركي خلجي بسته به نوع مصوت ، شكل خود را تغيير مي دهد و به اشكال مختلف درمي آيد. چو در تركي بصورتهاي مختلف «چو، چيْ ، چيُ ،» در تركيبات ظاهر مي شود. مي خواهيم براي تمام مصوتهاي تركي اين پيوند را استفاده كنيم. كلمات زير تمام نه مصوت تركي را در خود دارند: ساز ـ توه ـ ائل ـ يول ـ قوُش ـ گؤز ـ اشتباه است اگر صورت اصلي «چي» را به انتهاي اين كلمات بيآوريم و كار خود را راحت كنيم: سازچو ـ توه چي ـ ائلچي ـ يولچو ـ قوُشچو ـ گؤزچي ـ البته در تركي محاوره گاهي اين نوع پيوندها در دو صورت «چي ـ چيْ» به انتهاي كلمات افزوده مي شود كه باز نسبت به صورت تك شكل «چي» بهتر است اما به هر حال اشتباه است.با مراعات قوانين آوائي ، بايد بگوئيم: سازچوْ ـتوه چي ـ ائلچي ـ يولچوُ ـ قوُشچوُ ـ گؤزچو ـ سوتچوـ ديشچي ـ قيْرچيْ

پيوندهاي چند شكلي در تركي خلجي

، پيوندها در تركي خلجي مانند فارسي تك شكل نيستند ، بلكه در سه حالت زير ممكن است ظاهر شوند:

الف ـ تك شكل : اين پيوند نيازي به بررسي مصوتهاي ريشه ندارد و هر ريشه اي باشد ، مي تواند به آنها پيوند يابد. لذا كار ما هم با اين نوع پيوندها بسيار آسان خواهد بود. البته سهم اين نوع پيوندها نسبت به دو نوع ديگر بسيار اندك و در حد شاذ و نادر است. از مهمترين پيوندهاي تك صورتي مي توان به پيوند «كه» اشاره كرد. مانند: تَزديكه (همينكه دويد ، ضمنٍ دويدن) ، كُؤرديكه (ضمن نگاه كردن) ، سَوديكه (ضمن دوست داشتن) ،گولديكه (ضمن خنديدن)

ب ـ دو شكلي : اين پيوندها در دو صورت ظاهر مي شوند و بايد از لحاظ پيوند به ريشه با آن تطابق داشته باشند. پيوندهائي كه داراي مصوت از نوع باز مي باشند ، داراي دو شكل هستند. از مصوتهاي باز «آ ، اَ ، ائـ ، او ، اؤ» مشخص است كه مصوتهاي «ائـ ، او، اؤ» نمي تواند در نقش پيوند كمك كنند ، چرا كه در درسهاي قبلي گفتيم كه صداهاي «ائـ ،او، اؤ» نمي توانند در هجاهاي بعدي بيآيند ، لذا از اين دسته ، تنها مصوتهاي «آ ـ اَ» مي توانند در نقش پيوندي پديدار شوند. از اين ميان هم مشخص است كه پيوندي با مصوت «آ» براي ريشه هائي با مصوت ثقيل و پيوندي با مصوت «اَ» براي ريشه هائي با مصوت ظريف پيش بيني شده اند. از مجموعه پيوندهائي با اين مشخصات مي توان اشاره كرد به: «ما ـ مه» (مانند: دولما ، قوورما ، ساچما ، ياغما ، ييغما ـ كسمه ، سورمه ، سورتمه ، دوگمه ، چكمه) ، «لار ـ لر» (مانند: قيزلر ، هايلار ،تاغلار ، باغلار ، يايلار ـ كيشيلر ، كنيزلر ، گوندوزلر ، گئجه لر ، بالوقلار).

ج ـ پيوندهاي چهار شكلي : اين پيوندها در چهار شكل متفاوت ظاهر مي شوند و كار ما براي انطباق با ريشه مانند دو حالت پيش آسان نخواهد بود. پيوندهائي كه مصوت آنها از نوع بسته باشد ، در اين حالت ظاهر خواهند شد. مصوتهاي بسته را قبلاً بصورت «اي ْ ، اي ، اوُ ، اؤ» ياد گرفتيم. پيوندهائي كه يكي از اين مصوتها را داشته باشند ، قطعاً صورتهاي ديگر آنرا نيز خواهند داشت. مثلاً وقتي پيوند «چي» را مي بينيم ، بايد پيش بيني كنيم كه شكلهاي ديگر آن بصورت «چي ْ ، چوُ ، چؤ» نيز موجود است. وقتي به اين نكته واقف شديم ، بايد سراغ انطباق هر كدام از اين پيوندها با ريشه مخصوص خود باشيم. پس سئوال درس پيش را پاسخ داديم. در تركي نمي توانيم مانند فارسي بگوئيم: «شيشه چي ، ابريشم چي ، آبدارچو ، سُوچو،يولچو» ، بلكه مصوت هر پيوند بايد با مصوت ريشه تطابق آوائي داشته باشد كه در درسهاي قبلي ذكر شده است.

با كمك درسهاي قبلي دليل چسبيدن اين پيوندها به انتهاي ريشه هاي خود را بيآبيد:

چي/چو : بيچين چيْ ، اوتچو ، يولچوُ ، سؤزچؤ ، سيْنيقچي ْ ، هُوتونچو ، يوپاقچو ْ

سيز : گؤزسؤز ، فيكيرسيز ، قولسوز ، ديلسيز ، جانسوْز ،سوسؤز ، شامسوز

ليق : شهرليق ، آداملوق ، تؤزومليق ، تؤروملوق ،فاميل ليق ، بوشارلوق ، پوللوق ، وارلوق

پيوندهاي اسمي و پيوندهاي فعلي

پيوندها هم ممكن است به انتهاي اسم بچسبند و هم در انتهاي يك فعل پديدار شوند. (منظور از اسم به معناي عام يعني اسم ، صفت ، عدد و ... است) نقش و وظيفه كلمه جديد متفاوت خواهد بود. در مثالهاي فوق ديديم كه يك پيوند چه سان به انتهاي اسم افزوده مي شود. مثالي از الحاق و الصاق يك پيوند به انتهاي فعل گفته نشد. مثلاً از الحاق پيوند «يم» به انتهاي فعل «تؤزمك» (شكيبائي كردن) مي توان به كلمه جديد «تؤزؤم» رسيد كه يك اسم به معناي شكيبائي و صبر است. يا از چسبيدن پيوند «يون» به انتهاي مصدر «يوماق» (شستن) ، به مصدر جديد «يويونماق» (استحمام كردن) مي رسيم.

پيوندها از اين نظر در چهار شكل ظاهر مي شوند:

الف : اسم + پيوند = اسم (مانند : يول + چو = يولچو)

ب : اسم + پيوند = فعل (مانند : ايش + ليخ = ايشليخ)

ج : فعل + پيوند = اسم (مانند : بؤل + وم = بؤلوم)

د : فعل + پيوند = فعل (مانند : بيش + ؤر = بيشور)

در درس اسم و فعل و نحوه خلق اسمها و فعلهاي جديد از ريشة اسمي يا فعلي به تفصيل روي اين مبحث صحبت خواهد شد

پيوندهاي تصريفي و توصيفي

از ميان چند نمونه پيوند ذكر شده ملاحظه نموديد كه بعضي آنها در ماهيت و ذات كلمه تغييري ايجاد نمي كنند ، مانند پيوند جمع «لار». كلماتي مانند «آغالار ، باجولار» از ريشه اصلي خود دور نشده اند و همان معناي «آغا ، باجو» را حفظ كرده اند. به عبارتي رابطه نزديكي بين ريشه و كلمه جديد وجود دارد. اين نوع پيوندها را «پيوندهاي تصريفي» مي ناميم. پيوندهاي تصريفي جهت آماده سازي كلمات براي انجام نقش گرامري و ايجاد همبستگي ميان عناصر مختلف كلام مورد استفاده قرار مي گيرد. اين نوع پيوندها كاري به معناي كلمه ندارند و آنرا از ماهيت اصلي دور نمي كنند. يعني ضمن انجام وظيفه خود ، ذات و ماهيت ريشه را حفظ مي كنند. اين نوع پيوندها حالتي گذرا و موقتي دارند و دامنه شمول آنها گسترده است. از جمله پيوندهاي تصريفي در تركي خلجي مي توان گفت:

اسمي : پيوند جمع ، پيوندهاي ملكي ، پيوندهاي حالت ، پيوند استفهام
فعلي : پيوندهاي وجه ، زمان ، شخص(فعلاً نگران اين اصطلاحات نباشيد. آنها را در درس مربوطه خواهيم گفت)در كنار اين نوع پيوندها ، پيوندهائي هم وجود دارند كه ذات و ماهيت ريشه را تغيير مي دهند و جزو ذات كلمه جديد مي شوند. در پيوندهاي تصريفي ديديم كه قيزلر ، منيم ، سنين و ... نمي توانند كلمه جديد باشند ولي در اينجا پيوندي مانند «ار» در «هاچار» كلمه جديدي ساخته است كه هرچند خويشاوندي با ريشه «هاچماق» دارد ولي يك هويت جديد و مستقل از ريشه خود دارد. اينگونه پيوندها «توصيفي» هستند. اين پيوندها مانند پيوندهاي تصريفي ، گذرا و موقتي نيستند و براي هميشه با كلمه جديد مي مانند ولي دامنه شمول كمتري نسبت به تصريفي دارند. مثلاً در آنجا پيوند «لار» به انتهاي هر كلمه اي مي آيد ولي در اينجا «ار» به انتهاي هر كلمه اي نمي تواند بيآيد.

همانطور كه ذكر شد ، اين نوع پيوندها مي توانند فعل را به اسم و بالعكس تبديل كنند و از اسم يا فعل ، اسم و فعل جديد بسازند.

توالي پيوندها در تركي

اصل توالي پيوندها از ويژگي هاي بارز زبان تركي ازجمله تركي خلجي است. به تسلسل پيوندها در اين كلمات دقت كنيد: «يونونمالوسام ، سوسوزلانموشام ،آچلانموشام »

طبق اين اصل:«هرچه دامنه شمول و حدود عمل پيوندها محدودتر باشد ، به ريشه نزديكتر و هرچه عامتر و گسترده تر باشند ، از ريشه دورتر خواهند بود».
با پذيرش اين اصل و با عنايت به تعريف پيوندهاي تصريفي و توصيفي مي توان نتيجه گرفت كه پيوندهاي توصيفي در چسبيدن به ريشه در اولويت قرار دارند. چراكه دامنه شمول محدودتري دارند. لذا «آل+اجاق+لي» صحيح و «آل+لي+آجاق» اشتباه است.
غير از بحث تقدم پيوندهاي توصيفي بر تصريفي ، در ميان خود اين پيوندها نيز تقدم و تأخر وجود دارد. مثلاً در انواع پيوندهاي تصريفي ، پيوند جمع بر پيوند ملكي مقدم است. لذا «قيزلرين» صحيح است و «قيزينلار» اشتباه. ي

اسم اسم

الف ـ اسم از نظر ساخت

اسم ممكن است ساده ، مشتق و مركب باشد. تعاريف

الف ـ 1: اسم ساده:

غيرقابل تجزيه بوده و به اجزاي كوچكتر تبديل نمي شود. مانند: هاي ، كؤن ، يئر ‏، كؤگ.اين نوع اسم غالباً تك هجائي است و اگر اسمي ساده و دو هجائي باشد ، احتمال وجود دارد كه ما در شناخت ريشه آن ناآگاه باشيم. مثلاً به نظر مي رسد اسم «الك» ساده و غيرقابل تجزيه باشد درحاليكه دو مرتبه مي تواند تجزيه گردد. يكبار با تبديل شدن به فعل اله(مك) و يكبار با تبديل شدن به ريشه تك هجائي «ال» (دست). اما هستند اسمهائي كه دوهجائي هستند و ما درباره ريشه اصلي آنها به قطعيت نرسيده ايم. مانند: هاغاچ ،يولدوز ، بولوت.

الف ـ 2: اسم مشتق:

اسم مشتق از روي اسم يا فعل ساخته مي شود و تركيبات متنوعي ايجاد مي كند كه مفاهيم گسترده تري به خود مي گيرد و با نقشهاي مختلف و معاني متنوع ظاهر مي شود. قطعاً در كنار ريشه اي به نام اسم يا فعل ، پيوندهائي هم وجود دارند كه با تركيب شدن روي ريشه بتوانند اسمهاي جديد توليد كنند. در ادامه ايجاد اسم مشتق از روي دو نوع بن اسمي و فعلي را برايتان مي گوئيم:

الف ـ 2ـ1: بن اسمي

پيوندهاي زيادي وجود دارند كه با چسبيدن به انتهاي اسم مي توانند اسم جديد ايجاد كنند. به چند مورد از اين نوع پيوندهاي معروف اشاره مي كنيم:

-چا/چه): قاراچا ، بالوق چا ، قراقچا ، قارونچا، منديچه ،گؤينوچه ، هَويچه

- چاق/جك چك): الجك ، ديلچك ،اِئمچك ، اويونچاق ، قوچچاق،تونچاق

- چي/ (چو/: ايشچي ، ديشچي ، سوتچو ، گوموشچو،جوچو،قونچو،توه چي

- لاق/لوق: باتلاق ، چايلاق ، قيشلاق ، يايلوق ، اوتلوق،ساللاق

- لوق/: بوشلوق ، وارلوق ، قارلوق ، پوللوق ، اوغوللوق

الف ـ 2ـ2: بن فعلي

پيوندهاي چسبيده به انتهاي فعل و به وجود آورنده اسم جديد نيز بسيار متنوع هستند و در اينجا به ده مورد از متداولترين آنها اشاره مي كنيم:

- آ/ا: آغا ، يارا ، دره ، اؤته

- هار/ار: هاچار ، ياشار ،واقار ، تؤكر ، ياقار

- آق/اك: ياتاق ، اوتوراق ، قوناق ، كؤمك ، الك

- وق/وك: قاتوق ، يوموق ، بپوشوك ، سؤوق

- يم/وم: يئييم ، ايچم ، گؤرَم ، قورتولوم ، توزوم

- آن/ان: الآن ، قاچان ،وران،توتان

- ونج/: قولونج

- وش/: واغوش ، كؤروش ، ياغوش ، تانوش ، قارقوش

- و/: قالو ، يازو ، سورو ، اؤرتو تولو،

- ين/ون: بيچين ، اويون ، تؤگون ، بورون ، نارون

الف ـ 3: اسم مركب

اسم مركب كاربرد زيادي در ادبيات دارد و بدون آن نمي توان منظور خود را رساند. تنوع آنها بسيار زياد است. اسم مركب در تركي ممكن است بدون دخالت واسطه اي ، از تركيب اسم با اسم ديگر به وجود آيد ، ممكن است يك پيوند يا علامت به كمك آنها بيآيد و گاهي ممكن است دو علامت اين وظيفه را برعهده داشته باشند. توجه شود كه در اينجا منظور از اسم بصورت عام شامل اسم خاص ، صفت و ... است.

الف ـ 3ـ1: تركيب دو اسم بدون پيوند

درحالتيكه تركيب دو اسم فارغ از حضور هيج پيوندي است ، ممكن است اسم اول يا دوم ، اسم خاص باشد يا صفت و يا حتي عدد و ضمير. براي نمونه به مثالهاي زير دقت كنيد. ضمناً دقت كنيد كه يكي از آنها ممكن است اسم خاص ، صفت ، عدد يا ضمير باشد:

تاختا ائشيك ، قيزيل توپراق ، قاراكامار،آلچاق آدام ،كولاچارشنبه،تكنه بايو ، سيقير غودورقو،بو قيز ، آخان سو ، حيسي كؤن ، تاغ تاش،ساروق يال

الف ـ 3ـ2: تركيب دو اسم همراه با يك پيوند

با مشخصات مورد قبل است با اين تفاوت كه يكي از اجزاي آن داراي پيوند است. مانند:
گئچه قوشو ، بازار آدامو ، قون سوتو ، قوزوغولاقو ، بالوق كالو ، آلما هاغاچو ، كامپيوتر ميزي ، اوتاق فرشي.

الف ـ 3ـ3: تركيب دو اسم همراه با دو پيوند

در اين نوع تركيب هر دو جزء داراي پيوند هستند و معاني و مفاهيم جديد عرضه مي كنند. مانند:

حوين قيزه ، ائلين تاياغو ، آدامين

ب ـ تقسيم بندي اسم از نظر مفهومي

از اين منظر هم مي توان به اسم نگاه كرد و به انواع زير رسيد:

ب ـ 1: عام و خاص

اسم خاص مانند تكنه ،تلخاب ،دام دام ... كه به يك شخص ، شئي يا مكان خاص دلالت مي كنند ، اسم خاص نام دارند. در مقابل اسمهائي چون حو ، هاغاچ ، آدام ، شهر و ... كه دقيقاً مشخص نمي كند به چه كسي يا چه چيزي دلالت مي كند ، عام هستند.

ب ـ 2: مجرد و غيرمجرد

اسمهائي مانند پيسليك ، هاچوق ، آچ ، قارا و ... كه قابل لمس و درك نيستند ، مجردند. در مقابل اسمهائي چون كامپيوتر ، كيتاب ، قيچ ، ال و ... كه قابل لمس و درك هستند ، غيرمجرد ناميده مي شوند.

ب ـ 3: مفرد و جمع

اسمهائي مانند كيتاب ، هاغاچ ،كال ، كيشي ، هر و ... كه به يك چيز يا شخص دلالت مي كنند ، اسم مفردند. اما اسمهائي چون كيتابلار، هاغاچلار ،كاللار ،كيشيلر ،هرلر و ... كه به بيش از يك نفر دلالت دارند ، اسم جمع ناميده مي شوند.

دو نكته در اين قسمت لازم به اشاره است. يكي آنكه بعضي اسمها ذاتاً جمع هستند ولي نشانه جمع «لار/لر» ندارند ، مانند: قوشون ،خالق(مردم) ، ائل و ... . در جمله براي چنين اسمهائي فعل مفرد مي آوريم. نكته دوم آنكه در تركي كهن نشانه هاي جمع ديگري مانند «يز/4» وجود داشت كه اكنون تنها چند اسم جمع از آن به يادگار مانده است و از خود پيوند «يز/وز» استفاده اي نمي كنيم. مانند: دنيز ، بيز ، سيز ، اوغوز و ... . اينها هم ذاتاً اسم جمع هستند ولي در جمله در نقش اسم مفرد استفاده مي شوند.

ج ـ تقسيم بندي نحوي اسم

پس از سازه شناسي اسم ، سراغ نقش آن در جمله مي رويم. اسم در جمله شش حالت مي تواند به خود بگيرد. اين حالات شش گانه اسم عبارتند از:

- مسنداليه (چه كسي؟ چه چيزي؟) بدون پيوند. مانند: من كلديم ، سن آلدين
- مالكيت (مال چه كسي؟ متعلق به چه چيزي؟ مال كجا؟) همراه با ضمير ملكي. مانند: سنين ننين ، منيم كيتابوم ، بيزيم مياناميز.

- مفعول به (چه كسي را؟ چه چيزي را؟) ، با پيوند چهارگانه «ي». مانند: مني يئتدي ، كيتابو اوخودو ، سووه ايچدي ، علين گؤردوم.

- مفعول فيه (در چه كسي؟ در چه چيزي؟ در كجا؟) ، با پيوند دوگانه «چا». مانند: دامچا ، شهرچه ، هوچه ، حسن چر ، كاللوق چا.

- مفعول اليه (به چه كسي؟ به چه چيزي؟ به كجا؟) ، با پيوند دو گانه «قا». مانند: هاغاچ غا هوندوم ، ائشيككه واردوم ، اوتاغغا كيرديم ، علي كه وئرديم.

- مفعول عنه (از چه كسي؟ از چه چيزي؟ از كجا؟) ، با پيوند دوگانه «ده». مانند: هاغاچدا ، ائشيكده ، اوتاقدا ، علي ده.

صفت

صفت در زبان تركي قبل از اسم آمده و اسم را به شنونده مي شناساند. اگر قيد وابسته به فعل است ، صفت نيز وابسته به اسم است و معنا و مفهوم آن همراه با اسم تكميل مي شود.

1ـ ساختار صفت در تركي

صفت در تركي ازجمله تركي خلجي مانند اسم داراي سه ساختار متفاوت است: صفت ساده ، مشتقي و مركب. كه در ادامه به شرح آن مي پردازيم:

1ـ الف: صفت ساده

ابن نوع صفت كلماتي هستند كه ذاتاً صفت هستند ، مانند: پيس ، ياش ، هورون.
تقريباً تمام صفات ساده خلجي تك هجائي هستند. احتمال وجود دارد كه صفات ساده دو هجائي داراي بن هستند و به تك هجا ختم مي شوند. مانند «ياشيل» كه احتمالاً از «ياش» گرفته شده است. يا «قيسسا» كه در اصل «قيتسا» از مصدر «قيتماق» (بريدن) مي باشد. به هرحال چون روي ريشه اين نوع صفات قطعيت وجود ندارد ، آنها را ساده محسوب مي كنيم.

1: صفت مركب

صفت مركب نيز مانند اسم مركب مي تواند با تركيبي از صفت ، اسم ، عدد و ... ساخته شود. با مراجعه به مبحث اسم و ساختار اسم مركب ، اين منظور را راحتتر تفهيم مي شويد. حالات مختلف اين نوع صفت را در مثالهاي زير تشخيص دهيد:

آچلوغ ـ توغلوغ ، آتلوق ـ سانلوق ، قيرميزه تون ، قارا چادير ، قارا بوش كيشي ،هر،

آلچاق كيشي ، بالا ـ بالا ، قارنو توق آدام ، گؤزو توق آدام ، بي قيچليق هر ، يولداش ،

2ـ درجات صفات در تركي

درجات صفات در تركي وازجمله تركي خلجي امري استثنائي و منحصر بفرد است. هيچ زباني از نظر درجات صفات داراي گستردگي و تنوع به اندازه زبان تركي نيست. اولاً در اين زبان به جاي سه درجه صفت عادي ، برتر و برترين ، پنج درجه صفت داريم. ثانياً به جاي يك نوع ساختار براي هر كدام ، چندين پيوند براي نشان دادن هر درجه وجود دارد. در ادامه و با مقايسه آن با صفات زبان فارسي ، به عمق اين موضوع پي خواهيم برد.

2ـ الف: صفت عادي (آنا صفت)

اين نوع صفت ، ذاتاً صفت است و مقايسه اي بين دو يا چند موضوع صورت نمي گيرد. مانند: نارون ، اوجا ، آلچاق ، كؤك ، هارقان ،هورون ، قارا ، پولسوز

2ـ ب: صفت برتر يا قياسي (توتوشدورما صفتي)

براي مقايسه دو چيز در زبان تركي بعد از صفت از پيوند دوگانه «لوق/ليق/اق/ليك» و گاهي از پيوند چهارگانه «ليق» استفاده مي كنند. مانند: هاوللوق (بهتر) ، اوجالوق (بلندتر) ، قصغليق (كوتاهتر) ،آرتوقلاما(بيشتر) ، وارلوق (پولدارتر) ، ماولاق (زيادتر).پيس ليك(بدتر).

2ـ ج: صفت تفضيلي يا برترين (اوستونلوك صفتي)

- صفت مطلق

اين صفت مخصوص زبان تركي است. در زبان فارسي صفت تفضيلي يا برترين نمي تواند درجه آن صفت را بطور مطلق نشان دهد. فرض كنيد بلندترين قد دانش آموزي در يك دبيرستان هزار نفري 147 سانتيمتر است. آيا صفت «بلندقدترين» شايسته او هست؟ آيا با شنيدن صفت «زيباترين» واقعاً خيالمان راحت مي شود كه هيچ كم و كسري ندارد يا شايد در مقايسه با ديگران زيبا است و اگر ما ببينيم شايد زشت هم باشد؟ اين مشكل در زبان تركي بوسيله صفت مطلق حل مي شود و وقتي با اين درجه ، صفتي را تعريف مي كنيم ، متوجه مي شويم كه آن موضوع ذاتاً داراي آن صفت است و قياسي صورت نمي گيرد. گاهي اين درجه از صفت را در تركي حالت مبالغه و شدت نيز تعريف مي كنند.

براي ساختن اين درجه از صفت ، يكي از حروف « م ـ پ» را به انتهاي هجاي اول اضافه كرده و اين تركيب را قبل از همان صفت مي آوريم(اگر انتهاي هجاي اول داراي حرف صدادار نيست ، بجاي همان حرف يكي از اين دو حرف را قرار مي دهيم).

در تركي خلجي نيز با تكرارحرف اول كلمه به اضافه «پ»يا«م» قبل از صفت مفهوم برترين را به صفت مي دهيم. مانند: هاپ هاوول(بهترين) ، آپ آلچاق (كوتاهترين) ، اوپ اوجا(بلندترين) ،چام چاق (چاقترين).

مثلاً براي ساختن صفت مطلق براي صفت «قارا» (سياه) ، به انتهاي هجاي اول آن (قا) ، حرف «پ» را اضافه مي كنيم و تركيب «قاپ» را قبل از همان صفت (قارا) مي آوريم كه مي شود: قاپ قارا (سياه مطلق). به همين ترتيب مي بينيم: يام ياشول ، كؤم كؤك ، قپ قشنگ ، هوپ هورون(سفيد سفيد) ، بوم بوز ،حيپ حيسي ، سام ساروق قيپ قيرميزي ، سپا ساق، بوم بوش.

- صفت خفيف

همان مشكلي كه در بيان صفت برترين در زبان فارسي داشتيم ، در بيان صفت خفيف و كم نيز وجود دارد. چطور مي توان خفيف بودن اندازه رنگ ، قد ، دما ، ديوانگي ، قدبلندي ، كوتاه قدي و ... را بيان كرد. در زبان تركي بيش از ده ساختار براي به وجود آوردن چنين صفتي و بيان منظور خود وجود دارد كه به چند نمونه در اينجا اشاره مي شود:

دلي بعض (متمايل به ديوانگي ، كمي ديوانه)شين: قاراشين (متمايل به سياهي) ،

عايُوديز موبارك

2008-04-16T09:02:00.000-07:00

فرارسيدن عيد نوروز را پيشاپيش به محضر دوستان ومنتقدين اين وبلاگ تبريك عرض نموده از خداوند يگانه درخواست موفقيت ،صبر سعادتمندي براي آنان دارم.
http://jamrasi.blogfa.com/post-8.aspx

عايُوديز موبارك

Ayudiz Mobarək

عايودكؤنو شادلوق تؤشرائللركه

يئللَرحَسَر تَرقاغ اولور تئللركه

خوش آوازلار نارون كليرتيللركه

نَنَه لرده، دده لرده هاوول پاي

يُولقا تُؤشَر كَلير اِئرَر بيزكه تاي

Ayud künu şadluğ tüşər ellərkə

Yellər həsər tərqağ ulur tellərkə

Xoş avazlar naron kəlir tillərkə

Nənələrdə-dədələrdə havul pay

Yolqa tüşər kəlir erər bizkə tay

قيز-كلينلر واقاركَلميش پاي لارقا

پايُو،سَچَركؤُينو كُؤلر اوللارقا

پولين سانئر،غولباق هاتارغوللارقا

او ناز ائتر ماقول نازوسي كُوره

قشنك اولور قومرو آوازي كوره

Qiz-kəlinlər vaqar kəlmiş paylarqa

Payu səçər küynu külər ullarqa

Pulin saner qulbağo hatar qullarqa

U naz etər mağul nazuse kurə

Qəşəng olur qumro avaze kurə

واروب- كُؤروم توشربالوق هاراسه

ياشُول قوشلار قونار هاقاچ گالاسه

قيزلر واقار حَسرَت گولين غونچاسه

هاوول كزر كؤك-چيمن چه اوغوللار

عايود سُؤزين هايور هَوچه مئمانلار

Varob-kürum tüşər baloğ harase

Yaşul quşlar qunar haqaç galase

Qizlər vağar həsrət gulin qonçase

Haul kəzər kük çimənçə oğullar

Ayud süzin hayur həvçə memanlar

عايُود كُؤنو نُومُورتقالار بُؤدانُور

يئزي چه گول-گولقا واقار اؤدانور

قاررو دده ياستوق لارقا تَيانور

كورپه كاللار تورشو- تورشو اوينئ لر‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

كولمك يئري گادا، بي سين چُولقئ لر

Ayud künu nomurtqalar büdanur

Yeze çə gul gulqa vağar üdanur

Qarru dədə yastuğ larqa təyanur

Kürpə kallar türşo-türşo üynelər

Külmək yere gada bisin çülqelər

عايودكُؤنو يئزي چه، گولو،هاچولور

كُؤروم ائشكي گيجينينده قازولور

باروشماقين دربچه سي هاچولور

مئمانلارو بي- بي يولقا هاتالار

قيز- اوغولار عايودلوقين آلولار

Ayud künu yeziçə gul haçulur

Kürum eşki gecinində qazulur

Baruşmaqin dərbəçəsi haçulur

Meman laru bibi yolqa hatalar

Qiz- oğullar ayudluqin alular

بُورا- بُورا خالق تاشقارقا هُونَلر

تولقانولار يئكه لرين كُؤره لر

دسترخانقا، تؤزوم لرين تُؤزَ لَر

اي نه هاوول كؤنر بوكؤن بيزلركه

تبريك اولتا عايود كُؤنو سيزلركه

Borra-borra xalq taşqarqa hünələr

Tülqanular yekələrin kürələr

Dəstərxanqa tüzumlərin tüzələr

Əy nə havul künər bu kün bizlərkə

Təbrik olta ayud künu sizlərkə

عايُود كُؤنو ينگي كَسيك كَدَلر

آووال واروب عُذرلوقلارو كُؤرلر

باروشولار بي- بي رسين اوپلر

دده – ننين هَوه تُولا كال اولور

قيز- اوغولين داماغلارو چاق اولور

Ayud künu yengi kəsik kədələr

Avval varob ozrluqlaro kürələr

Baroşular bibiresin opələr

Dədə-nənəyn həve tula kalulur

Qiz- oğulin damağlaro çağ ulur

«بيليم» هايؤر :هركُؤنيز، عايُود اولتا

عايُوديز موبارك كُؤينيز شاد اولتا

شهيدلرين راوانه آلقوش اولتا

نارون سوزلر هايدوم خلج ائليمه

هايُولار مرحبا بي كُؤن تيليمه

Bilim hayur:hər kün sizkə ayud olta

Ayudiz mobarək küyniz şad olta

Şəhidlərin ravane alquş olta

Naron süzlər haydom xələc elimə

Hayular mərhəba bikün tilimə

تصاوير انسان از خلجستان آزربايجان

2008-04-16T08:55:00.000-07:00

تصاوير انسان از خلجستان آزربايجان
http://jamrasi.blogfa.com/

تصویر یک خلج در حال استراحت

تصویر یک خلج با لباس سنتی از روستای تلخاب فراهان در حال آبیاری

تصویر یک بانوی فداکار خلج از روستای تلخاب فراهان در حال پختن نان

مراسم ‌كوساگلينKusagalin دربين اقوام مختلف ترك ازجمله قوم كهن خلج

2008-02-05T14:47:00.001-08:00

مراسم ‌كوساگلينKusagalin دربين اقوام مختلف ترك ازجمله قوم كهن خلج
نويسنده:علي اصغزجمراسي

اين مراسم درچهل روزاز‌زمستان رفته انجام مي گرفت. بدين‌صورت كه فردي لباس نمدي چوپانان را برتن‌مي‌كردوزنگوله برلباس خودآويزان مي نمودكه‌اورا،كوسا مي‌خواندند، سپس مردي ديگرلباس‌زنانه پوشيده وي، زن‌‌‌كوسا ناميده مي شد. فردديگري كه توبره‌اي برپشت انداخته اورا توبره‌كش مي‌خواندند. ايشان باخواندن اشعاري به درب خانه‌ي‌اهالي روستا رفته ودرب خانه هارامي‌كوبيدندواهالي نيز به آنها مقداري گندم، جوياموادخوراكي مي دادند.
اين‌مراسم درخلجستان ساوه(خرقان)به هنگام خوش‌كسالي جهت طلب باران نيز اجرامي شد. دراين مراسم فردي پوست گوسفندي پوشيده وهمراه باجوانان به درب خانه اهالي‌مي‌رفتنداهالي ده نيزبه آنها مقداري كندم،آرد،پول ياشيرنيي مي‌دادندوآنان باآردفراهم شده حلوايي تهيه مي كردندومهره سبزي درآن مي گذاشتند،بعدحلواراتكه تكه كرده واگر شخصي تكه‌اي راكه مهرةسبزي درآن بود برمي داشت به خاطر اين جرم اورا ازدرختي آويزان كرده مي زدند،تااينكه كسي ضمانت اورابنمايد.
درمناطق خلج نشين مجريان برنامه‌ي‌كوساگلين چوپان‌ها بودند، وقتي فصل زمستان به درازاكشيد وآذوقه‌هاي روستائيان روبه اتمام مي گذاشت، اجرامي شدونوعي استمداد ازنيروهاي غيبي بوده است. استاد جابرعناصري براين عقيده است كه، اين برنامه بيهوده نبوده بلكه نوعي استمدادازنيروهاي‌ماوراءالطبيعه والطاف خدا براي رساندن مدد به مردم جهت مقابله باسرما وقحطي بوده است. نحوه‌ي‌اجراي مراسم بدين طريق بوده كه چوپانان يك يا چندروستا دورهم جمع شده وميوه خريداري كرده وبعد اين ميوه‌هارا بين خانه هاي روستائيان تقسيم مي كردندكه،خوداين ميوه‌ها بشارت براي آمدن گروه كوسا گلين ودرنتيجه نويد رسيدن بهار ونوروز بوده است. پس‌از‌گذشت چند روز گروهي متشكل ازپنج الي شش نفر كه عبارت بودند از:كوسا،گلين،دول چالان،تورباچي، قاراكوسا وآق كوسا كه بعدازپوشيدن لباس‌هاي مخصوصي هرشخصيت به‌خود، داخل روستامي‌شدندوبرنامه رابانواي موسيقي،دول چالان ورقص وپايكوبي آغاز مي كردند.دراين مراسم معمولاً اشعاري مي خواندندكه اشعارمراسم كوساگلين منطقه خرقان ونوبران شهرستان ساوه بدين قرار بوده است:
بايراما، الي گون قاليپ ( به نوروزپنجاه روز مانده است).
كُوسا پايين گتيرين (سهم كوسارابياوريد).
پارالاما،بوتون‌گئتير(نصف ونيمه نيار كامل و درسته بيارين).
بايراما،الي گون قاليپ (به عيد نوروز پنجاه روز مانده).
بعد درگيري بين آق كوسا وقاراكوسا صورت مي گرفت،كه نمادي ازپيروزي روشنايي برتاريكي وجهل بود.دراين ميان قاراكوسا خطاب به كوهها وارتفاعات بافريادي رعشه آور مي گفت:
قارابولوت،قارلا،داغي(اي ابرسياه كوه رابا برف‌ به پوشان)؛
داغلار باشي شره سني (نوك قله‌ها را مملو ازبرف كن)؛
قيرخ گون قاليپ قيش قورتولا(چهل روزمانده زمستان تمام شود)؛
قيرخ بئله قاريولا يئره ( چهل روزتمام به زمين برف بفرست).
آنگاه اهالي روستا همراه باآق كوسا مي‌خواندند:
كوسا عمو‌‌‌‌‌‌‌‌جان قارقالميپ داحي يئرده
كوسا يورونوب،قارارييپ نفس گليب ديريئره
(عموكوسا جان ديگر بروي زمين برف نمانده است. نورخورشيد تابيده وبرف هاآب شده اند،زمين باتنفس مجدد جان تازه‌اي گرفته است. كه درنهايت نبرد‌به شكست قاراكوسا يعني سياهي مي انجاميد.سپس گروه هديه‌اي ازخانه‌ها دريافت مي كردند).
• قيش گلر، گئدر اوزو قاراليق کؤموره قالار کوسا گلين دربين ساير اقوام ترك
آذربايجان فولکلوروندا قيش مراسيملری، اؤزلليکله ده چيلله
بيلديگينيز کيمی اسکی چاغلاردا ياشايان اينسانلارين دونيا گؤروشو، اساطير (ميتولوژی)، آنيميسم، توتميسم و… اساسلاريندا قورولموشدور، اونلار بوتون يارانيش و طبيعتين اؤنملی حاديثه‌لری اوچون ميتولوژيک مودل ياراداراق، اونلاری اؤز چيخارلارينجا هم تبيين ائتميش هم ده اونلارلا يولا گلميش، اؤزلری اويدوردوقلاری اؤز افسانه‌لره ايناناراق، طبيعتده اوز وئرن چتين ليکلره قاتلانيب، ياشاماغی باجارميشلار.
ايستر اسکی تورکلرين شامانليق اينانجلاريندا، ايسترسه‌ده زرتشت دينينده، اود و اوجاق موقدّس و قوتسالدير.آذربايجان خالقی‌نين اينانجلار سيستمی ترکيبينده ايسلاميتدن اؤنجه‌کی هر ايکی دين (شامانليق و زرتشتی‌ليک)اساس رول اويناميش و بوگونه قدر ده عرف، عادت و مراسيملريميزده اؤزونو ساخلاميشدير. بونلارين هر ايکيسينده ده ايشيق و ايستی و گوندوز خئير، قارانليق و سويوق و قيش و گئجه ايسه شر ساييلير آتالاريميز “قورخ گئجه شريندن” دئميشلر.
ايلين ان اوزون گئجه‌سی يلدا گئجه‌سيدير، هم ده قيشين ايلک گئجه‌سی، هم قارانليق، هم سويوق، هم‌ده اوزون بير گئجه، عجبا بو مجمع‌الاشرارين کناريندان راحات‌می کئچمک اولار؟
قاباق قيشدير. کيم نه بيلير نه قدر مال-داوار پيه‌لرده قيريلاجاقميش، نئچه سودامر کؤرپه‌لر بلگينده دوناجاقيش، کيم بيلير بو ايل قيشی نه تهر باشدان سوواجاقميشلار. قيشين قره‌قئييدی هرکسين جانين آلديغيندا، طبيعيدير کی بير شادليق مراسيمی توتماقلا، بو گئجه‌نين شررينی بير تهر باشدان آشيريب و قارا قيشين قارشيسنا گوجلو روحيه‌ايله چيخماق لازيمدير. چيلله گئجه‌سی مراسيمی ده ائله بو اوزدن يارانميشدير.
***
ائل تقويمينده اساس قيش يئتميش گوندن عيبارتدير: ۴۰ گون بؤيوک چيلله دير دی ‌آيی‌نين اوليندن بهمنين اونونا کيمی۲۰ گون کيچيک چيلله او دا بهمنين اون بيريندن سونونا کيمی۱۰ گون ده قاری‌ننه چيلله‌سی او دا ايسفندين بيريندن اونونا کيمی
آذربايجان نيسبتا سويوق اؤلکه‌دير. قارلارا وئريلن آدلاردان دا همين مسئله آيدين اولور. تاتلارين برف -ی و عربلرين بفر-ی قارشيسندا بيز ده گؤرون نئچه آد وار:
قار، قيروو، سولوقار، آلاچلپوو، قوش‌باشی، بئچه‌باشی، کئچی قيران، دانا قيران، ائششک قيران و ….ايسفند آيی‌نين قارلارينا دا قار يئين دئيرلر، چونکو بو آيداکی قارلار بير-ايکی گوندن چوخ دوام گتيرمز ، ارير، گئدر و اريديکجه ده اؤزوندن قاباق ياغان قارلاری اريدر. قاريئين قارلارينین دا هره‌سينين بير آدی وار: موشتولوقچو قار، بيلديرچين قاری، قارقا قاری، سرچه قاری، چرشنبه قاری محض بو قدر قارلی قيشلار گؤرن آذربايجانيميزدا، طبيعيدير کی بير چوخ قيش مراسيملری ده اولسون، داها دوغروسو قيش کولتورو باشليغی آلتيندا دانيشاجاغيميز چوخلو سؤزلر وار. واقتين دارليغيندان سؤزلريمی قيسالداراق بير نئچه اؤرنک وئرمکله کيفايت‌لنيرم.
چيلله گئجه‌سی و ائله‌جه‌ ده بوتون قيش بويونجا چوخ اسکی زامانلاردان قالان کوساگلين، خديرنبی، ساياچی کيمی مراسيملر و بايراملار کئچيريلر.ميثال اوچون بورادا کوسا گلين مراسيمينه قيساجا ايشاره ائده‌جگم:کوسا گلين مراسيمی زيرنا، و دوهول ايله موشاييعت اولار، کوسا يئل قوواندان ساققال قويار، باشينا ايکی بوينوز تاخار، يانينا دا بير گلين سالار، بير ده اؤزويله بؤيوک بير چووال داشييان بيريسين دولانديرار. بونلار کند ايچينه گليب، چاليب، اوخويوب، اوينايارلار.
کوسا گلين شعرلريندن بير نئچه‌سينی آشاغيدا وئريرم:
کوسا گلير هاوادانساققالی يئل قووادانکوسانين پايين گتيرآی خانيم ائوين آوادان
جانيم قاراباش قويونقارلی داغلار آش قويوناوچ گون، اوچ گئجه کئچرکوسايا يولداش قويون
جانيم او قاتار کئچیقايادا ياتا کئچیقيش سويوغو گلندهبالانی آتار کئچی
آی خالا خالا دور ايندیيوک ديبينه سوز ايندیچؤمچه‌نی دولدور ايندیآللاه بالان ساخلاسيندو بيزی يولا سال ايندی
منبع:
1- خلج ها يادگارتركهاي باستان نوشته علي اصغرجمراسي (فراهاني)2-انجوی شيرازی ص48- 95-98
3- پاشا افنديئف صص ۱۳۳-۱۳۶
4- علي رضا صرافي :قيش مراسملري

مصاحبه‌ اختصاصي وبلاگ تلخاب فراهان با يك شخصيت پژوهشگر ترك وخلج

2008-01-30T20:26:00.001-08:00

مصاحبه‌ اختصاصي وبلاگ تلخاب فراهان با يك شخصيت پژوهشگر ترك وخلج

لطفاً خودتان را معرفي فرمائيد؟

باعرض سلام وادب به محضر شمادوستانِ دانشجو ودانش آموختگان همزبان(تيل تاش)بويژه اعضاي فعال موسسه خلج شناسي كه دراين محفل صميمي گردهم آمده ايد. ازفعاليت هاي فرهنگي اجتماعي تك تك مديران وبلاگ هاي(خلج، بيليم،بن چنار، چاهك وخلجستان-آذر و...) مخصوصاً ازمديروبلاگ تلخاب فراهان كه با درايت وكياست توانسته است قدم هاي مثبتي در راستاي حفظ فرهنگي اين قوم كهن بردارد تشكرمي نمايم.

اينجانب علي اصغرجمراسي با تخلص ( بيليم)متولد1343،

از روستاي خلج زبان تلخاب ازتوابع شهرستان تفرش،فارغ التحصيل كارشناسي ارشد دررشته علوم سياسي ومعارف اسلامي ازدانشگاه امام صادق عليه السلام(1369).كه درحال حاضرامور مهاحرين ،پناهندگي وقاچاق انسان رادريكي ازادارات جمهوري اسلامي پيگيري مي نمايم.

لطفاً مختصري راجع به معناي تخلصي كه براي خود انتخاب نموده ايد بيان فرماييد؟

همانطوركه مستحضريد كلمه‌ي بيليمBILIM يك واژه‌ي اصيل خلجي تركي است ازمصدر بيلمكBilmək به معناي دانستن،فهميدن،علم كسب كردن،درك كردن وكلمه بيليم نيز به معناي حكيم،فهيم،علم،معلومات،درك ،روشن آگاهي و..ازهمين ريشه مي باشد.اما انتخاب اين عنوان نه بخاطر اين است كه اينجانب ادعايي براي دانايي،علم معلومات و..داشته باشم،بلكه نمايانگرميزان ودرجه‌ي ارادتم به شاعرشهير ترك وخلج و عارف بزرگ زنده ياد حكيم تئليم خان ساوه اي است كه اين واژه را برگزيده ام.

مختصري از سوابق وفعاليت هاي علمي ومطالعاتي خوتان راشرح دهيد؟

ألف) سوابق وفعاليت هاي علمي پژوهشي و فرهنگي:

1- مسئول مركزمطالعات سياسي استانداري مركزي به مدت دوسال .

2- سرپرست واحد آموزش استانداري مركزي .

3- مسوول راه اندازي وسرپرشت دانشگاه پيام نور واحد فراهان يك سال

4- آشنايي وتسلط به زبان هاي :فرانسه،عربي وتركي ازجمله( لهجه هاي استانبولي،آذري وخلجي)

بيش از يك دهه سوابق تدريس دروس ذيل دردانشگاه ها ومراكزعلمي استان مركزي::

- كليات حقوق اساسي ،

- حقوق اداري،

- حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران ،

- تاريخ عقايد وانديشه سياسي غرب ،

- جامعه شناسي عمومي،

- قوانين ومقررات استخدامي درايران،

- حقوق ثبت

ب)فعاليت هاي علمي پژوهشي:

1) تأليفات وكتب منتشرشده:

1- جمراسي ، علي اصغر ،بررسي مفاهيم نظري امنيت ملي(عوامل تهديد وشيوه هاي حراست ازآن)، تهران :مركز اموزش مديريت دولتي، 1374.

2- جمراسي ، علي اصغر ،خلج ها يادگارترك هاي باستان(بررسي سيرمهاجرت اقوام خلج از تركستان تاخلجستان وفراهان)، تهران : انديشه نو، 1385.

3- جمراسي ، علي اصغر ،قارشوبالوققا سلام(پيرامون دستورزبان خلجي به انضمام اشعارتركي خلجي،تهران: انديشه نو، 1386 . (زير چاپ).

4- ترجمه استراتژي كميسارياي عالي پناهندگانِ سازمان ملل متحد (درسال 2004.براي اداره كل اموربين الملل وزارت كشورانجام شده است).

5- جمراسي ،علي اصغر، وضعييت حقوقي پناهندگان در اسنادبين المللي. تهران: اداره كل اموربين الملل وزارت كشور ،1385.

2)تأليفات وكتبي تدوين شده اما تاكنون منتشرنشده است :

1- بررسي وضعيت مسلمانان فرانسه( اين كتاب 1376 به اتمام رسيده اما به علت كمبود هزينه مالي موفق به چاپ آن نشده ام) .

2- مديريت استراتژيك وامنيت ملي (درسال 1380تدوين آن به اتمام رسيده به علت كمبود هزينه مالي موفق به چاپ آن نشده ام ).

3- كليات حقوق اساسي (1376 براي دانشجويان مركز آموزش مديريت دولتي تدوين شداما به علت فقر مالي چاپ نشده است).

4- مقدمه اي برحقوق وآزاديهاي فردي درقانون اساسي جمهوري اسلامي ايران.(1378 براي دانشجويان مركز آموزش مديريت دولتي تدوين شداما به علت فقر مالي چاپ نشده است چاپ نشده است).

5- جايگاه قوه قضائيه درقانون اساسي جمهوري اسلامي ايران درسال تدوين ونسخه هاي آن دراختيار دانشجويان مقطع كارشناسي مركز آموزش مديريت دولتي قرارگرفت اما به علت كمبود اعتبار وهزينه مالي منتشر تاكنوم منتشرنشده است.)

3) مقالات علمي تخصصي منتشرشده :

1- جمراسي ، علي اصغر ،شيوه هاي دستيابي به امنيت پايدار،اراك: نشريه پرواز دانشگاه علو پزشگي اراك ،1378. ش 5.

2- جمراسي ، علي اصغر ، مقدمه اي بر رهبري وسيره سياسي امام خميني(ره)،اراك: نشريه همكار استانداري مركزي، 1378.

3- جمراسي ، علي اصغر، جايگاه جرم سياسي درقانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، خمين:آواي خمين،1379.ش 17.

4- جمراسي ، علي اصغر ،بررسي مفهوم تهديد- اراك: نشريه همكار استانداري مركزي،1377.

5- جمراسي ، علي اصغر، بحران آب درجهان بعد ازسال2000، اراك: نشريه همكار استانداري مركزي، 1378.

6- جمراسي ، علي اصغر ،جايگاه عريف دراسلام،اراك :نشريه همكار استانداري مركزي، 1378.

7- جمراسي ، علي اصغر ،چشم انداز پليس مطلوب درجمهوري اسلامي ايران، تهران: دفترمطالعات سياسي معاونت پژوهشي مجلس شوراي اسلامي،1386.ش 8683.

8- جمراسي ، علي اصغر ، پليس چابك ومتغييرهاي تأثيرگذار،تهران : دفترمطالعات سياسي معاونت پژوهشي مجلس شوراي اسلامي،1386.ش8731.

9- جمراسي ، علي اصغر ،چابك سازي عملي درسازمان پليس، تهران: مجله مطالعات سياسي سازمان عقيدتي ناجا،1386.

10- جمراسي ، علي اصغر ، نقش پليس درامنيت شهري وحكومتداري خوب،تهران: مجله مطالعات سياسي سازمان عقيدتي ناجا،1386.

11-جمراسي ، علي اصغر ، درآمدي بر خبر،خبرنويسي،وگزارش نويسي ، (جهت ارتقاي علمي كاركنان درسال1379 براي مركز اطلاعات واخبار استانداري مركزي تدوين شده است)، اراك: استانداري مركزي 1379.

12- جمراسي ، علي اصغر، مقايسه‌ي بين انديشه هاي دوشخصييت علمي استاد مرتضي مطهري وكونوسوكي ماتسوشيتا ي ژاپني(درزمينه‌ي ارزشها وضد ارزشهاي انساني)،اراك: استانداري مركزي، 1375.

4) مقالات علمي منتشرنشده

13- عوامل تهديد امنيت شغلي كاركنان دولت. 1379تدوين شده ولي دراختيار ناشرقرارنگرفته است.

14- بررسي مفهوم دارالحياد(اعتزال) بيطرفي.درسال 1367تدوين شده.

15- برگردان داستانهاي دوتن ازاساطيرعاشيق ترك(طاهير ميرزا وعاشيق كرم)به الفباي فارسي. درسال 1384 انجام شده ولي دراختيارناشر قرارنگرفته است.

درحال حاضر چه برنامه هايي در پيش رو داريد؟

ابتدا ازشما بزرگواربخاطر ابراز علاقه به زبان مادريت تشكركنم .

ازآنجاكه حفظ فرهنگ وسنن بويژه زبان مادري براي هرشخصي بسيار حائز اهميت است وزبان مادري مايعني تركي خلجي كه به آن تكلم مي كنيم همچون فرهنگ وآداب ورسوم براي ما ارزش حياتي دارد. متاسفانه نه تنها ناخواسته خودمان نسبت به نابودي اين آثارتاريخي ،فرهنگي واجتماعي وزبان مادري بسيج شده ايم بلكه محققين داخلي مانيزكمتررغبتي براي كنكاش در اين موارد ازخودنشان داده اند. ازطرف ديگر وقتي مي بينم درسال 1340 يك شخصيت علمي دانشگاهي بنام« گر هارت دوفر» از آلمان به منطقه خلجستان مي آيد وقتي بااين زبان اصيل تركي برخوردمي كند با اشتياق فراوان بيش از يك دهه پيرامون گويش واژه هاي خلجي كنكاش وتحقيق انجام مي دهد.،آنگاه درسال 1971 ميلادي كتابي تحت عنوان «ماتريال خلج »را منتشرمي‌كند.اين عوامل حركت وانگيزه ايي دروجودبنده ايجادنمودتا درامرحفظ ونگهداري اين زبانِ درحال انقراض ويا رساندن اين اسنادبه دست آيندگان داشته باشم.

اينجانب تاكنون گام هاي كوچكي در راستاي معرفي فرهنگ وآداب ديرين قوم خلج برداشته ام ازجمله:

1- كتاب «خلج ها يادگارترك هاي باستان»را درسال 1385 به رشته تحرير درآمده .

2- تلاش هاي اينترنتي از طريق آدرس ذيل به عمل آمده:

Http://khalaj.parsiblog.com

Http://bilim.blogfa.com

3- دروس آموزشي بسيار ساده زبان تركي خلجي براي علاقمندان تدوين شده.

4- اشعار ي به زبان تركي خلجي درزمينه فرهنگ،سنت وآداب گذشته‌ي اين قوم بيش ازهشتصد بيت سروده شده دريك منظومه اي بنام «قارشوبالوققاسلام»كه درشرف چاپ است.

5- به منظورنگارش صحيح وروان اين زبان الفباي 29 حرفي طراحي شده كه بسيار گويا مي باشد.

6 - به منظور معرفي اين زبان به علاقمندان ومحققين تركولوژ درسمينارهاي فرهنگي شركت نموده وقطعاتي از اشعار خودنظير (منيم خلج سخ بالوقوم)و منظومه قارشوبالوق رابراي جمع قرائت نموده .

7- به منظور تشويق جوانان وعلاقمندان به اين زبان قطعاتي از اشعار قارشوبالوققا سلام را آهنگ گذاري نموده وبه عنوان موسيقي اصيل خلج به برخي از دوستان هديه نموده ام.

استاد بنظرشما قدم بعدي براي حفظ اين زبان غني ورساندن آن به فرزندان آينده اين مرزو بوم چه مي تواندباشد؟

درحال حاضرمهم:

- وحدت،همدلي، جامعه دانشگاهي وعلاقمند به زبان وفرهنگ ديرين خلج ها براي حفظ آثار باقي مانده اين قوم كهن .

- تلاش براي تدوين يك فرهنگ لغات خلجي تركي به فارسي جهت آيندگان كه اينجانب قدم هاي اوليه رابرداشته ام حدود شش حرف آن را تقريباً كامل كرده ام ولي نياز به كمك وهمكاري شما عزيزان دارم.

- تقويت اين موسسه ازسوي محققين ودانش آموختگان در راستاي حفظ وتقويت آثار باقي مانده ‌ي اين قوم .

- بهترين راه براي حفظ واشاعه‌ي يك فرهنگ موسيقي است.ازطريق موسيقي سنتي با سازهاي سنتي برجاي مانده از آن قوم مثل چوگؤر كه به شدت مورد علاقه اقوام ترك مي باشد.مي توان تاحدودي انقراض اين زبان را به تعويق انداخت،درواقع گروهي لازم است درمراسم عروسي يا مجالس ديگر اشعارخلجي را با اين سازهاقرائت نمايند.همچنين با برگزاري مراسم شب شعر و...

- البته كاري كه توسط گروه تئاتر وتصويراين موسسه انجام مي دهد بسيار ارزشمنداست يعني تدوين فيلمنامه هايي سنن گذشته مثل عروسيها،اعياد،مراسم كوسا گلين وسيزده بدر ونيز ساختن فيلم هاي كوتاه از انواع بازيها وشاديهاي دوران نوجواني وجواني برجاي مانده از اين قوم مي توانند به فرهنگ قوم خلج كمك نمايند.

بيشتربه كدام قطعه از اشعارخودتان علاقه مند هستيد؟

همانطوركه مي دانيد هرشعري رنگ وبوي خاص خودرا دارد تفكيك آن نيز ازروي سليقه است.بنده بيشتر«قارشوبالوققاسلام»را مي خوانم آنگاه «منيم خلج سخ بالوقوم»شهرخوب من خلج و«شهيد هُولمَز»شهيد هرگزنميمرد.

لطفاً به عنوان حسن ختام مصاحبه آخرين قطعه ‌ي شعري راكه سروده ايدبرايمان قرائت بفرمائيد؟

خان بيلمزك

XAN BİLMƏZƏK

خان بيلمزك XAN BİLMƏZƏK

2008-01-06T03:50:00.000-08:00

خان بيلمزك XAN BİLMƏZƏK

شعري از بيليم به زبان تركي خلجي، تقديم به علاقمندان ودوستداران حفظ زبان مادري

يي تيررؤر ائلين تاريخين
خان بيلمزك - خان بيلمزك

يُوكُؤر قئراق ننه تيلين
خان بيلمزك – خان بيلمزك

Yitirür elin tarixin

Xan bilməzək-xan bilməzək

Yukür qeraq nənə tilin

Xan bilməzək- xan bilməzək

اؤزگه ائلكه قاروشويُؤر
غريب تيلكه سَوني يُؤر
هاتُوربُوغزي دانوشويُؤر
خان بيلمزك-خان بيلمزك

Üzgə elkə qaroşuyür

Qərib tilkə səvəniyür

Hatur boğze danoşuyür

Xan bilməzək-xan bilməzək

خلج تيلين ياددا حِييُؤر

قُورروتُويُؤر كؤكده حِييُؤر
يالاماسين چُؤرروتويؤر
خان بيلمزك-خان بيلمزك

Xələc tilin yadda hiyür

Qorrotuyür kükdə hiyür

Yalamasin çorrotuyür

Xan bilməzək-xan bilməzək

يادلار قاداسين آلي يُؤر

اؤزين شرفين ساتي يُؤر
زير- زيبيلكه قاروشي يُؤر
خان بيلمزك – خان بيلمزك

Bigana,qadasin aliyür

Üzin-şərəfin satiyür

zir-zibilkə qaroşiyür

Xan bilməzək-xan bilməzək

ننه تيلين به گَنمُؤرو
دده ائلين كُؤوَنمُؤرو
«بيليم» سؤزين ايننمؤرو
خان بيلمزك – خان بيلمزك

Nənə tilin bəgənmuro

Dədə elin küvənmuro

Bilim süzin inənmuro

Xan bilməzək-xan bilməzək

برگردان بفارسي « نادان دانا نما»

گم مي كند ايل وتاريخش را/ نادان دانا نما- نادان دانا نما

دور مي اندازد زبا ن مادريش را / نادان دانا نما- نادان دانا نما

به قوم بيگانه ملحق مي شود./به زبان غريبه فخر مي فروشد

آن رابه گلوانداخته سخن مي گويد/ نادان دانا نما- نادان دانا نما
زبان خلجي را فراموش مي كند/ آن را خشك نموده از بن مي كند.

ريشه‌ي آن زبان را مي پوساند/ نادان دانا نما- نادان دانانما

قربان صدقه‌ي بيگانگان مي رود/خود وشرفش را مي فروشد

به خس خاشاك مي پيوندد(كنايهآن است كه: خودرا به فلاكت مي اندازد)/ نادان دانا نما- نادان دانانما

زبان مادري خودرا پسند نمي كند/به ايل وقوم پدرش افتخار نمي كند

سخنان «بيليم» را باور ندارد/ / نادان دانا نما- نادان دانانما

مباحثه زمین وآسمان-تیلیم خان

2008-01-06T03:49:00.000-08:00

مباحثه زمین وآسمان-تیلیم خان

برگردان قصيده «مباحثه زمين وآسمان» حكيم تيليم خان مرغئي (نوبران -ساوه) از تركي رودبار تفرشي به زبان تركي خلجي توسط آقاي علي اصغر جمراسي(بيليم)

مباحثه زمين وآسمان

MOBAHESƏYE ZƏMİN VƏ ASEMAN

كؤكله يئر بي كؤن بحث كه توشدولر

كؤك هايدو:كؤن ومكان منديچر

بي كؤنده ياراتموش اون توققوز افلاك

ذات مطلق ازل نشان منديچر

küklə yer bikün bəskə tuşdulər

kük haydo:kovnoməkan məndiçər

bi kündə yaratmuş ontuğğuz əflak

zate motləğ əzəl nişan məndiçər

يئرهايدو:يئكه ائتمه هاي- هوي

آووال بوشدا حق ياراتموش منديچر

او واحد و يكتا،هم مثل همتا

گاه آشوكار گاهداق پنهان منديچر

yer haydo:yekə etmə haye-huy

avval boşda həğ yaratmuş məndiçər

u vahede yekta həm mesle bi həmta

gah aşukar gahdağ pinhan məndiçər

آسومان هايدو:ائتمه بي جا حركت

منده سنه كلير خيرو بركت

بي ييل من كَلمَگم اُولين فلاكت

برف وباران،آب ونيسان منديچر

asuman haydo:etmə bica hərəkət

məndə sənə kəlir xeyro bərəkət

bi yil mən kəlməgəm ulin fəlakət

bərfu- baran abe neysan məndiçər

يئر هايدو:آسومان ائتمَم تاقو تاب

هونموشين اوجاقا مثل بي حباب

آووالدا آخورقا مثل آفتاب

دوري گوهر-لعل ومرجان منديچر

yer haydo:asoman etməm tağu tab

hünmuşəein ücağa mesle bi hubab

avvalda axorqa mesle afetab

dure-guhər ləlo mərcan məndiçər

كؤك هايدو: من ائتموروم بحث

برابر اوماقو كُورمين سن عبث

بيت المعمورلا بيت المقدس

تورت مقرريب پيك رحمان منديچر

kük haydo: mən etmürom bəs

bərabər umağo kürməin sən əbəs

beytolməmorla beytolmoğəddəs

türt moğərreb peyke rəhman məndiçər

يئر هايدو :اؤزينده ائتمه سن تعريف

برابر اوماققا كلمين سن حريف

خليل الله هاتموش كعبه‌ي شريف

علي وارا شير يزدان منديچر

yer haydo:üzində etmə sən tərif

bərabər umağğa kəlməyn sən hərif

xəlilollah hatmoş kəbəye şərif

əli vara şire yəzdan məndiçər

كؤك هايدو:اي زمين بوسؤزلر پوچار

منده سنه بي هاي ناماز اوروجار

اون اككي يولدوز و اون اككي بورجار

شمس وقمر،دلو وميزان منديچر

kük haydo:ey zəmin bu süzlər poçar

məndə sənə bi hay namaz ürocar

on əkki yuldoz u on əkki borcar

şəms u qəmər dəlvu mizan məndiçər

يئرهايدو:سؤزهايدوم سنه اولومات

اوستوموزكه كلميش بي نچچه آيات

زبور،صحف،اينجيل له تورات

تؤرت كتاب واصل قران منديچر

yerhaydo:süz haydom sənə olu mat

üstumozkə kəlmiş bi neççə ayat

zəbur, sohof,incillə,turat

türt kitabo əsle quran məndiçər

كؤك هايدو:اي زمين اوما سن ناشو

سؤزين كئشيك ساقلي ائتمه سن فاشو

نئچه مين قاناتو،نئچه مين بوشو

ارغوان وارا مرغ خوشخوان منديچر

kük haydo:ey zəmin oma sən naşu

süzin keşik sağle etmə sən faşu

neççə min qanatu,neççə min boşu

ərqəvan vara morğe xoş xan məndiçər

يئرهايدو :قبول ائتديم بوسؤزو

يئك سنه كؤرسديم قزل اؤكوزو

هشتادمين بوشو وار هشتادمين كُؤزو

عنبر ساچلوق گاوِ ماهي منديچر

yer haydo:qəbul etdim bu süzu

yek sənə kür sədim qezel üküzu

həştad min boşu var,həştad min küzu

ənbər saçluq gave mahi məndiçər

كؤك هايدو: اي زمين سنين نَسَين وار

حقه شوكر ائتم من موناق پايوم وار

گاه محمل گاهداق نورس هايوم وار

كئچه- كوندوز ،ماه تابان منديچر

kük haydo: ey zəmin sənein nə səyn var

həğğə şukr etəm mən munaq payum var

gəh məhmil gəh dağ novrəs hayum var

keçə- künduz,məhe taban məndiçər

يئرهايدو:آسومان ائتمه كوتالوق

اوستومه چئكيلميش كئچه قارالوق

اوبيچارالارين حقي چه هايلوق

محمد وارا نور رحمان منديچر

yer haydo:asoman etmə kotaloğ

ustomə çekilmeş keçə qaraloğ

u biçaralarin həğğiçə hayloğ

mohəmməd var nur rəhman məndiçər

كوك هايدو:منديچه وار تورت فرشته

نئچه مين فرشته نئچه سرشته

تعليل وتسبيح ائتلر عرشته

ملائك له حور وغلمان منديچر

kük haydo:məndiçə var türt feriştə

neççə min fereştə neçə sereştə

təlilo təsbih etələr ərştə

məlaek lə huro qelman məndiçər

يئر هايدو:آسومان توتام من آرام

اولاد رسول قا هزاران سلام

اون اككي سليمان اون اككي امام

مهدي هادي صاحب زمان منديچر

yer haydo: asoman totam mən aram

ovlade rəsulqa hezaran səlam

on əkki soleyman on əkki emam

məhdi,hadi,saheb zaman məndiçər

كؤك هايدو:اي نَسَه حيشؤرين منده؟

سنين بوشين فارغ اوماز اَس غمده

عزرائيل، جبرائيل، ميكائيل، منده

يوزمين يوزمين اهل ايمان منديچر

kük haydo:nəsə hişürin məndə?

sənein boşin fareğ umaz əs qəmdə

Ezraeil,cebraeil,mikaeil məndə

yuz min-yuz min əle iman məndiçər

يئرهايدو:آسومان حقي سن بيلي

منديچه وار سليمان تاختو- فيلي

يوزو ييگرمي تورت مين پيغمبري

يوزمين يوزمين اهل ايمان منديچر

yer haydo: asoman həğği sən bile

məndiçəvar soleyman taxtu-file

yuzu yigirme tür min peyöənbəre

yuz mini yuz min əle iman məndiçər

كؤك هايدو:بوسؤزلرده بيزارام من

بي كؤن اولور پلگارين يو پوزام من

دفتريمچه خير وشري يازام من

هم اصحاب غم وطوفان منديچر

Kük haydo:bu süzlərdə bizaram mən

Bi kün olur pəlgarinyu puzam mən

Dəftərimçə xeyro şəre yazam mən

Həm əshab qəm u tufan məndiçər

بوخسته تئليمين وارار اسري

فارغ اوماز هئچ غوغادا بوسري

زمين هايور كؤكگه سؤزمختصري

محشر كؤنو دادو ديوان منديچر

Bu xəstə telimin varar əsəre

Fareğ omaz əs quvqada bo səre

Zəmin hayür kükgə süz moxtəsəre

Məşər künu dad o divan məndiçər

آشونالوق-ترکی خلجی

2008-01-06T03:47:00.000-08:00

آشونالوق-ترکی خلجی

شعري از بيلیم

Ey ağalar yekəin mən siz kə haydom

Avval havul olur yar aşunaluğo

Sən hişegəin yaru yar hişəməgə

Olur bulbula tikən aşunaluğo

باغبان اولار،یئریشی گه ، بئجَرگه

هاتقولو باغ گوللانموش باروئریگه

اگركؤچسُوز،كؤچلوقله اَللشيگه

اولور قارتاللا،قازالاغ،آشنالوقو

Baqban ular yerişegə, becərigə

Hatqulo baq gullanmoş bar verigə

Əgər küçsüz küçluqlə əlləşigə

Olur qartalla, qazalağ aşunaluğo

«بيليم» خلج،غم النده عاص اولقا

عاريفلرين آرقالوقو قاص اولقا

بي آدام كي لقمانلا دوست اولقا

اولؤر ياقوشلا- قارآشونالوقو

Bilim,xələc qəm əlində as ulqa

Ariflərin arqaluğo qast olqa

Bi adam ki loqmanla düs oluqa

Ulüor yağuşla qar aşunaluğo

خلج ها یادگار ترک های باستان(روح الله نصرتی)

2008-01-06T03:34:00.001-08:00

خلج ها یادگار ترک های باستان(روح الله نصرتی)

۱۳ چيلله, ۱۳۸۶, ۱۲:۴۴
خلج ها یادگار ترک های باستان،جمراسی،علی اصغر(۱۳۸۵)،تهرا ، نشر پیام پویا.

این کتاب حاصل پژوهش آقای علی اصغر جمراسی (فراهانی) است که در سال ۱۳۸۵ به چاپ رسیده است.هدف از نوشتار این کتاب بنا به نظر مولف تدوین اثری مستقل پیرامون تاریخ قوم خلج وتولید ادبیاتی در این حوزه در راستای پاسخگویی به نیازهای دانشوران ترک شناس است. اما شاید مهمتر از همه این موارد هدف اصلی می تواند آشنا کردن مخاطبین و خلج زبانها با تاریخ گذشته خویش و ایجاد انگیزه جهت تقویت هویت فرهنگی آنان باشد. از این حیث که قوم خلج دارای فرهنگ و آیین مستحکم و قوی بوده که از غنای تاریخی کهن برخوردار می باشد. روش تحقیق در این کتاب برپایه گرد آوری اطلاعات کتابخانه ایی است.این کتاب از نظر ساماندهی مطالب علاوه بر پیشگفتار از یازده فصل تشکیل شده است که اهم مطالب آن عبارتست از:مفاهیم لغوی،اصطلاحی ، مکانی و نژادی اقوام خلج،جایگاه و موقعیت خلج ها ،نقش این قوم در طول تحولات تاریخی حکومتها،گروه بندی های داخلی خلج ها و آثار تاریخی ، فرهنگ و آداب به جا مانده از خلج ها.در ادامه تلاش می کنیم به ارائه مختصری از یافته های این قوم بپردازیم.لازم به ذکر است این نوشتار فقط به معرفی این اثر پرداخته و مستندات و شواهد دال بر صحت مطالب بر عهده نویسنده اثر می باشد و نگارنده به این علت که این اثر بخشی از زوایای تاریخی قوم مهجور و ناشناخته را مورد کنکاش قرار داده و به جامعه علمی ارائه داده است به معرفی این اثر پرداخته است.
خلج به معنای محل و به معنای قوم است.خلج به معنای قوم یکی از اقوام بیست و چهارگانه ترک محسوب می شود که دارای فرهنگی غنی و کهن می باشد.این قوم چهارده قرن پیش به اتفاق توخسی ها و چیگیل ها که شاخه ای از خلج ها بودند قسمتی از اتحادیه عظیم خلج را تشکیل می دادند.خلج ها پیش از اسلام تا قرن هفتم میلادی در یک موقعیت جغرافیایی واقع در ترکستان بزرگ،از غرب به شرق بین فرغانه،تالاس،سمرقند ،بالاساقون،اوچ تورفان و از شمال به جنوب از حوالی دریاچه بالخاش تا تخارستان ، ایسی گول و ایلی سفلی سکونت داشته اند.خلج ها با گذشت ایام از این اتحادیه خارج شده و به مغرب و جنوب غربی کوچ کرده اند.در نیمه اول قرن هفتم میلادی بخشی از اقوام خلج از رود جیحون عبور کرده به سمت افغانستان کنونی یعنی سیستان کابل مهاجرت نمودند و در کابل و غزنه حکومت تشکیل دادند.عده ای از آنان نیز در قرن هشتم میلادی خود را به هندوستان رسانده و سلسله ای به نام “ترک شاهی” را بوجود آوردند که به روی سکه ها و روی تاج پادشاه آن ها به رسم قبایل ترک، شکل گرگ ترسیم شده بوده است.
خلج همواره در طول تاریخ به کثرت قوم و جمعیت شهرت داشته است.مورخین ایرانی و عرب نیز همواره اسم این قبیله را کنار سایر اقوام امثال هندی و افغانی و ترک به صورت جداگانه آورده اند.اویغورها با استعانت خلج ها مغولستان را تسخیر کرده و در سال ۷۴۵ میلادی دولت اویغور را بنیان گذاشتند.این امپراطوری به مدت یک قرن دوام آورد ولی بعدا خلج ها بر علیه آنها قیام کردند ولی شکست خورده و مجبور به مهاجرت از ترکستان شرقی به غربی شدند. از این تاریخ به بعد خلج ها حیاتی توام با پراکندگی و متفرق را گذراندند و در همین تاریخ بخشی از خلج ها از ماوراء النهر عبور کرده و به سمت خراسان بزرگ مهاجرت کردند.از اوایل قرن دهم میلادی همزمان با پذیرش اسلام توسط اقوام خلج بخشی از خلج ها به خدمت سلطان محمود غزنوی درآمدند و توسط وی در مناطقی از خراسان بزرگ از جمله ابیورد مسکن گزیدند.اما با جانشین سلطان محمود یعنی مسعود غزنوی نتوانستند مماشات نمایند لذا در جنگ دندانقان از طغرل سلجوقی حمایت نمودند و پس از شکست مسعود غزنوی و فرار او به سمت هند بخش عظیمی از قوم خلج همراه با طغرل سلجوقی بر اساس دعوت خلیفه عباسی به مرکز ایران آمدند و در نواحی ری،ساوه، همدان و اصفهان ساکن شدند.تحقیقا خلج های ساکن خلجستان استان قم و مرکزی از بازماندگان سپاهیان سلجوقی هستند که پس از تحمل رنج های طاقت فرسا در این مکان ساکن شده اند. در حال حاضر خلج ها در نواحی بین قم ،ساوه،تفرش و آشتیان که به خلجستان معروف است اقامت دارند که جمعیت آنها در سراسر ایران حدود پنجاه هزار نفر است که به زبان و گویش خلجی سخن می گویند و علی رغم محصور بودن در میان سایر اقوام ،فرهنگ و آیین خود را حفظ نموده اند. ولی متاسفانه به علت بی توجهی به غنای فرهنگی این قوم هر روز شاهد تحلیل این قوم کهن هستیم و جای تاسف دارد که ممکن است به زودی شاهد نابودی زبان و آثار فرهنگ کهن این قوم باشیم.

Nosrati_ut@yahoo.com

از سایت دکتر ناصر فکوهی

شعر «خدايا مرا به پرنده تبديل كن» به زبان تركي خلجي

2007-12-18T02:08:00.000-08:00

شعري با عنوان «خدايا مرا به پرنده تبديل كن» به زبان تركي خلجي از آقاي جمراسي(بيليم)

Əlla məne quşğa huli
qundom naronlar qaşlare
tağça yekə taşqa huli
tuşdom düşmənlər boşlare

الله مني يولقا هولي
ائرتيرديم يوردقا ائللري
بي بالاجوق گولقا هولي
قاورتا يارين اللري

Əlla məne yolqa huli
ertirdim yurdqa elləre
bi balacuğ gulqa huli
qavurta yarin əlləre

الله مني يئزيقه هولي
كئسيمچه گوللاركُؤكَرتديم
بي قورروماز گؤلكه هولي
ائللركه شادلوق ائرتيرديم

Əlla məne yeziğə huli
kesimçə gullar kükərtdim
bi qurrumaz gülkə huli
ellərkə şadloğ ertirdim

الله مني هوتقا هولي
پيسليك لري من كُؤل ائتديم
هاچوخ حقيقتگه هولي
يوپاخ لارو ياددا حيپي ديم

Əlla məne hütqa huli
pislikləre mən küetdim
haçuq həqiqətgə huli
Yupaqlaro yadda hipidim

الله مني ييركه هولي
بيليم، چوگورله هوقيته
مني قشنك يوردقا هولي
قوينوچا ائللر ياشئته

Əlla məni yirkə huli
bilim çügürlə hoğitə
məni qəşəng yurdqa huli
quynuça ellər yaşetə

برگردان به فارسي:

خدايا مرابه پرنده بدل كن

خدايا مرابه پرنده بدل كن /تاميان ابروان زيباها بنشينم
دركوهها مرا به سنگ بزرگي تبديل كن /تا برسر دشمنان فرود آيم
خدايا مرابه راه تبديل كن/ تاايلات را به اوطانشان برسانم
مرا به يك گول كوچكي تبديل كن / تا دست هاي يار آنرا بچيند
خدايا مرا به بيابان تبديل كن/تا درسينه خود گول هاراپرورش دهم
مرابه يك بركه‌ي پرآبي تبديل كن/ تاايلات وكاروان هارا خوشحال كنم
خدايا مرا به آتش تبديل كن / تا بديهارا خاكسترنمايم
مرابه حقيقت تلخ تبديل كن /تا دروغ هارافراموش كنم
خدايا مرا به شعر تبديل كن / تا «بيليم» با سازخودآنهارا بخواند
مرابه يك سرزمين سبز وخرمي تبديل كن / تادر ميان آن سرزمين اقوام به خوشي زندگي نمايند.

2007-11-08T01:43:00.000-08:00

خلقت نامه تئليم خان

اشعاري از تئليم خان ساوه اي كه توسط آقاي جمراسي (بيليم) به زبان تركي خلجي برگردانده شده است اين اشعار را به تمامي عاشيق هاي صاحب دل بويژه عاشيق هاي منطقه‌ي قم، ساوه رودبار تفرش و بخش خلجستان تقديم مي نمايم :

خلقت نامه تئليم خان
Xelqətnaməye Telim Xan

دَ دَ م ده كلديم ننه مه
ذرره قدر غانقا هولوندوم
ياتموشدوم نَنَم شهريچه
بئش هايلوقچا جانقا هولوندوم

Dədəmdə kəldim nənəmə
Zərrə qədər qanqa hülundom
Yatmoşdum nənəm şəhriçə
Beş hayluğ ça canqa hülundom

ننه مده كلديم دونياقا
كؤزوم هاشدوم سولغا ساغقا
هاداغ قودوم بو تورپاغقا
بي طفل نادانقا هولوندوم

Nənəmdə kəldim dünyaqa
Küzum haşdom solqa sağqa
Hadağ qudum bu turpağqa
Bi tifle nadanqa hülundom

اونومچا وئرديم سلامو
قئغيرديم اون اككي امامو
اوستادوم وئردي كلامو
هوقودوم راوانقا هولوندوم

Onumça verdim səlamu
Qeğirdim on əkke imamu
Ustadom verdi kəlamu
Hüğudom ravnqa hülundom

اوندا واردوم ييگرمي كه
سُومسُوندوم اوماسؤن يئركه
هوت وارا چكيلديم كؤك كه
بيليم سليمانقاهولوندوم

Onda vardom yigirmekə
Somsundom umasün yerkə
Hütvara çekildim kükkə
Bilime suleyman qa hülundom

هوتتوزومچا اولدوم دلي
قئغيرديلر هايدوم بلي
يغديم قلعه‌ي خيبري
رستمي دستانقا هولوندوم

Hüttüzumça oldum dəle
Qeğirdilər haydom bəle
Yiğdim qələye xeybəre
Rostəme dəstanqa hülundom

هوتتوزمدا قرقغا آشدوم
قرقلر جمعي من قاروشدوم
قرقلرله من يُوردوم توشدوم
درياي عمانقا هولوندوم

Hüttüzomda qerğqə aşdom
Qerğlər cəme mən qaruşdom
Qerğlərlə mən yürdum-tüşdom
Dəryaye ommanqa hülundom

قيرقمده واردوم اللي كه
كؤن بكون باتدوم غملي كه
يالواردوم الله- تانري كه
متاع سوز دوكانقا هولوندوم

Qerqimdə vardum əllikə
Kün-bəkün batdom qəmlikə
Yalvardum əlla- tanrikə
Mətasuz dükanqa hülündom

آتموشومچا من كوچ ائتديم
اككي قيچيمي اوچ ائتديم
عومرومين گولين پوچ ائتديم
ساروغالدوم يئم كه هولوندوم

Atmuşumça mən küç etdim
əkki qiçime üç etdim
omrumin gulin püç etdim
saruğaldom yemkə hülundom

يئتميش چه كتديلرهاتو
پوزولدو قبض براتو
كتديم ياقاسوز خلعاتو
سفر سليمانقا هولوندوم

Yetmişçə kətdilər hato
Puzuldu qəbze bərato
Kətdim yaqasüz xəlato
Səfəre suleymnqa hülundom

سكسانچا توتولدو تيليم
اييلدي غوصصادا بئليم
يارپاق وارا تيترئر اليم
ينده من بي كالقا هولوندوم

Səksança tutuldu tilim
əyillde qossada belim
yarpağ vara tetrer əlim
yəndə bi kalqa hülundom

توقسان ياشچا اولدوم توشكون
توققوم يوق تاغو خوش كؤن
دونيا داق بولاموش، بئش كؤن
حالي پريشانقا هولوندوم

Toqsan yaşça oldum tuşkun
Tamarzum yuğ tağu xoş kün
Dünyadağ bolamuş beş kün
Hale pərişanqa hülundom

تئليم هايور كئچن كشدي
درديم كلدي بوشدا تئشدي
اونوچاكي كوزوم حشدي
تورپاق لا يكسانقا هولوندوم

Telim hayür keçən keşde
Dərdim kəlde boşda teşde
Unduçaki küzüm heşde
Türpağla yeksanqahülundom

نادان اوما

2007-10-25T10:36:00.000-07:00

نويسنده مطالب زير: علي بيليم

+ نادان اوما

شعري با عنوان نادان مشو سروده‌ي آقاي علي اصغر جمراسي به زبان تركي خلجي تقديم به تمامي انسان هاي صاحب دل

نادان اوما
Nadan oma

منيم کؤينيم نادان اوما
اَل چکمه‌ آشونا لاردا
مئيلين غوربت ائلي هاتما
خيركؤرمئين بيگانالاردا

mənim küynim nadan oma
əlçekmə aşunalarda
meylin qorbət elye hatma
xer kürməyn biganalarda

تئزده يئلي وارا حسمه
قمرو وارا باغدا کُوسمه
هامو يئرلركه سن سُوسمه
عبرت آلو اعما لاردا

tezdə yele vara həsmə
Qomru vara baqda kusmə
Hamu terlərkə sən susmə
Ebrət alu əəmalarda

غريبه كه كُؤينين واما
ائرگيلي كه سؤزين هايما
بالوق كالين، سيمه، ساتما
مونو ائشيتي مللالاردا

Qəribəkə küynin vama
Ergilekə süzin hayma
Baloğluqin simə satma
Muno eşite mollalarda

دونيامالئي سن كُؤوَنمه
هرنارونقا كُؤين وئرمه
اؤزين هاوول مُللا بيلمه
هوقي مونو كيتابلاردا

Dünya male sən küvənmə
Hər naronqa küyin vermə
Üzin havul molla bilmə
Huği mono kitablarda

مئيلين هاتما سن يادلارقا
غم يئمه فاني دونيادقا
دوستقا اؤزين هاتو هودقا
هاقا اوما قوموق‌ لاردا

meylin hatma sən yadlarğa
Qəm yemə bu fani dünyağa
Düstqa üzin hatu hutğa
Haqa oma sə qumuğlarda

نه سئي تيگم دونيا مالين
كؤينيم حيشور يار جامالين
تلخابلوق بيليمين حالين
يُوو سُوروشو چاواشلاردا

Nəsey tigəm dünya malin
Küynim hişür yar camalin
Təlxabluq bilim min halin
Yov suroşu çavaşlarda

برگردان فارسي: نادان مشو

اي دل من نادان مشو/ از دوستان وآشنايان دوري مكن
دل وميل به ديار غربت مبند/ خير وبهره اي از بيگانگان نمي بيني
همانند نسيم صبحگاهي نه وز/ همانند بلبل از باغ وبستان قهر نكن
به هرجايي سرك نكش/ از آدم هاي كور عبرت بگير
به غريبه ها دل مبند/ به هركه از راه مي رسد راز خود را باز مگوي
قوم وهم ولايتي خودرا نه فروش/اين از علما وتحصيلكرده ها بشنو
به مال دونيا پز نده/ به هر خوشگلي دل مبند
خودت را عالمتر از ديكرانت ندان/ اين موضوع را از كتاب ها بخوان
دل به بيگانگان مبند/در دنياي فاني غم مخور
بخاطر دوست واقعي خودت را به آب وآتش بينداز/ در اين مسيراز پروانه ها عبرت بگير وكمتر از آنها مشو
مال ومنال دونيا به چه درد من مي خورد؟/ دلم شوق ديدار محبوب را دارد
حال «بيليم» تلخابي را /برو از ديوانه گان سوال كن.

رؤزا عايودو سيزكه موبارك اولتا

2007-10-10T10:36:00.001-07:00

عيد سعيدفطربرشما مبارك باد

رؤزا عايودو سيزكه موبارك اولتا
Rüza ayudo sizkə mobarək olta

شعري با عنوان «عيدشما مبارك» سروده آقاي علي اصغرجمراسي (بيليم)تقديم به مشتاقان وعلاقه مندان به زبان ترك وخلج

عايُوديز موبارك
HAYUD KÜNU

عايودكؤنو شادلوق تؤشرائللركه

يئللَرحَسَر تَرقاغ اولور تئللركه

خوش آوازلار نارون كليرتيللركه

نَنَه لرده، دده لرده هاوول پاي

يُولقا تُؤشَر كَلير اِئرَر بيزكه تاي

Ayud künu şadluğ tüşər ellərkə

Yellər həsər tərqağ ulur tellərkə

Xoş avazlar naron kəlir tillərkə

Nənələrdə-dədələrdə havul pay

Yolqa tüşər kəlir erər bizkə tay

قيز-كلينلر واقار كَلميش پاي لارقا

پايُو،سَچَر كؤُينو كُؤلر اوللارقا

پولين سانئر،غولباق هاتارغوللارقا

او ناز ائتر ماقول نازوسي كُوره

قشنك اولور قومرو آوازي كوره

Qiz-kəlinlər vaqar kəlmiş paylarqa

Payu səçər küynu külər ullarqa

Pulin saner qulbağo hatar qullarqa

U naz etər mağul nazuse kurə

Qəşəng olur qumro avaze kurə

واروب- كُؤروم توشربالوق هاراسي

ياشُول قوشلار قونار هاقاچ گالاسي

قيزلر واقار حَسرَت گولين غونچاسي

هاوول كزر كؤك-چيمن چه اوغوللار

عايود سُؤزين هايور هَوچه مئمانلار

Varob-kürum tüşər baloğ harase

Yaşul quşlar qunar haqaç galase

Qizlər vağar həsrət gulin qonçase

Haul kəzər kük çimənçə oğullar

Ayud süzin hayur həvçə memanlar

عايُود كُؤنو نُومُورتقالار بُؤدانُور

يئزي چه گول-گولقا واقار اؤدانور

قاررو دده ياستوق لارقا تَيانور

كورپه كاللار تورشو- تورشو اوينئ لر‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

كولمك يئري گادا، بي سين چُولقئ لر

Ayud künu nomurtqalar büdanur

Yeze çə gul gulqa vağar üdanur

Qarru dədə yastuğ larqa təyanur

Kürpə kallar türşo-türşo üynelər

Külmək yere gada bisin çülqelər

عايودكُؤنو يئزي چه، گولو،هاچولور

كُؤروم ائشكي گيجينينده قازولور

باروشماقين دربچه سي هاچولور

مئمانلارو بي- بي يولقا هاتالار

قيز- اوغولار عايودلوقين آلولار

Ayud künu yeziçə gul haçulur

Kürum eşki gecinində qazulur

Baruşmaqin dərbəçəsi haçulur

Meman laru bibi yolqa hatalar

Qiz- oğullar ayudluqin alular

بُورا- بُورا خالق تاشقارقا هُونَلر

تولقانولار يئكه لرين كُؤره لر

دسترخانقا، تؤزوم لرين تُؤزَ لَر

اي نه هاوول كؤنر بوكؤن بيزلركه

تبريك اولتا عايود كُؤنو سيزلركه

Borra-borra xalq taşqarqa hünələr

Tülqanular yekələrin kürələr

Dəstərxanqa tüzumlərin tüzələr

Əy nə havul künər bu kün bizlərkə

Təbrik olta ayud künu sizlərkə

عايُود كُؤنو ينگي كَسيك كَدَلر

آووال واروب عُذرلوقلارو كُؤرلر

باروشولار بي- بي رسين اوپلر

دده – ننين هَوي تُولا كال اولور

قيز- اوغولين داماغلارو چاق اولور

Ayud künu yengi kəsik kədələr

Avval varob ozrluqlaro kürələr

Baroşular bibiresin opələr

Dədə-nənəyn həve tula kalulur

Qiz- oğulin damağlaro çağ ulur

«بيليم» هايؤر :هركُؤنيز، عايُود اولتا

عايُوديز موبارك كُؤينيز شاد اولتا

شهيدلرين راواني آلقوش اولتا

نارون سوزلر هايدوم خلج ائليمه

هايُولار مرحبا بي كُؤن تيليمه

Bilim hayur:hər kün sizkə ayud olta

Ayudiz mobarək küyniz şad olta

Şəhidlərin ravane alquş olta

Naron süzlər haydom xələc elimə

Hayular mərhəba bikün tilimə

برگردان فارسي:

عيدتان مبارك

روز عيد شادي وشعف دربين اقوام وملل جاري مي شود

دراين روز وزش بادها بر زلف ها شانه مي زند

نغمه هاي دلنواز به برزبان ها جاري مي گردد

ازجانب مادران وپدردان تحفه وهداياي مناسب

به سوي ما سرازير شده وبدست ما مي رسند

دختران ونو عروسان به تحفه وهداياي ارسال شده مي نگرند

يكي يكي هدايا را جدا نموده و دردل به آنها مي خندند

پول هاي رسيده را مي شمارند والنگوهارا بردستانشان مي بندند

آنان گاهي نازوكرشمه مي آيند چون لياقت اين امر رادارند

همانگونه كه صداي خوش بلبل به ارزش وبهاي اومي افزايد

دراين روز ديد وبازديد دركوي وبرزن رواج مي يابد

پرندگان سبزرنگ برشاخه درختان مي نشينند

دختران به غنچه هاي باز شده گل حسرت(گل نوروز) مي نگرند

پسران درميان چمن هاي سبز باشادماني قدم مي زنند

مهمانان نيز درمنزل از مراسم عيد نوروز سخن مي گويند

در روز عيد تخم مرغ ها را رنگ زده مي شوند.

در دشت ودمن گل هابه هم مي نگرند وازخواب بيدارمي شوند

پدران سالخورده نيز درمنازل برپشتيها تكيه داده مي نشينند

بچه هاي خرد سال قائم موشك بازي مي كنند

جهت خنده گاهي يكي را به بازي مي گيرند

در روزعيد دركوه ودشت گل ها شكوفا مي شوند

دراين روز درهاي ديد وبازديد ازپاشنه كنده مي شوند

دراين ايام دريچه هاي صلح وآشتي بازمي شود

مهمانان را يكي پس از ديگري راه مي اندازند

دختران وپسران عيدي خودرا دريافت مي كنند

دراين روز مردم گروه-گروه ازخانه ها بيرون مي آيند

به منظور بازديد بزرگان خود راه زيادي را طي مي كنند.

دراين روز هرآنچه لازم است برسفره ها مي چينند

عجب روز خوبي است اين روز براي ما

روزعيد برشما مبارك باد .

روزعيد مردم لباس هاي نومي پوشند

ابتدا به سراغ خانواده مصيبت ديدگان مي روند

با آنان احوال پرسي نموده بر صورت آنها بوسه مي زنند

منزل پدران ومادران سالخورده مملواز افراد (بويژه بچه)مي شود

دراين روز دختران وپسران نيز بسيار سرحال وسرمست مي گرددند

«بيليم» مي گويد هرروزتان نوروزباد

عيدتان مبارك دلتان شادباد

درود وسلام بر ارواح شهيدان باد

سخن زيبايي براي قوم خود خلج گفتم

روزي فرا مي رسد كه از زبان وسخن من تجليل مي نمايند.

2007-09-19T15:22:00.000-07:00

معرفي كتاب

منظومه (قارشو بالوققا سلام) به زبان تركي خلجي نوشته علي اصغر جمراسي توسط انتشارات انديشه نو - تهران ميدان انقلاب بزودي منتشر خواهد شد. اين كتاب در 253 صفحه حاوي اشعار فرهنگي سنتي با دو الفباي تركي خلجي لاتين و الفباي فارسي تنظيم شده است.

اين كتاب در هفت گفتار به شرح ذيل تدوين شده است:

گفتار اول- آشنايي با دستور زبان تركي خلجي
گفتار دوم- پيشواز تاتالارسؤزو
گفتار سوم- قارشو بالوققا سلام
گفتار چهارم- نغمه لر
گفتار پنجم- بياتيلر
گفتار ششم- ترننوملار
گفتار هفتم- لغتنامه خلجي فارسي